Thoả thuận 2026-2030: Từ hợp tác truyền thống đến chiến lược phát triển vùng biên
Việc UBND tỉnh Lào Cai và đại học Thái Nguyên ký kết thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2030 là một sáng kiến phát triển giáo dục đại học theo hướng phân bố lại mạng lưới đào tạo, gắn chặt với chiến lược phát triển nguồn nhân lực địa phương, đặc biệt ở các khu vực biên giới, trung du và miền núi, nhằm đáp ứng nhu cầu lao động chất lượng cao cho các ngành kinh tế động lực.Đến hết năm 2025, Lào Cai có trên 1,7 triệu người, trong đó lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên khoảng 770.000 người. Con số này cho thấy áp lực rất lớn lên hệ thống Lào Cai đào tạo nếu tỉnh muốn chuyển dịch cơ cấu lao động, giảm phụ thuộc vào nông, lâm nghiệp và dịch vụ giản đơn. Thỏa thuận mới giữa chính quyền tỉnh và đại học Thái Nguyên không chỉ là một bản hợp đồng; đó là tuyên bố lựa chọn con đường phát triển dựa trên tri thức.
Nhu cầu nhân lực bùng nổ và giới hạn của mô hình đào tạo tại chỗ
Lào Cai đang bước vào giai đoạn bùng nổ nhu cầu nhân lực khi công nghiệp, dịch vụ và các dự án đầu tư mới gia tăng nhanh chóng. Dự báo đến năm 2030, các doanh nghiệp trên địa bàn cần khoảng 11.000 lao động mỗi năm, trong khi 5 khu công nghiệp mới có thể cần tới 125.529 lao động khi đi vào hoạt động. Hiện toàn tỉnh có 28 cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp tham gia đào tạo với khả năng tuyển sinh khoảng 28.000 người mỗi năm; giai đoạn 2021-2025 đã đào tạo 162.274 người. Nhưng dù hệ thống Lào Cai đào tạo này đang “gồng mình”, chất lượng và cơ cấu ngành nghề vẫn chưa theo kịp yêu cầu mới, nhất là bác sĩ tuyến cơ sở, giáo viên Tiếng Anh, Tin học và nhân lực logistics, công nghiệp chế biến, du lịch. Thêm vào đó, nguồn nhân lực sau đào tạo có xu hướng dịch chuyển về các trung tâm lớn, khiến địa phương thiếu hụt nhân lực chất lượng cao.
Đại học Thái Nguyên xuống biên: Cơ sở 2 và trung tâm đổi mới sáng tạo
Trong bối cảnh đó, việc đại học Thái Nguyên đề xuất xây dựng Cơ sở 2 tại Lào Cai theo mô hình “Đô thị Đại học” với quy mô 20.000-30.000 sinh viên không chỉ là mở thêm trường, mà là đặt một cực đào tạo đại học ngay trên trục phát triển mới của tỉnh. Trước đó, phân hiệu đại học Thái Nguyên tại Lào Cai đã đào tạo 1.596 sinh viên với tỷ lệ có việc làm trên 98%, được đánh giá là một trong những mô hình hợp tác địa phương – đại học thành công nhất cả nước. Lần này, tham vọng còn lớn hơn: nghiên cứu đưa một cơ sở đào tạo về trung tâm tỉnh hiện nay (thành phố Yên Bái cũ), mở rộng cơ hội học tập cho học sinh, sinh viên trong tỉnh và khu vực trung du, miền núi phía Bắc. Song song là kế hoạch hình thành một trung tâm đổi mới sáng tạo vùng tại Lào Cai để kết nối nguồn lực khoa học – công nghệ, đội ngũ giảng viên, sinh viên và doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo liên kết các tỉnh lân cận.
Hợp tác đại học – tỉnh: Tái thiết mô hình đào tạo gắn thị trường
Hợp tác đại học tỉnh giữa Lào Cai và đại học Thái Nguyên không khởi đầu từ con số 0, mà kế thừa hơn 10 năm hợp tác với nhiều kết quả cụ thể: phối hợp tuyển sinh 6.891 sinh viên, 918 sinh viên hệ từ xa; bồi dưỡng và cấp chứng chỉ cho hàng nghìn cán bộ, giáo viên. Giai đoạn 2026-2030, hai bên chuyển từ “hợp tác điểm” sang “hợp tác hệ thống”. Lào Cai đặt mục tiêu tuyển sinh, đào tạo 142.000 người, bình quân 28.400 người mỗi năm và khoảng 75% là lao động nông thôn. Đại học Thái Nguyên cam kết điều chỉnh chương trình, mở ngành mới về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn; đẩy mạnh đào tạo theo địa chỉ, đào tạo kép, học tại doanh nghiệp và tập trung bồi dưỡng, chuẩn hóa đội ngũ cán bộ cơ sở, nhân lực khoa học – công nghệ phục vụ các khu công nghiệp. Đây là sự tái thiết mô hình đào tạo: lấy nhu cầu doanh nghiệp và chính quyền làm “đầu kéo”, thay vì đào tạo rồi mới tìm chỗ sử dụng.
Chiến lược cho vùng biên: Từ nơi thiếu nhân lực thành cực tri thức mới
Điểm đáng nói nhất trong bước đi của đại học Thái Nguyên và tỉnh Lào Cai là tầm nhìn coi vùng biên không chỉ là “vùng đệm an ninh” mà còn là không gian tri thức mới. Khi trung tâm đổi mới sáng tạo và Cơ sở 2 hình thành, Lào Cai có cơ hội trở thành điểm đến học tập cho cả các tỉnh lân cận, thay vì là nơi người học rời đi. Nhưng cơ hội chỉ trở thành lợi thế nếu địa phương thực hiện đúng cam kết: hoàn thiện nhanh thủ tục, bảo đảm quỹ đất, hạ tầng cho “Đô thị Đại học”; các sở ngành chủ động cùng nhà trường xây dựng lộ trình hợp tác 5 năm, nhất là trong nghiên cứu, chuyển giao khoa học – kỹ thuật và chuyển đổi số. Nếu làm được, Lào Cai sẽ bước ra khỏi “vòng luẩn quẩn” thiếu nhân lực, trở thành một cực đào tạo, nghiên cứu và trung tâm đổi mới sáng tạo của trung du và miền núi phía Bắc – điều mà một tỉnh biên giới hiếm khi dám đặt mục tiêu cách đây vài năm.
