STEMpetition mở rộng: từ sân chơi nội bộ thành nền tảng quốc gia
Cuộc thi STEMpetition trong khuôn khổ Open STEM Day là sân chơi STEM 2026 do FPT Schools tổ chức tại 18 cơ sở, lần đầu mở rộng ra ngoài hệ thống, khuyến khích học sinh trên toàn quốc ứng dụng AI và công nghệ mới để giải quyết vấn đề thực tế trong học tập và đời sống. Đây không chỉ là một cuộc thi, mà là tuyên bố rõ ràng: giáo dục phổ thông Việt Nam phải coi công nghệ và tư duy STEM là năng lực nền tảng, chứ không phải hoạt động ngoại khóa "cho vui". Sau 4 năm tổ chức nội bộ, việc FPT Schools mở rộng STEMpetition tới học sinh các trường phổ thông ngoài hệ thống đánh dấu bước chuyển từ mô hình thử nghiệm sang tham vọng tạo ảnh hưởng quốc gia. Hơn 18.000 học sinh, giáo viên, phụ huynh được dự kiến kết nối qua chuỗi hoạt động Open STEM Day cho thấy quy mô không nhỏ, nhưng điều đáng bàn hơn là định hướng: bắt đầu từ vấn đề thật, rồi mới nói tới công nghệ. Đây là cách tiếp cận mà nhiều trường công lập vẫn còn thiếu.
Open STEM Day tại 18 cơ sở: AI không còn là khái niệm xa vời
Open STEM Day 2026-2027 được tổ chức tại 18 cơ sở FPT Schools, dự kiến thu hút hơn 18.000 học sinh trong và ngoài hệ thống cùng giáo viên, phụ huynh. Với chủ đề "Deep Learning with Love - Học sâu sắc để yêu thương", chương trình đặt trọng tâm vào việc dùng công nghệ để giải quyết các vấn đề thực tiễn, đồng thời rèn tư duy phản biện và ý thức sử dụng công nghệ có trách nhiệm. Điểm đáng chú ý là cách ngày hội được thiết kế như một hệ sinh thái: học sinh tham gia cuộc thi STEM 2026, thi đấu robotics, drone, trải nghiệm triển lãm STEM; giáo viên và cán bộ tham gia AI EduCamp với chủ đề "Digital School" để xây dựng giải pháp AI cho hoạt động nhà trường. Ngày hội còn có khu vực triển lãm STEM, nơi người tham dự có thể trực tiếp thực hành thí nghiệm khoa học, lập trình, tương tác với mô hình công nghệ do chính học sinh phát triển. AI vì thế không còn là khái niệm trừu tượng, mà trở thành công cụ cụ thể gắn với bài giảng, quy trình quản lý và sản phẩm học sinh.
Ứng dụng AI để giải quyết vấn đề thực tế: học sinh phải làm chủ, không phụ thuộc
Ở STEMpetition, ban tổ chức không khuyến khích học sinh "trình diễn công nghệ" mà yêu cầu bắt đầu từ việc quan sát, xác định vấn đề thực tế, nghiên cứu và thử nghiệm giải pháp. Chủ đề "Vibe Coding for Real-World Impact (Vibe cùng AI - Sáng tạo tương lai)" cho thấy AI chỉ là công cụ, còn trọng tâm là tác động thật lên học tập, đời sống. Các đội thi được khuyến khích dùng AI tạo sinh, AI Agents, vibe coding, robotics, IoT và dữ liệu lớn để tạo ra giá trị cho dự án, đồng thời học cách làm chủ các công nghệ lõi. Điểm mới quan trọng là vibe coding: học sinh mô tả yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên cho công cụ AI, sau đó kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện sản phẩm phần mềm, website hay mô hình công nghệ. Tuy nhiên, việc dùng AI phải đi kèm trách nhiệm: học sinh phải khai báo cách dùng AI, hiểu logic hoạt động, phát hiện và sửa lỗi, kiểm thử và kiểm chứng kết quả, thay vì sao chép máy móc. Đây là thông điệp rõ ràng: ứng dụng AI học sinh phải là quá trình tư duy, không phải thao tác bấm nút.
Lộ trình ba giai đoạn và mục tiêu tiếp cận học sinh toàn quốc
STEMpetition 2026-2027 được triển khai qua ba vòng: cấp trường từ tháng 10 đến tháng 12/2026, bán kết trực tuyến theo khu vực vào tháng 1/2027, và chung kết toàn quốc dự kiến diễn ra tháng 3/2027 tại FPT School Bắc Giang. Theo kế hoạch, vòng bán kết lựa chọn 36 đội vào chung kết, kết hợp thi đấu, hackathon vibe coding và trưng bày sản phẩm. Song song, AI EduCamp dành cho giáo viên và nhân viên diễn ra từ tháng 10/2026 đến tháng 3/2027, yêu cầu các giải pháp AI phải được triển khai thực tế tại cơ sở giáo dục, sau đó qua sơ khảo nội bộ, đánh giá của Hội đồng Công nghệ và chung khảo toàn quốc. Việc FPT Schools mở rộng cuộc thi tới học sinh các trường phổ thông ngoài hệ thống cho thấy mục tiêu rõ ràng: xây dựng một chuẩn thực hành STEM và AI chung cho học sinh toàn quốc, không giới hạn trong "trường nhà". Nếu các trường ngoài hệ thống tham gia nghiêm túc, đây có thể trở thành một mốc quan trọng trong việc đưa STEM ra khỏi phòng thí nghiệm và bước vào lớp học phổ thông.
Ý nghĩa với giáo dục phổ thông: từ phong trào STEM tới năng lực cốt lõi
Điều đáng giá nhất của Open STEM Day và STEMpetition không phải là số lượng hoạt động, mà là triết lý giáo dục phía sau. TS. Nguyễn Xuân Phong nhấn mạnh mục tiêu xây dựng môi trường nơi học sinh tiếp cận công nghệ từ sớm, phát triển tư duy khoa học qua trải nghiệm thực tiễn, hiểu bản chất vấn đề, kiểm chứng thông tin và cân nhắc tác động của công nghệ đối với con người. Nói cách khác, STEM và AI được đặt trong bối cảnh đạo đức, trách nhiệm và năng lực nghiên cứu, chứ không tách rời khỏi đời sống. Qua Open STEM Day, FPT Schools hướng tới việc biến STEM thành cơ hội để học sinh quan sát thực tế, đặt câu hỏi, thử nghiệm giải pháp và làm chủ sản phẩm, nhất là trong bối cảnh AI phổ biến. Việc bổ sung hạng mục bài báo khoa học, hackathon vibe coding và yêu cầu sản phẩm phải được triển khai thực tế cho thấy cuộc thi STEM 2026 không dừng ở phong trào, mà muốn chạm tới chuẩn mực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Nếu được nhân rộng, mô hình này có thể buộc các trường phổ thông nhìn lại cách dạy khoa học: ít lý thuyết hơn, nhiều vấn đề thực tế hơn, và coi học sinh là người tạo ra giải pháp, không chỉ là người làm bài tập.
