CCUS là mắt xích cần thiết của lộ trình Net Zero
Công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS) là chuỗi giải pháp giúp tách CO₂ từ khí thải công nghiệp, tận dụng một phần khí này hoặc đưa phần còn lại vào nơi lưu trữ địa chất lâu dài. Đây không phải phương án thay thế năng lượng sạch, mà là công cụ cần có bên cạnh chuyển đổi năng lượng nếu Việt Nam muốn giảm phát thải ở những lĩnh vực khó thay đổi. Ngày 27/10, hội thảo về CCUS do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên chủ trì đã diễn ra tại Hà Nội, tập trung vào điều kiện phát triển công nghệ này. Bối cảnh rất rõ: sau COP26, Việt Nam cam kết đạt Net Zero 2050, trong khi nhiệt điện, xi măng, thép, hóa chất và dầu khí vẫn là những ngành khó giảm phát thải bằng các giải pháp thông thường. Bỏ qua CCUS sẽ khiến con đường giảm phát thải carbon của các ngành này hẹp hơn và đắt giá hơn về năng lực cạnh tranh.
Lợi thế địa chất có thể biến thành hạ tầng khí hậu
Điểm đáng chú ý nhất của công nghệ CCUS Việt Nam là quy mô lưu trữ tiềm năng: các bể trầm tích được ước tính có thể chứa khoảng 71 tỷ tấn CO₂, tập trung chủ yếu ở các bể Sông Hồng, Nam Côn Sơn và Cửu Long. Con số này tạo cơ sở để xem xét lưu trữ carbon ngoài khơi như một phần của chiến lược giảm phát thải, thay vì chỉ dựa vào cắt giảm tại nguồn. Ngành dầu khí cũng có dữ liệu địa chất, kinh nghiệm kỹ thuật và một số hạ tầng có thể được nghiên cứu để phục vụ vận chuyển, bơm ép và lưu trữ. Cơ hội không đồng nghĩa với việc trữ lượng đã sẵn sàng khai thác: cần khảo sát chi tiết, xác định điều kiện an toàn và chứng minh khả năng lưu giữ lâu dài. Nhưng lợi thế địa chất là tài sản chiến lược, đáng được chuyển từ bản đồ tiềm năng thành các dự án thí điểm có thể kiểm chứng.
34 mỏ đã được rà soát, nhưng còn nhiều việc phải chứng minh
Petrovietnam đã đánh giá sơ bộ tiềm năng lưu trữ CO₂ tại 34 mỏ dầu khí ngoài khơi. Đây là bước khởi đầu có ý nghĩa: những mỏ suy giảm có thể mở ra hướng sử dụng mới cho tài sản và tri thức địa chất hiện có, nhưng đánh giá sơ bộ chưa thể thay thế thẩm định từng địa điểm. Việt Nam cần tiếp tục xác định sức chứa thực tế, tính toàn vẹn của tầng chứa, rủi ro rò rỉ và trách nhiệm giám sát sau khi bơm ép. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy lĩnh vực này đang tăng tốc, với 77 dự án CCS vận hành và 610 dự án đang trong giai đoạn phát triển trên toàn cầu. Quy mô ấy vừa cho thấy CCUS đã bước vào triển khai, vừa nhắc Việt Nam không nên chạy theo con số dự án. Ưu tiên đúng là chọn nơi phù hợp, đặt chuẩn an toàn nghiêm ngặt và công khai kết quả đo đạc để xây dựng niềm tin.
Luật lệ và nguồn lực sẽ quyết định tốc độ triển khai
Tiềm năng địa chất chỉ có giá trị khi được nâng đỡ bởi luật lệ rõ ràng và nguồn vốn dài hạn. Luật Dầu khí số 10/2026/QH16 đã bổ sung quy định về thu giữ và lưu trữ carbon gắn với hoạt động dầu khí; luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Tuy vậy, CCUS liên quan nhiều ngành và nhiều công đoạn, nên cần tiếp tục làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đơn vị vận hành. Cơ chế đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV), cùng tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định về trách nhiệm dài hạn, sẽ là nền móng để thiết kế ưu đãi thuế, tín dụng và thu hút đầu tư tư nhân. Việt Nam dự kiến vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon từ năm 2028; đồng thời, nội dung CCUS được đề nghị nghiên cứu để xem xét thể chế hóa trong dự thảo Luật Biến đổi khí hậu. Kết luận: CCUS có thể giúp duy trì dư địa phát triển cho công nghiệp trong hành trình Net Zero 2050, nhưng chỉ khi khung pháp lý, giám sát an toàn và năng lực trong nước đi trước dự án.
