Kỳ thi tốt nghiệp THPT trước bước ngoặt công nghệ và cải cách
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2027 là kỳ đánh giá chuẩn đầu ra cấp trung học phổ thông kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ chống gian lận, cải cách tổ chức thi và trách nhiệm giải trình của địa phương nhằm bảo đảm kết quả tốt nghiệp phản ánh đúng năng lực học sinh, đồng thời giảm áp lực không cần thiết nhưng vẫn giữ được vai trò công cụ kiểm soát chất lượng giáo dục tối thiểu trên phạm vi toàn quốc. Điểm mấu chốt của giai đoạn mới không phải là bỏ kỳ thi, mà là làm cho kỳ thi đáng tin hơn. Sau những vụ gian lận thi cử gần đây, nhiều ý kiến muốn xóa bỏ kỳ thi quốc gia, nhưng các chuyên gia giáo dục nghiêng về phương án giữ kỳ thi và cải cách mạnh mẽ cách tổ chức cùng mục tiêu của nó. Bởi nếu giao hoàn toàn việc xét tốt nghiệp cho trường hoặc địa phương, nguy cơ “làm đẹp” điểm số sẽ tăng, khiến tấm bằng không còn phản ánh năng lực thực.
Chỉ thị 31 và làn sóng công nghệ chống gian lận thi cử
Ngày 05/8/2026, Thủ tướng ban hành Chỉ thị 31/CT-TTg, yêu cầu các địa phương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027, đồng thời tăng cường phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm gian lận. Đây không chỉ là động thái kỹ thuật, mà là thông điệp chính trị rõ ràng: kỳ thi phải công bằng, trung thực, minh bạch và thực chất. Theo Chỉ thị 31, người đứng đầu chính quyền địa phương, cơ sở giáo dục và cơ quan liên quan phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc bảo đảm kiểm tra, đánh giá và thi cử diễn ra khách quan và hiệu quả. Trọng tâm là công nghệ chống gian lận: từ khâu ra đề, vận chuyển, coi thi đến chấm thi và công bố điểm đều phải có dấu vết điện tử, giúp phát hiện bất thường thay vì chỉ trông chờ vào kỷ luật cá nhân.
Vì sao giới chuyên gia đồng thuận duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT
Điểm đáng chú ý là dù dư luận tranh luận gay gắt, giới chuyên gia và nhà giáo lại khá đồng thuận: chưa nên bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT, mà phải cải cách mạnh mẽ cách tổ chức và mục tiêu của kỳ thi. Lý do là kỳ thi vẫn là công cụ quan trọng để kiểm soát chất lượng giáo dục tối thiểu trong bối cảnh bệnh thành tích còn tồn tại, và chất lượng đánh giá giữa các địa phương chưa đồng đều. Kỳ thi chung giúp tạo chuẩn đánh giá thống nhất, là cơ sở để so sánh chất lượng giáo dục từng địa phương, đồng thời ngăn việc báo cáo thành tích không đúng thực tế. Theo TS Lê Viết Khuyến, kỳ thi chỉ nên tập trung vào hai mục tiêu: xác nhận học sinh đạt chuẩn tối thiểu để công nhận tốt nghiệp và cung cấp dữ liệu khách quan phục vụ quản lý chất lượng giáo dục. Đây là quan điểm thẳng thắn: giữ kỳ thi nhưng bỏ bớt tham vọng, tránh biến nó thành “cửa ải” nặng nề.
Cải cách tổ chức thi: từ hình thức bài thi đến mô hình khảo thí
Cải cách tổ chức thi không thể dừng ở khâu kỹ thuật phòng gian lận. Với hơn 1 triệu thí sinh dự thi mỗi năm, việc chọn giữa tự luận hay trắc nghiệm không chỉ là chuyện chuyên môn, mà ảnh hưởng trực tiếp đến tính khách quan và áp lực thi cử. Trắc nghiệm có ưu thế rõ rệt về chấm bằng máy, đáp án thống nhất và phân tích thống kê hàng triệu bài thi để phát hiện bất thường. Nhưng nó lại khó đánh giá năng lực lập luận dài, viết và tư duy phản biện. Giải pháp được đề xuất là mô hình kết hợp: các môn có kiến thức chuẩn hóa cao như Toán, Ngoại ngữ, khoa học tự nhiên ưu tiên trắc nghiệm; Ngữ văn giữ phần tự luận để đánh giá khả năng đọc hiểu và diễn đạt. Quan trọng hơn, Việt Nam cần xây dựng hệ thống khảo thí độc lập với các tầng: Hội đồng chuẩn đầu ra quốc gia, Trung tâm Khảo thí quốc gia có ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, và cơ quan tổ chức kỳ thi chỉ chịu trách nhiệm coi thi, chấm thi, không can thiệp nội dung đề.
Giữ uy tín kỳ thi nhưng giảm áp lực cho học sinh
Thách thức lớn nhất của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2027 là vừa siết chặt gian lận, vừa không biến kỳ thi thành nỗi ám ảnh. Không thể phòng, chống gian lận thi cử chỉ bằng biện pháp kỹ thuật; cần một cơ chế quản trị trong đó không ai có đủ quyền lực để thao túng kết quả. Đồng thời, nếu bỏ kỳ thi quốc gia mà chưa cải cách tận gốc cơ chế quản lý, đánh giá và thi đua, bệnh thành tích có thể còn tăng, tỷ lệ tốt nghiệp vẫn gần 100% nhưng chất lượng thực khó kiểm chứng. Giải pháp hợp lý là tách dần vai trò tuyển sinh đại học khỏi kỳ thi tốt nghiệp, trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các trường đại học, để kỳ thi phổ thông trở về đúng chức năng xác nhận chuẩn đầu ra tối thiểu. Khi mục tiêu kỳ thi rõ ràng, cấu trúc bài thi hợp lý và công nghệ chống gian lận được triển khai, áp lực điểm số cực đoan sẽ giảm, thay vào đó là yêu cầu trung thực với năng lực bản thân. Đó mới là nền tảng để kỳ thi vừa có uy tín, vừa nhân văn với học sinh.
