Việc làm năng lượng xanh: Cơ hội vàng nhưng không tự biến thành tăng trưởng
Việc làm năng lượng xanh ở Đông Nam Á là toàn bộ các vị trí lao động liên quan đến thiết kế, sản xuất, lắp đặt, vận hành và quản lý những hệ thống năng lượng sạch, năng lượng tái tạo và công nghệ giảm phát thải, từ pin, điện gió, điện mặt trời đến báo cáo phát triển bền vững và tích hợp lưới điện, gắn với mục tiêu chuyển đổi năng lượng bền vững và bảo đảm an ninh năng lượng khu vực. Đông Nam Á được dự báo có thể tạo tới 30 triệu việc làm xanh vào năm 2030, cùng cơ hội tiếp cận thị trường xanh trị giá khoảng 1.000 tỷ USD. Nhưng điểm then chốt là: cơ hội không tự chuyển thành thịnh vượng nếu khu vực không nhanh chóng xây dựng được đội ngũ nhân lực kỹ năng cao Đông Nam Á tương xứng với quy mô chuyển đổi. Nếu tiếp tục xem chuyển đổi xanh chỉ là câu chuyện lắp thêm vài gigawatt điện mặt trời, khu vực sẽ bỏ lỡ một chu kỳ tăng trưởng mới.
Áp lực an ninh năng lượng khu vực: Lý do không thể trì hoãn chuyển đổi xanh
Đông Nam Á đang đi vào giai đoạn nhu cầu điện tăng nóng: nhu cầu điện tại khu vực dự kiến tăng trung bình 5,4% mỗi năm đến 2030, được thúc đẩy bởi nhu cầu làm mát, trung tâm dữ liệu và sản xuất công nghiệp. Trong khi đó, các nền kinh tế lại dễ bị tổn thương trước gián đoạn chuỗi cung ứng nhiên liệu hóa thạch, khi những biến động địa chính trị làm giá dầu khí tăng, gây sức ép lên tài chính công, gián đoạn sản xuất và đẩy chi phí sinh hoạt lên cao. Việc tiếp tục phụ thuộc vào LNG nhập khẩu và than có thể khiến giá điện bán buôn, bán lẻ tăng tới năm 2030. Nói thẳng: nếu không đẩy nhanh chuyển đổi năng lượng bền vững, Đông Nam Á sẽ vừa đối mặt rủi ro an ninh năng lượng khu vực, vừa chịu chi phí năng lượng cao kéo dài, làm suy yếu sức cạnh tranh công nghiệp.
Khoảng trống kỹ năng: Điểm nghẽn số một cho 30 triệu việc làm xanh
Điểm đáng báo động không nằm ở thiếu dự án, mà ở thiếu người đủ khả năng thực thi. Đông Nam Á có thể tạo tới 30 triệu việc làm xanh vào năm 2030, nhưng thiếu nhân lực kỹ năng cao đang trở thành thách thức lớn cho quá trình chuyển đổi năng lượng. Nguồn cung nhân lực hiện quá mỏng: nếu không có những nỗ lực nâng cao kỹ năng đủ mạnh, khu vực có thể không đáp ứng được tới 51% nhu cầu nhân lực cho việc làm xanh trong tương lai. Điều này không phải lý thuyết. Chỉ riêng kế hoạch phát triển điện lực của Indonesia đã dự báo thu hút hơn 1,7 triệu lao động mới, còn hai lĩnh vực lập báo cáo phát triển bền vững và năng lượng tại Singapore sẽ cần thêm khoảng 5.000 lao động vào năm 2030. Nếu không chuẩn bị, kết quả rất thực tế: dự án chậm tiến độ, chi phí đội lên, công nghệ hiện đại bị vận hành như hệ thống cũ.
Từ phần cứng sang phần mềm: Xem con người là hạ tầng chính của chuyển đổi năng lượng
Các thảo luận về chuyển đổi năng lượng hiện vẫn nghiêng mạnh về “phần cứng”: công suất tính bằng gigawatt, nhà máy, lưới điện. Nhưng những tấm pin mặt trời, tổ máy điện gió hay đường dây liên kết lưới chỉ là vỏ ngoài. Bên trong phải có đội ngũ kỹ sư hệ thống pin, thợ lắp đặt điện mặt trời, chuyên gia tích hợp lưới và chuyên viên tuân thủ môi trường. Nếu thiếu lực lượng này, phần cứng sẽ bị bỏ không, còn cơ sở kinh tế cho đầu tư sẽ sụp đổ. Một bài học rõ ràng đến từ Trung Quốc, nơi thành công trong xe điện, pin và năng lượng tái tạo không dựa vào một bước nhảy công nghệ đơn lẻ, mà dựa trên hai thập niên đầu tư liên tục vào nghiên cứu và phát triển nhân lực. Thông điệp cho Đông Nam Á rất trực diện: nhân lực xanh không phải “phụ kiện” của chuyển đổi xanh, mà chính là hạ tầng quyết định tốc độ và chất lượng chuyển đổi năng lượng bền vững.
Giải pháp cho Đông Nam Á: Đặt kỹ năng xanh ngang hàng với an ninh năng lượng
Muốn biến 30 triệu việc làm năng lượng xanh thành động lực tăng trưởng chứ không phải nút thắt, Đông Nam Á phải coi đào tạo kỹ năng xanh là một trụ cột an ninh năng lượng khu vực, thay vì phụ lục trong chiến lược năng lượng. Điều này đòi hỏi các chính phủ gắn kế hoạch công suất điện tái tạo, khí và nhập khẩu điện phát thải thấp với kế hoạch đào tạo và chuyển đổi kỹ năng cụ thể, từ bậc nghề đến đại học. Khu vực cũng cần những cơ chế khu vực để chia sẻ chuẩn kỹ năng, tín chỉ và chương trình đào tạo, bởi mạng lưới năng lượng ngày càng gắn kết thì thị trường lao động xanh càng mang tính khu vực. Với vai trò Chủ tịch ASEAN vào năm 2027, Singapore có cơ hội dẫn dắt các sáng kiến này. Nếu Đông Nam Á dám đặt nhân lực kỹ năng cao lên hàng đầu và phối hợp khu vực, chuyển đổi năng lượng sẽ bớt là rủi ro, và trở thành câu chuyện chủ động thiết kế tương lai phát triển.
