71 tỷ tấn là lợi thế, chưa phải năng lực triển khai
CCUS là chuỗi giải pháp thu giữ CO₂ từ nguồn phát thải, sử dụng một phần lượng khí này hoặc đưa đi lưu trữ lâu dài trong các cấu trúc địa chất phù hợp, nhằm giảm phát thải ở những ngành khó chuyển đổi. Tại hội thảo về CCUS thúc đẩy Net Zero ở Việt Nam ngày 27/10/2026, các cơ quan quản lý và Viện Dầu khí Việt Nam cùng bàn về cơ hội, điều kiện triển khai và vai trò của công nghệ này trong lộ trình giảm phát thải. Sự kiện diễn ra đúng lúc Việt Nam theo đuổi mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050, trong khi vẫn đặt mục tiêu tăng trưởng cao. Đây là bài toán cần thêm giải pháp cho các nguồn phát thải khó cắt giảm, nhưng không thể xem thu giữ carbon như một phương án thay thế cho các nỗ lực giảm phát thải trực tiếp.
Nghiên cứu hợp tác giữa PVN và JOGMEC ước tính Việt Nam có thể lưu trữ khoảng 71 tỷ tấn CO₂, gồm 39 tỷ tấn ở bể Sông Hồng, 22 tỷ tấn ở Nam Côn Sơn và 10 tỷ tấn ở Cửu Long. Con số ấy tạo lợi thế đáng kể, song dung lượng địa chất ước tính không đồng nghĩa với sức chứa đã được xác nhận, cấp phép hay có thể khai thác ngay. Để biến tiềm năng thành dự án, cần khảo sát chi tiết từng địa điểm, xác định độ an toàn và khả năng giám sát lâu dài. Khoảng cách giữa trữ lượng trên bản đồ và năng lực vận hành chính là lý do Việt Nam cần chuẩn bị sớm, thay vì coi 71 tỷ tấn như lời giải đã có.
Dầu khí có thể mở đường, nhưng không thể tự giải bài toán
Ngành dầu khí là điểm khởi đầu có cơ sở: doanh nghiệp đã có kinh nghiệm khai thác ngoài khơi, hạ tầng và dữ liệu địa chất. Petrovietnam đã đánh giá sơ bộ tiềm năng lưu trữ tại 34 mỏ dầu khí ngoài khơi; riêng các mỏ đã khai thác, cạn kiệt có thể có khả năng lưu trữ hiệu quả hơn 1 tỷ tấn CO₂. Việt Nam cũng từng bơm ép CO₂ thành công tại mỏ Rạng Đông năm 2011, một kinh nghiệm đáng dùng để thiết kế thử nghiệm và tích lũy năng lực vận hành.
Trong ngắn hạn, mỏ dầu khí cạn kiệt có ưu thế vì có thể tận dụng một phần hạ tầng sẵn có và nghiên cứu kết hợp tăng cường thu hồi dầu; về dài hạn, tầng chứa nước mặn có tiềm năng lưu trữ lớn hơn. Tuy vậy, kinh nghiệm trong khai thác không tự động chứng minh một địa điểm phù hợp cho lưu trữ carbon lâu dài. Công nghệ CCS cần quy trình đo lường, giám sát và quản lý rủi ro riêng; lựa chọn dự án cũng phải dựa trên đặc điểm từng nguồn phát thải và địa chất. Vì thế, dầu khí nên đi đầu trong giai đoạn thử nghiệm, nhưng không nên trở thành khuôn mẫu áp dụng cứng nhắc cho mọi ngành.
Nút thắt nằm ở luật lệ, chi phí và hạ tầng chung
Một con số tiềm năng lớn không bảo đảm dự án thương mại sẽ hình thành. Muốn vận hành cả chuỗi, cần quy định rõ quyền lưu trữ, cấp phép, trách nhiệm sau khi đóng dự án, hoạt động đo lường và thẩm định carbon. Luật Dầu khí năm 2026, được thông qua ngày 23/8 và dự kiến có hiệu lực từ 1/3/2027, đã bổ sung quy định về thu giữ và lưu trữ carbon gắn với dầu khí, tạo nền tảng pháp lý ban đầu; nhưng hướng dẫn cho toàn bộ vòng đời dự án vẫn cần hoàn thiện. Đây không phải thủ tục phụ: sự thiếu rõ ràng về trách nhiệm dài hạn có thể khiến nhà đầu tư khó đánh giá rủi ro và quyết định tham gia.
Chi phí đầu tư là thách thức lớn, trong khi vận chuyển CO₂ và kết nối nguồn phát thải với nơi lưu trữ đòi hỏi hạ tầng đồng bộ. Nếu từng nhà máy tự xây cả chuỗi, quy mô nhỏ có thể làm bài toán càng khó; chia sẻ hạ tầng tại các khu công nghiệp và phát triển trung tâm lưu trữ phục vụ nhiều cơ sở là hướng cần nghiên cứu. Ngoài vốn, dự án cần cơ chế doanh thu đủ chắc chắn và cách phân bổ rủi ro giữa các mắt xích. Bởi vậy, câu hỏi không chỉ là công nghệ CCS đã sẵn sàng đến đâu, mà còn là ai chịu trách nhiệm, ai trả chi phí và hệ thống nào kết nối nơi thu giữ với nơi lưu trữ.
Thí điểm trước để hoàn thiện cơ chế bằng dữ liệu thực
Chờ đến khi mọi quy định hoàn chỉnh rồi mới bắt đầu sẽ khiến Việt Nam thiếu chính dữ liệu cần thiết để viết những quy định sát thực tế: kết quả khảo sát, kinh nghiệm cấp phép, thông tin về chi phí vận hành và yêu cầu giám sát. Cách hợp lý hơn là tiến từng bước có kiểm soát, đồng thời hoàn thiện thể chế. Giai đoạn 2027–2030 được đề xuất dành cho các dự án thí điểm, đánh giá dung lượng lưu trữ tại từng mỏ và bể trầm tích, rồi hướng tới mô hình trung tâm lưu trữ phục vụ nhiều cơ sở phát thải. Việt Nam cũng hướng tới thử nghiệm CCUS và cần hỗ trợ công nghệ, kỹ thuật, tài chính từ đối tác quốc tế.
Song song với thí điểm, cần sớm hướng dẫn quyền lưu trữ, trách nhiệm dài hạn và quy trình đo lường, báo cáo, thẩm định carbon; các nội dung liên quan cũng cần được nghiên cứu cho dự thảo Luật Biến đổi khí hậu. Việc triển khai từng bước không đồng nghĩa nới lỏng yêu cầu an toàn: thí điểm phải giúp xác định địa điểm phù hợp, giới hạn trách nhiệm và điều kiện mở rộng. CCUS Việt Nam có tiềm năng địa chất và điểm tựa ban đầu từ dầu khí, nhưng lợi thế ấy chỉ có giá trị khi được chuyển thành năng lực thực tế. Bắt đầu chuẩn bị ngay, thay vì chờ một bộ cơ chế hoàn hảo, là lựa chọn thực tế hơn.
