Từ “bản địa số” đến thế hệ trẻ sáng tạo văn hóa
Thế hệ trẻ sáng tạo văn hóa trong môi trường số là nhóm người lớn lên cùng mạng xã hội, nền tảng số và công nghệ tương tác, chủ động dùng các công cụ đa phương tiện để tiếp nhận, chắt lọc và sáng tạo lại di sản Việt thành thiết kế bản sắc truyền thống, nội dung truyền thông và trải nghiệm tương tác văn hóa phù hợp với ngôn ngữ đương đại, qua đó giữ cho dòng chảy văn hóa không bị đứt gãy giữa các thế hệ. Với Gen Z, công nghệ không còn là “phần mềm hỗ trợ”, mà là không gian sống, học tập và thực hành sáng tạo. Chính việc làm chủ công nghệ đa nền tảng giúp các bạn trẻ biến ý tưởng văn hóa thành ảnh, video, triển lãm tương tác hay games di sản có thể lan tỏa nhanh trên mạng. Nếu thế hệ trước giữ lửa bằng ký ức, thì Gen Z đang nuôi lửa bằng thuật toán, nội dung số và cộng đồng trực tuyến.
Dự án Kinh Bắc và thiết kế bản sắc truyền thống: Di sản bước vào đời sống số
Minh chứng rõ nhất cho di sản Việt số hóa là các dự án sinh viên dùng công nghệ để kể lại câu chuyện văn hóa. Năm 2026, sinh viên chuyên ngành truyền thông và tổ chức sự kiện tại Thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng dự án giới thiệu văn hóa Kinh Bắc, kết hợp dân ca quan họ và tranh dân gian Đông Hồ. Thay vì bài thuyết trình khô cứng, các bạn tổ chức biểu diễn, giao lưu với nghệ nhân, triển lãm tranh, trò chơi tương tác và không gian trải nghiệm. Nội dung về lịch sử, nghệ thuật và bản sắc quan họ được đưa lên nền tảng số, giúp sự kiện vượt ra ngoài phạm vi một chương trình offline. Ở Hà Nội, các chương trình kết nối nhà thiết kế trẻ với nghệ nhân và làng nghề mở ra hướng thiết kế bản sắc truyền thống: sơn mài, khảm trai, chạm bạc được đặt vào ngữ cảnh sản phẩm đương đại, có công năng và cơ hội thị trường. Di sản không nằm yên trong bảo tàng, mà bước vào đời sống qua thiết kế, ứng dụng, dịch vụ sáng tạo.
Âm nhạc thực tế và trải nghiệm tương tác văn hóa: Di sản sống trong giải trí đại chúng
Ở lĩnh vực âm nhạc, công nghệ di sản đang thể hiện rõ qua các chương trình thực tế, nơi nghệ sĩ trẻ coi chất liệu dân gian là kho dữ liệu cảm hứng. Tại công diễn 4 tối 12/9, chương Văn hóa với chủ đề “Đầu đội trời, chân đạp đất” vẽ nên một diện mạo độc bản trên mặt bằng chung các show âm nhạc thực tế. Thay vì bê nguyên làn điệu cũ, thế hệ nghệ sĩ trẻ giải mã, tái cấu trúc và đặt hát Then, dân ca Nam Bộ, cải lương vào ngôn ngữ pop, hip-hop, nhạc điện tử. Tác phẩm “Tích tịch tình tang” mang cả không gian văn hóa người Tày lên sân khấu, dùng điệu Then tàng bốc, múa sư tử mèo, múa bát cùng trang phục truyền thống. Ở “Trên đất mình” và “Tiếng ru cội nguồn”, khán giả trẻ tiếp cận truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ, Thánh Gióng bằng tiết tấu hip-hop, cấu trúc bài hát hiện đại. Sự kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống và âm nhạc đương đại đang tạo nên một dòng chảy văn hóa đầy sức sống.
Công nghệ di sản: Cơ hội lớn đi cùng trách nhiệm lớn
Khả năng làm chủ công nghệ đa nền tảng giúp người trẻ chuyển một loại hình nghệ thuật truyền thống thành triển lãm tương tác, biến một làng nghề thành chất liệu cho thiết kế, hay phát triển câu chuyện di sản thành trò chơi giáo dục và trải nghiệm thực tế ảo. Nhưng tốc độ sáng tạo trên môi trường số luôn đi kèm mặt trái. Lượng thông tin khổng lồ khiến nội dung thiếu chính xác về lịch sử, phong tục, di sản có thể lan nhanh. Nếu thiếu nghiên cứu thấu đáo, việc kết hợp rất dễ thành sản phẩm chắp vá, nơi yếu tố dân gian chỉ là “lớp vỏ trang trí” hời hợt để gây chú ý. Người trẻ vì vậy cần được trang bị năng lực kiểm chứng thông tin và hiểu giá trị cốt lõi trước khi chuyển hóa di sản. Giáo dục văn hóa phải tạo thêm cơ hội cho sinh viên nghiên cứu, trải nghiệm, làm dự án thực tế; đồng thời nối họ với nghệ nhân, chuyên gia, cơ sở văn hóa và thị trường.
Giữ mạch ký ức, mở đường kinh tế sáng tạo
Điểm chạm đẹp nhất trong công nghệ di sản là khi thế hệ trẻ không đứng một mình trước kho tàng văn hóa, mà đi cùng những người giữ lửa. Trên sân khấu âm nhạc, mẹ của Hoàng Dũng – một người đang thực hành hát Then – trực tiếp hỗ trợ con trai đưa tốp Then “Suối Ngàn” xuất hiện trong “Tích tịch tình tang”. Nghệ sĩ đờn ca tài tử hay nghệ nhân vùng cao được mời cố vấn chuyên môn, cho mượn đạo cụ, truyền lại vốn sống. Hiện đại hóa không làm mờ đi bản sắc, mà ngược lại, làm cho bản sắc ấy trở nên sống động, gần gũi và tiếp tục chảy trong hơi thở của thời đại mới. Trong bối cảnh Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa mở ra hành lang pháp lý mới để di sản Việt vươn tầm quốc tế, mỗi sản phẩm văn hóa được đầu tư đúng tầm có thể tạo chuỗi giá trị lan tỏa từ âm nhạc, du lịch đến thương mại. Tương lai của di sản Việt sẽ không nằm ở nỗi lo mai một, mà ở câu hỏi: chúng ta có dám tin và trao quyền cho thế hệ trẻ sáng tạo văn hóa ngay từ hôm nay?
