Ung thư nghề nghiệp trong buồng lái: mặt trái ít người nói
Ung thư nghề nghiệp là các loại ung thư phát sinh do người lao động tiếp xúc lâu dài với yếu tố nguy cơ trong môi trường làm việc, như bức xạ ion hóa, hóa chất hay rối loạn nhịp sinh học, dẫn tới tỷ lệ mắc và tử vong tăng rõ rệt so với dân số chung. Một phân tích dữ liệu giấy chứng tử của 12,7 triệu người tử vong tại Mỹ, thuộc 503 nhóm nghề khác nhau, đã cho thấy bức tranh u ám đối với ngành hàng không. Tiếp viên hàng không có tỷ lệ tử vong do ung thư liên quan bức xạ cao hơn khoảng 50% so với các nhóm nghề khác, trong khi phi công cao hơn 36%. Nói cách khác, họ đang là những người đứng trên tuyến đầu của nguy cơ bức xạ hàng không, nhưng ít được nhìn nhận như một nhóm lao động nguy cơ cao.
Bức xạ hàng không: vì sao tiếp viên, phi công bị xếp nhóm nguy cơ cao nhất?
Khi máy bay hoạt động ở độ cao lớn, lớp khí quyển bảo vệ Trái đất khỏi các hạt năng lượng cao trở nên mỏng hơn, khiến phi hành đoàn phơi nhiễm bức xạ ion hóa nhiều hơn người ở dưới mặt đất. Đây là bản chất của bức xạ hàng không: một dạng phơi nhiễm nghề nghiệp khó nhìn thấy bằng mắt thường nhưng tích lũy theo từng giờ bay. Mức phơi nhiễm của phi công và tiếp viên được ước tính khoảng 3–6 millisievert mỗi năm, trong khi một hành khách bay 10 chuyến khứ hồi xuyên quốc gia chỉ nhận khoảng 0,4 millisievert. Dữ liệu này giải thích vì sao, trong số 503 nghề được phân tích, tiếp viên và phi công lại dẫn đầu về tử vong do các ung thư liên quan bức xạ, vượt cả kỹ thuật viên chụp X-quang và các nghề y học hạt nhân.
Bức tranh ung thư rộng hơn: Việt Nam không thể đứng ngoài
Nguy cơ từ bức xạ hàng không không thể tách rời khỏi bối cảnh ung thư nói chung đang gia tăng. Ở quy mô toàn cầu, có khoảng 19 triệu người được chẩn đoán ung thư và 10 triệu ca tử vong mỗi năm; nếu không có can thiệp, con số này có thể tăng lên hơn 33 triệu ca mắc mới và 18 triệu ca tử vong vào năm 2050. Tại Việt Nam, cứ 100.000 dân thì có khoảng 151 ca ung thư mới và 106 ca tử vong. Ung thư đã trở thành nguyên nhân tử vong sớm đứng thứ hai, chỉ sau bệnh tim mạch. Trong bối cảnh này, bỏ qua ung thư nghề nghiệp là một sai lầm chiến lược. Người lao động tiếp xúc bức xạ cao như phi công, tiếp viên, kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh phải được xem là nhóm ưu tiên trong các chương trình phòng ngừa ung thư và sàng lọc sức khỏe lao động.
Phòng ngừa ung thư: từ hội nghị khoa học đến chính sách bảo vệ nghề nghiệp
Tại một hội nghị khoa học về phòng chống ung thư, các chuyên gia nhấn mạnh ung thư đã trở thành gánh nặng kinh tế – xã hội, đe dọa trực tiếp nguồn nhân lực và phát triển bền vững. Một lãnh đạo bệnh viện lớn nhận định: với tỷ lệ mắc và tử vong cao, đặc biệt ngày càng nhiều ca ở người trẻ, cần nâng cao nhận thức, ưu tiên sàng lọc và phòng ngừa, đồng thời cải thiện chăm sóc giảm nhẹ. Đây không thể chỉ là khẩu hiệu. Sàng lọc sức khỏe lao động cần được thiết kế riêng cho nhóm tiếp xúc bức xạ, trong đó có theo dõi mức phơi nhiễm và kiểm tra sức khỏe định kỳ cho phi công, tiếp viên. Bên cạnh đó, các chương trình phòng bệnh, phát hiện sớm, kiểm soát yếu tố nguy cơ và truyền thông thay đổi hành vi phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên của hệ thống y tế.
Việt Nam cần một chiến lược rõ ràng cho ung thư nghề nghiệp trong ngành hàng không
Dữ liệu quốc tế đã gióng lên hồi chuông: bức xạ hàng không không còn là khái niệm xa lạ trong sách giáo khoa, mà là rủi ro hiện hữu với người đang vận hành bầu trời. Họ không chỉ đối mặt với bức xạ vũ trụ, mà còn với tia cực tím qua cửa sổ máy bay và rối loạn nhịp sinh học do làm việc theo ca đêm. Nhóm nghiên cứu từ một trường y danh tiếng đã nhấn mạnh cần xem xét các biện pháp bảo vệ nghề nghiệp phù hợp hơn cho phi công và tiếp viên, bao gồm theo dõi phơi nhiễm và tăng cường kiểm tra sức khỏe định kỳ. Nếu Việt Nam không sớm tích hợp ung thư nghề nghiệp vào chiến lược phòng chống ung thư quốc gia, bao gồm khung pháp lý, hướng dẫn sàng lọc và giám sát môi trường làm việc, chúng ta sẽ tiếp tục để những người giữ an toàn cho hành khách phải đánh đổi sức khỏe của chính mình trong im lặng.
