Vì sao trời lạnh tạo thêm áp lực cho tim?
Trời rét có thể làm tăng gánh nặng cho tim và mạch máu: khi cơ thể co mạch để giữ nhiệt, huyết áp dễ tăng và tim phải bơm máu với sức cản lớn hơn, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ biến cố ở người dễ tổn thương. Khi nhiệt độ giảm, mạch máu co lại để giữ nhiệt, khiến huyết áp có thể tăng và tim làm việc nhiều hơn. Đây là lý do không nên xem nhẹ trời rét đột quỵ, nhưng cũng không nên mặc định rằng lạnh tất yếu gây đột quỵ hay nhồi máu cơ tim.
Nguy cơ nhồi máu cơ tim đáng lưu ý hơn ở người có động mạch vành bị hẹp: gắng sức trong giá lạnh có thể khiến nhu cầu oxy của cơ tim vượt quá khả năng cung cấp. Một nghiên cứu trên 1.694 bệnh nhân tại Đức ghi nhận mối liên quan giữa mức giảm nhiệt độ trung bình 2,9 độ C trong 24 giờ và khả năng xuất hiện nhồi máu não tăng khoảng 11%. Đây là mối liên quan, không phải bằng chứng rằng lạnh là nguyên nhân duy nhất; quá trình hình thành huyết khối cũng phức tạp, không thể quy giản thành việc máu “đông lại” vì trời lạnh.

Ai cần cảnh giác hơn trong mùa lạnh?
Người cao tuổi và người mắc tăng huyết áp mùa lạnh cần chú ý đặc biệt, nhất là khi huyết áp chưa được kiểm soát ổn định. Nhóm dễ gặp biến cố còn gồm người mắc đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận mạn hoặc từng bị đột quỵ. Người bị rung nhĩ cần dùng thuốc chống đông đúng chỉ định nếu đã được bác sĩ kê. Người trẻ cũng không nên chủ quan: cảm giác khỏe mạnh không thay thế việc đo huyết áp và kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Theo GS-TS, bác sĩ Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện tim mạch Bệnh viện 19-8, mục tiêu huyết áp thường được cân nhắc dưới 130/80 mmHg nếu người bệnh dung nạp tốt, nhưng mức phù hợp cần thống nhất với bác sĩ; không nên cố hạ càng thấp càng tốt. Người rất cao tuổi, suy yếu hoặc hay chóng mặt khi đứng lên có thể cần mục tiêu riêng. Nếu chỉ số nhiều ngày vượt mục tiêu, hãy liên hệ cơ sở điều trị để được đánh giá thay vì tự điều chỉnh thuốc.
Giữ ấm và kiểm soát bệnh nền, đừng tự sửa đơn thuốc
Phòng bệnh tim mạch mùa rét bắt đầu bằng những việc đều đặn: mặc đủ ấm, hạn chế gió lùa và chọn thời điểm ấm hơn để ra ngoài hoặc vận động. Tập luyện vẫn cần thiết; nên khởi động kỹ, tăng cường độ từ từ, hoặc tập trong nhà. Khi tắm, dùng nước ấm dễ chịu, giữ phòng đủ ấm, lau khô và mặc ấm ngay sau đó. Người cao tuổi nên có sàn chống trơn trượt và điểm vịn trong phòng tắm; khi thức dậy hoặc đứng lên, hãy chuyển tư thế từ từ để tránh choáng.
Theo dõi huyết áp tại nhà có ích nếu đo đúng cách: ngồi nghỉ ít nhất 5 phút, tựa lưng, đặt chân trên sàn và đỡ cánh tay ngang mức tim; ghi lại kết quả để bác sĩ xem xét. Đừng tự ngừng thuốc khi vài lần đo bình thường, cũng đừng tự tăng liều chỉ vì một lần đo cao sau khi vừa đi ngoài trời lạnh. Nếu huyết áp từ 180 mmHg trở lên ở số trên hoặc 120 mmHg trở lên ở số dưới kèm dấu hiệu bất thường, cần cấp cứu; nếu chưa có triệu chứng, nghỉ yên và đo lại sau ít nhất vài phút, rồi liên hệ nhân viên y tế nếu chỉ số vẫn cao.
Ăn nhiều rau, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt; giảm muối và chất béo bão hòa. Uống nước đều, nhưng người suy tim hoặc bệnh thận phải theo lượng dịch bác sĩ hướng dẫn, không cố uống thật nhiều với suy nghĩ làm loãng máu. Rượu bia không bảo vệ cơ thể khỏi rét và có thể làm giảm khả năng nhận biết nguy hiểm.
Nhận biết dấu hiệu cấp cứu và gọi trợ giúp ngay
Dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột: méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó hoặc không hiểu lời nói. Mất thăng bằng rõ rệt, nhìn đôi, mất thị lực hay đau đầu dữ dội khác thường cũng cần được xem là đáng ngờ; triệu chứng tự hết sau vài phút không có nghĩa là đã an toàn. Có thể nhờ người bệnh cười, giơ hai tay và nói một câu đơn giản để nhận ra bất thường. Chỉ cần nghi ngờ một dấu hiệu, gọi cấp cứu 115 và ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu hoặc lần cuối người bệnh còn bình thường.
Nhồi máu cơ tim có thể biểu hiện bằng cảm giác đè nặng, bóp nghẹt hoặc khó chịu ở ngực, lan tới tay, lưng, cổ hoặc hàm; khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn và choáng cũng là dấu hiệu cảnh báo. Đau ngực, khó thở đột ngột, yếu liệt một bên, lơ mơ hoặc ngất đều cần trợ giúp y tế khẩn cấp. Khi nghi ngờ đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim, hãy gọi 115, để người bệnh nghỉ ở tư thế dễ chịu và không tự lái xe đến bệnh viện. Đừng chờ huyết áp tăng thật cao mới hành động.






