Trời lạnh tạo áp lực lên mạch máu và tim
Đột quỵ liên quan đến thời tiết lạnh là nguy cơ sức khỏe có thể tăng khi nhiệt độ giảm sâu hoặc thay đổi đột ngột, nhất là ở người có mạch máu và tim đã bị ảnh hưởng bởi tuổi tác hay bệnh nền. Vì thế, trời rét đột quỵ không phải là mối liên hệ nên xem nhẹ, nhưng lạnh cũng không đồng nghĩa chắc chắn sẽ xảy ra biến cố. Khi gặp lạnh, mạch máu ngoại vi co lại để hạn chế mất nhiệt; sức cản trong hệ mạch tăng khiến tim phải làm việc nhiều hơn, còn huyết áp có thể tăng đột ngột. Đó là chuỗi phản ứng đáng lưu tâm với người vốn bị tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch. Chênh lệch nhiệt độ giữa trong nhà và ngoài trời cũng buộc cơ thể thích nghi liên tục, nên bước từ nơi ấm ra giá lạnh hay ra ngoài ngay khi vừa thức dậy đều cần thận trọng.
Nguy cơ đột quỵ còn có thể tăng khi nhiệt độ thấp làm máu cô đặc hơn, thúc đẩy đông máu và hình thành huyết khối gây tắc mạch não. Không nên hiểu điều này như dự báo rằng mọi đợt rét đều dẫn đến đột quỵ; điều đáng quan tâm là tác động cộng dồn lên người dễ tổn thương. Lạnh làm co mạch tăng huyết áp, trong khi biến động nhiệt độ có thể đặt thêm gánh nặng lên tuần hoàn. Nhận ra mối liên hệ giúp phòng ngừa chủ động hơn thay vì đợi đến lúc cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Ai cần cảnh giác hơn khi nhiệt độ giảm?
Người cao tuổi và người có bệnh nền nên ưu tiên bảo vệ sức khỏe khi thời tiết chuyển rét. Đặc biệt cần thận trọng nếu đang sống chung với tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận mạn hoặc từng bị đột quỵ. Ở những người này, cơ thể có thể ít dự trữ hơn trước sự thay đổi đột ngột, còn huyết áp tăng thêm hay tim phải gắng sức hơn có thể làm rủi ro đáng kể hơn. Đột quỵ người cao tuổi là mối quan tâm rõ rệt, nhưng không nên cho rằng người trẻ hoàn toàn miễn nhiễm: người chưa phát hiện bệnh nền vẫn có thể gặp biến cố. Vì vậy, thời tiết lạnh là lời nhắc để kiểm soát sức khỏe và dùng thuốc theo hướng dẫn, chứ không phải lý do để tự chẩn đoán hoặc tự điều chỉnh điều trị.
Người bị rung nhĩ cần tuân thủ thuốc chống đông nếu đã được bác sĩ chỉ định. Người mắc tăng huyết áp không nên tự ngừng thuốc chỉ vì chỉ số đang ổn định; kết quả đó có thể là nhờ thuốc đang phát huy tác dụng. Ngược lại, cũng không tự tăng liều nếu huyết áp cao sau khi vừa đi ngoài trời lạnh về. Hãy đo huyết áp sau khi ngồi nghỉ ít nhất năm phút, tựa lưng, đặt chân trên sàn và giữ cánh tay ngang mức tim. Cách theo dõi bình tĩnh, đều đặn có ích hơn việc đợi đến khi đau đầu hay chóng mặt mới kiểm tra.
Giữ ấm, vận động an toàn và nhận biết dấu hiệu cấp cứu
Giữ ấm vùng đầu, cổ, ngực và bàn chân; hạn chế ra ngoài đột ngột vào sáng sớm hoặc ban đêm. Khi thức dậy, chuyển từ nằm sang ngồi rồi mới đứng, và vận động nhẹ để cơ thể thích nghi dần. Không cần ngừng tập vì trời lạnh: có thể tập trong nhà hoặc chọn lúc ấm hơn, khởi động kỹ và tăng cường độ từ từ. Khi tắm, dùng nước ấm vừa phải, giữ phòng tắm đủ ấm, tránh gió lùa rồi lau khô, mặc đồ ấm. Ăn uống hợp lý, hạn chế muối, chất béo và rượu bia; uống nước đều, nhưng người suy tim hoặc bệnh thận cần theo lượng dịch bác sĩ hướng dẫn. Những điều chỉnh này không loại bỏ mọi nguy cơ, song giúp tránh các cú chuyển nhiệt và gắng sức không cần thiết.
Méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó hay không hiểu lời người khác là những dấu hiệu đột quỵ cần cấp cứu. Mất thăng bằng, nhìn đôi, mất thị lực hoặc đau đầu dữ dội bất thường cũng đáng cảnh giác; triệu chứng tự hết sau vài phút vẫn cần được đánh giá khẩn cấp. Hãy gọi cấp cứu 115, nói rõ địa chỉ và thời điểm khởi phát; nếu người bệnh thức dậy đã có dấu hiệu, cung cấp thời điểm cuối cùng họ còn khỏe. Trong lúc chờ, để người bệnh nghỉ ở tư thế thoải mái và giữ ấm. Không tự cho ăn uống, dùng aspirin, thuốc hạ huyết áp hay thuốc khác. Kết luận cần nhớ rất rõ: rét không quyết định chắc chắn một cơn đột quỵ, nhưng bảo vệ nhóm nguy cơ và phản ứng nhanh khi có triệu chứng có thể tạo khác biệt lớn.






