CCUS là giải pháp bổ trợ, không phải lối tắt đến Net Zero
CCUS là chuỗi công nghệ thu giữ CO₂ từ nguồn phát thải, sau đó sử dụng hoặc vận chuyển để lưu trữ lâu dài, nhằm hạn chế lượng khí nhà kính đi vào khí quyển. Với Net Zero Việt Nam, công nghệ này có thể bổ sung cho điện sạch, tiết kiệm năng lượng và các biện pháp giảm phát thải khác, nhất là ở những ngành khó cắt giảm trực tiếp.
Đây là lý do CCS và CCUS đáng được xem xét, nhưng không nên bị quảng bá như phương án thay thế cho chuyển đổi năng lượng. Tại hội thảo ở Hà Nội ngày 27/10/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Biến đổi khí hậu, Viện Dầu khí Việt Nam và Báo Nông nghiệp và Môi trường cùng bàn về vai trò của công nghệ trong lộ trình phát thải ròng bằng 0 năm 2050. Thông điệp đúng không phải là triển khai càng nhanh càng tốt, mà là chọn đúng nơi, đúng quy mô và chứng minh được hiệu quả giảm phát thải.
Quy mô toàn cầu cho thấy lĩnh vực này đang mở rộng nhưng vẫn đòi hỏi thận trọng: đến ngày 31/7/2026, có 113 dự án CCS thương mại đang vận hành, với công suất thu giữ khoảng 68 triệu tấn CO₂ mỗi năm. Những con số ấy phản ánh đà phát triển, không phải bằng chứng rằng mọi dự án đều phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Có tiềm năng lưu trữ, nhưng dữ liệu và an toàn mới quyết định khả năng làm
Việt Nam có những điều kiện ban đầu đáng khảo sát: nguồn phát thải tập trung từ công nghiệp và năng lượng, kinh nghiệm dầu khí cùng tiềm năng lưu trữ carbon tại các bể trầm tích và mỏ ngoài khơi. Tuy nhiên, tiềm năng địa chất không đồng nghĩa với dung lượng đã được xác nhận hay dự án có thể triển khai ngay. Muốn thu giữ CO₂ rồi đưa đi lưu trữ, cần biết nguồn thải nào phù hợp, nồng độ và tính ổn định ra sao, tầng chứa tiếp nhận được bao nhiêu và có thể giám sát an toàn trong thời gian dài hay không.
Các hướng sử dụng CO₂ trong hóa chất, nhiên liệu, vật liệu xây dựng, hoặc kết hợp với sản xuất hydro, mở ra khả năng tạo đầu ra cho dòng carbon thu giữ. Nhưng mỗi phương án phải được đánh giá theo hiệu quả giảm phát thải thực, điều kiện công nghệ và khả năng hình thành thị trường; nếu không, “sử dụng” CO₂ có thể chỉ là một khâu trung gian chứ chưa bảo đảm lợi ích khí hậu.
Vì vậy, ưu tiên hợp lý là khảo sát, kiểm chứng dữ liệu địa chất và đánh giá từng nguồn thải trước khi cam kết mở rộng. Công nghệ CCUS chỉ đáng đầu tư khi toàn chuỗi từ thu giữ, vận chuyển đến sử dụng hoặc lưu trữ được thiết kế đồng bộ và có thể kiểm tra.
Từ 2026 đến 2030, luật chơi carbon phải theo kịp công nghệ
Giai đoạn 2026–2030 đặt trọng tâm vào đẩy mạnh giảm phát thải và hoàn thiện khuôn khổ hoạt động của sàn giao dịch carbon; sàn giao dịch tín chỉ carbon dự kiến vận hành chính thức từ năm 2028. Mốc này tạo thêm động lực để doanh nghiệp đo đếm phát thải và tìm giải pháp, nhưng tín hiệu thị trường sẽ không đủ nếu quy định về CCUS còn bỏ ngỏ.
Nhà nước cần làm rõ quyền lưu trữ, quy trình cấp phép, trách nhiệm giữa các bên và nghĩa vụ dài hạn với địa điểm lưu trữ. Đồng thời, phải xây dựng phương pháp đo lường, báo cáo và thẩm tra CO₂ được thu giữ, vận chuyển, sử dụng hoặc lưu trữ. Đây không phải thủ tục phụ: nếu lượng giảm phát thải không được xác nhận đáng tin cậy, doanh nghiệp khó chứng minh đóng góp và thị trường carbon khó phân biệt kết quả thật với tuyên bố.
Việc dự kiến thể chế hóa nội dung liên quan trong Luật Biến đổi khí hậu là cơ hội để thống nhất trách nhiệm quản lý và yêu cầu an toàn trên toàn chuỗi. Quy định rõ ngay từ đầu sẽ tốt hơn xử lý chắp vá sau khi dự án đã phát sinh rủi ro.
Thí điểm có kiểm chứng trước khi mở rộng
Bước đi phù hợp là triển khai thí điểm giai đoạn 2027–2030, tập trung đánh giá chi tiết dung lượng từng mỏ và bể, đồng thời xem xét khả năng hình thành các cụm lưu trữ dùng chung. Cách làm này giúp kiểm nghiệm công nghệ, quy trình cấp phép, giám sát và trách nhiệm dài hạn trong điều kiện thực tế trước khi nhân rộng.
Song song với thí điểm, cần xác định chi phí của toàn chuỗi, phương án huy động vốn và cách phân bổ rủi ro; tăng năng lực kỹ thuật trong nước và hợp tác quốc tế về nghiên cứu, chuyển giao. Doanh nghiệp cần căn cứ khoa học để quyết định nơi thu giữ, còn cơ quan quản lý phải có dữ liệu đủ tin cậy để cấp phép và giám sát. Nếu thiếu một trong hai, dự án dễ mắc kẹt giữa tham vọng công nghệ và tính khả thi.
CCS và CCUS có thể đóng vai trò hữu ích trong lộ trình giảm phát thải, nhưng không tự tạo ra một lộ trình Net Zero. Việt Nam nên tiến từng bước: hoàn thiện luật lệ, xác minh tiềm năng lưu trữ, thiết lập chuẩn đo đếm và thử nghiệm có kiểm soát. Chỉ khi hiệu quả khí hậu, an toàn và trách nhiệm được chứng minh, CCUS mới trở thành công cụ thực tiễn thay vì một kỳ vọng trên giấy.
