Quy mô lớn chỉ là điểm khởi đầu
Quế Lào Cai là ngành hàng nông lâm nghiệp dựa trên vùng trồng rộng, có khả năng kết nối sinh kế miền núi với chế biến, thương mại và xuất khẩu. Toàn tỉnh hiện có hơn 147.500 ha quế, trong đó khoảng 97.000 ha tập trung, chuyên canh và trên 24.000 ha được chứng nhận hữu cơ. Quy mô ấy tạo lợi thế rõ rệt: nhà máy có thể tiếp cận nguồn cung lớn, còn người dân có cơ hội đưa sản phẩm vào chuỗi tiêu thụ ổn định hơn. Nhưng diện tích và sản lượng không tự động đem lại thu nhập cao. Nếu quế chủ yếu bán dưới dạng thô hoặc sơ chế, phần giá trị lớn sẽ được tạo ra ở khâu chế biến và thương mại phía sau. Vì thế, thước đo thành công không nên chỉ là mở rộng vùng trồng; Lào Cai cần biến lợi thế nguyên liệu thành sản phẩm có chất lượng, thị trường và giá trị gia tăng.
Quế còn tạo việc làm từ trồng, chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế, giúp nhiều hộ miền núi có nguồn thu và khai thác đất đai tại chỗ. Đây là lý do phát triển ngành hàng phải gắn với quyền lợi người trồng: vùng nguyên liệu lớn chỉ thực sự là lợi thế khi người sản xuất có đầu ra và được hưởng phần tương xứng từ giá trị họ góp sức tạo nên.

Nhà máy mới mở đường cho chế biến sâu
Ngày 4/11, Công ty CP Sản xuất và Xuất khẩu Quế hồi Việt Nam (Vinasamex) khánh thành Nhà máy sản xuất và chế biến quế hữu cơ tại xã Xuân Quang. Dự án có diện tích 9,86 ha; mức đầu tư dự kiến đạt 600 tỉ đồng sau khi hoàn thiện. Nhà máy tích hợp năm dây chuyền: một dây chuyền tinh dầu, một chiết xuất hợp chất tự nhiên và ba dây chuyền chế biến sâu sản phẩm từ quế. Theo thiết kế, công suất mỗi năm khoảng 10.000 tấn quế, hồi và gia vị hữu cơ, 250 tấn tinh dầu cùng 500–1.000 tấn tinh chất, hợp chất tự nhiên.
Ý nghĩa của nhà máy quế hữu cơ không nằm ở công suất trên giấy, mà ở khả năng đưa nguyên liệu qua nhiều công đoạn hơn: từ tinh dầu đến chiết xuất và sản phẩm phục vụ thực phẩm, mỹ phẩm, hương liệu. Tận dụng thêm các phần của cây quế cũng có thể mở rộng nguồn thu thay vì phụ thuộc vào một mặt hàng chính. Tỉnh kỳ vọng cơ sở tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 200 lao động địa phương và góp phần ổn định đầu ra cho người trồng. Tuy nhiên, việc làm và đầu ra chỉ thành hiện thực nếu nhà máy vận hành hiệu quả, có nguồn nguyên liệu đạt chuẩn và tìm được khách hàng dài hạn.

Khảo sát phải dẫn đến liên kết thật
Ngày 5/11, trong khuôn khổ Hội nghị xúc tiến đầu tư, thương mại nông nghiệp của tỉnh năm 2026, đoàn công tác Lào Cai cùng đại diện ngành nông nghiệp Lai Châu, Sơn La, Tuyên Quang và Quảng Ninh đến tìm hiểu nhà máy tại Xuân Quang. Các doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia khảo sát năng lực chế biến, nguồn nguyên liệu, cách tổ chức sản xuất và khả năng liên kết tiêu thụ. Cơ sở Bảo Thắng có tổng vốn đầu tư hơn 411,6 tỉ đồng, diện tích xây dựng 9,86 ha.
Chuyến thăm sẽ có ý nghĩa khi chuyển thành thỏa thuận cụ thể: vùng nguyên liệu nào cung ứng, tiêu chuẩn chất lượng ra sao, ai chịu trách nhiệm sơ chế và sản phẩm được tiêu thụ qua kênh nào. Vinasamex hiện liên kết trực tiếp với hơn 4.000 hộ nông dân, phát triển trên 7.700 ha vùng nguyên liệu hữu cơ. Đây là nền tảng đáng chú ý, nhưng không thể thay thế việc mở rộng hợp tác minh bạch với hợp tác xã và các hộ trồng tại địa phương. Liên kết tốt phải giúp doanh nghiệp có nguồn cung ổn định, đồng thời giúp người dân biết rõ yêu cầu, giá trị sản phẩm và triển vọng đầu ra.

Giá trị cao phải quay lại vùng trồng
Chế biến quế sâu có thể tạo tinh dầu, bột quế, chiết xuất tự nhiên và nguyên liệu cho nhiều ngành; nhưng sản phẩm chỉ bán được nếu đáp ứng yêu cầu về chất lượng, truy xuất và tiêu chuẩn thị trường. Vì vậy, mở rộng thị trường phải đi cùng kiểm soát chất lượng và khả năng giao hàng ổn định, thay vì mặc định rằng nhãn hữu cơ sẽ bảo đảm tiêu thụ. Ngành hàng còn đối mặt với biến động giá, chi phí vận chuyển, yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn môi trường và cạnh tranh từ các vùng sản xuất khác.
Doanh nghiệp dự kiến tiếp tục đầu tư thiết bị theo từng giai đoạn, nâng năng lực nghiên cứu và kiểm soát chất lượng; tỉnh cũng cam kết cải thiện môi trường đầu tư, phối hợp tháo gỡ vướng mắc khi nhà máy vận hành. Hướng đi đúng là để các bước này gắn với hợp đồng cung ứng, tiêu chuẩn rõ ràng và cơ chế chia sẻ lợi ích với người trồng. Nếu không, nhà máy có thể nâng giá trị sản phẩm mà sinh kế vùng nguyên liệu vẫn bấp bênh. Lào Cai đã có quy mô quế và thêm năng lực chế biến; bước quyết định tiếp theo là tổ chức chuỗi sao cho giá trị mới được tạo ra quay trở lại với những hộ trồng quế.







