Mắt xích mới cho chế biến quế tại Bảo Thắng
Nhà máy quế hữu cơ Bảo Thắng là cơ sở chế biến tại xã Xuân Quang, Lào Cai, được xây dựng để đưa quế và các nguyên liệu tự nhiên từ sơ chế sang những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Sáng 4/11, Công ty Cổ phần Sản xuất và Xuất khẩu Quế Hồi Việt Nam (Vinasamex) khánh thành nhà máy tại thôn Phong Niên, đánh dấu bước bổ sung năng lực chế biến cho vùng nguyên liệu địa phương.
Quy mô đầu tư cho thấy doanh nghiệp đặt cược dài hạn vào khâu chế biến: dự án có tổng vốn hơn 411 tỷ đồng, diện tích gần 10ha và hoàn thành các hạng mục xây dựng sau hơn một năm triển khai. Đây không chỉ là thêm một nhà xưởng. Với quế Lào Cai, nơi hoạt động chế biến còn phân tán và nhiều cơ sở tập trung vào sơ chế, nhà máy Bảo Thắng có thể trở thành mắt xích giúp giữ lại nhiều giá trị hơn tại địa phương.

Từ nguyên liệu thô đến sản phẩm chiết xuất
Điểm đáng chú ý của nhà máy là định hướng chế biến sâu, thay vì chỉ tăng lượng quế được xử lý. Theo thiết kế, cơ sở có công suất chế biến 10.000 tấn gia vị hữu cơ mỗi năm và năng lực sản xuất khoảng 250 tấn tinh dầu. Quy trình gồm xử lý nguyên liệu, chưng cất, chiết xuất, chiết tách, phân đoạn và chuẩn hóa hoạt chất.
Từ quế, hồi và các loại gia vị khác như gừng, nghệ, ớt, sả, tiêu, Vinasamex hướng tới phát triển tinh dầu, cao chiết, tinh chất và hợp chất tự nhiên cho thực phẩm, đồ uống, hương liệu, mỹ phẩm và chăm sóc sức khỏe. Sản phẩm chiết xuất quế có thể mở thêm đầu ra so với nguyên liệu sơ chế, nhưng kỳ vọng này chỉ thành hiện thực nếu nhà máy vận hành ổn định và đáp ứng yêu cầu chất lượng của khách hàng. Giá trị của dự án vì thế sẽ được đo bằng sản phẩm bán ra, không chỉ bằng công suất thiết kế.

Việc làm và liên kết với người trồng quế
Vinasamex dự kiến nhà máy tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 200 lao động, ưu tiên người dân xã Xuân Quang và vùng lân cận. Đây là lợi ích cụ thể đối với cư dân địa phương, dù số việc làm thực tế còn phụ thuộc vào tiến độ vận hành, nhu cầu tuyển dụng và yêu cầu kỹ năng. Nếu cơ sở đi vào hoạt động đúng kế hoạch, việc làm tại nhà máy có thể bổ sung nguồn thu ngoài hoạt động trồng, thu hái quế.
Nhà máy cũng có thể tăng kết nối giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ trồng quế, qua đó góp phần đưa nguyên liệu vào chuỗi chế biến thay vì phụ thuộc vào khâu bán thô. Vinasamex hiện liên kết với hơn 4.000 hộ nông dân, phát triển trên 7.700ha vùng nguyên liệu hữu cơ và thu mua, bao tiêu hơn 15.000 tấn mỗi năm. Những con số ấy tạo nền tảng cung ứng, nhưng lợi ích dài hạn với nông hộ sẽ phụ thuộc vào việc liên kết được duy trì và đầu ra chế biến mở rộng đến đâu.

Cơ hội phải đi cùng vận hành hiệu quả
Lào Cai có hơn 147.500ha quế, trong đó hơn 24.000ha được cấp chứng nhận hữu cơ; tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển trên 8.500ha vùng dược liệu tập trung và nâng giá trị sản phẩm sau chế biến lên hơn 2.000 tỷ đồng. Bối cảnh nguyên liệu và mục tiêu địa phương khiến nhà máy Bảo Thắng có vai trò đáng kể, nhưng diện tích trồng lớn tự nó không bảo đảm giá trị sẽ ở lại với người dân.
Thách thức tiếp theo là chuyển công suất thiết kế thành hoạt động ổn định: bảo đảm nguồn nguyên liệu đạt chuẩn, duy trì đầu ra cho sản phẩm chiết xuất và tạo việc làm lâu dài. Vinasamex cũng đang nghiên cứu mở rộng hệ thống sản xuất bằng một nhà máy quy mô 10ha tại Quảng Trị. Dẫu vậy, thước đo quan trọng trước mắt vẫn là hiệu quả của cơ sở mới tại Xuân Quang. Nếu gắn được vùng trồng với chế biến sâu và thị trường, nhà máy quế hữu cơ này có thể nâng vị thế nông sản địa phương; nếu không, quy mô đầu tư sẽ chưa đủ để biến kỳ vọng thành sinh kế bền vững.






