Hợp tác kinh tế Nga ASEAN: từ 21 tỷ USD thương mại đến bài toán chuỗi cung ứng mới
Hợp tác kinh tế Nga ASEAN là tiến trình hai bên cùng xây dựng quan hệ đối tác chiến lược, mở rộng thương mại, đầu tư, logistics và công nghệ, hướng tới các chuỗi cung ứng mới, hành lang vận tải kết nối Á – Âu và Đông Nam Á, đồng thời tạo không gian phát triển sản xuất chung cho doanh nghiệp trong khu vực. Trong phiên Đối thoại kinh doanh Nga - ASEAN tại Diễn đàn Kinh tế Phương Đông lần thứ XI ở Vladivostok, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã đưa ra năm định hướng chiến lược để đưa quan hệ này đi vào chiều sâu và thực chất hơn. Nền tảng cho bước chuyển này không chỉ là mức tăng trưởng thương mại song phương gần 58% trong một thập kỷ, mà còn là sự nhìn nhận thẳng thắn: 21 tỷ USD thương mại hiện nay vẫn mới là phần nổi của tảng băng tiềm năng. Nếu tiếp tục duy trì cách làm cũ, Nga và ASEAN sẽ bỏ lỡ cơ hội định hình lại bản đồ thương mại và công nghệ khu vực trong giai đoạn 2026 – 2030.
Việt Nam tự tin bước vào giai đoạn mới, định vị mình là cầu nối Nga – Đông Nam Á
Điểm đáng chú ý nhất của Diễn đàn lần này là cách Việt Nam xuất hiện không phải như một bên thụ hưởng, mà như một kiến trúc sư của hợp tác kinh tế Nga ASEAN. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới, hướng tới mục tiêu công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và thu nhập cao vào năm 2045. Đặt mục tiêu tăng trưởng trên 10% mỗi năm cho giai đoạn 2026 – 2030 không chỉ là tham vọng; đó là lời tuyên bố rằng Việt Nam cần đối tác, thị trường và chuỗi cung ứng quy mô khu vực để hiện thực hóa chiến lược khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, cùng với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và khu vực kinh tế tư nhân. Việc kim ngạch thương mại Việt Nam – Nga chiếm gần một phần tư tổng thương mại Nga – ASEAN cho thấy Việt Nam đã có đủ trọng lượng kinh tế để đóng vai trò cầu nối giúp doanh nghiệp Nga tiếp cận ASEAN và các thị trường quốc tế, đồng thời mở lối cho doanh nghiệp Việt Nam vươn vào không gian kinh tế Á – Âu.
Chuỗi cung ứng mới và logistics Nga ASEAN: từ ý tưởng hành lang Viễn Đông – Việt Nam – ASEAN
Định hướng đầu tiên mà Việt Nam đề xuất là phát triển các chuỗi cung ứng mới gắn với kết nối thương mại – đầu tư, thay cho mô hình xuất – nhập khẩu thuần túy. Nga có thế mạnh năng lượng, nguyên liệu, nông nghiệp, công nghiệp và khoa học – công nghệ; ASEAN sở hữu thị trường gần 700 triệu dân và lực lượng lao động trẻ, cùng mạng lưới sản xuất năng động. Nếu hai bên chỉ dừng ở việc mua bán hàng hóa, lợi thế này sẽ bị phân tán và phụ thuộc vào bên thứ ba. Việt Nam thúc giục một bước chuyển: cùng đầu tư, cùng sản xuất và cùng tham gia sâu vào các chuỗi giá trị khu vực. Đề xuất nghiên cứu hành lang logistics Viễn Đông – Việt Nam – ASEAN, gắn kết vận tải biển, cảng, kho lạnh, trung tâm phân phối và chuỗi sản xuất, chính là mảnh ghép còn thiếu để thương mại Nga Đông Nam Á bớt phụ thuộc vào khoảng cách địa lý. Nếu được triển khai đến nơi đến chốn, logistics Nga ASEAN sẽ trở thành trụ cột mới cho tăng trưởng, thay vì là điểm nghẽn như hiện nay.
Công nghệ khu vực, chuyển đổi số và AI: động lực mới cho hợp tác Nga – ASEAN
Điểm gây ấn tượng trong năm định hướng là cách Việt Nam đặt khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo vào trung tâm hợp tác, chứ không xem đây là phần phụ trang trí cho các thỏa thuận thương mại. Trong bối cảnh Việt Nam đang quyết liệt đẩy mạnh công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số, đề xuất biến công nghệ khu vực thành động lực hợp tác mới với Nga là lựa chọn mang tính chiến lược. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ nhu cầu mở các chương trình hợp tác về AI, an ninh mạng, fintech, y tế số, giáo dục số và sản xuất thông minh, hướng tới nghiên cứu chung, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và thương mại hóa sản phẩm. Nếu Nga chỉ xuất khẩu phần cứng và ASEAN chỉ mua dịch vụ, hai bên sẽ tiếp tục ở hai đầu chuỗi giá trị. Câu hỏi đặt ra là liệu các chính phủ có đủ quyết tâm tháo gỡ rào cản thể chế, dữ liệu và chuẩn kỹ thuật để các dự án công nghệ chung thực sự hình thành, chứ không dừng lại ở diễn đàn và tuyên bố.
Từ kế hoạch hành động đến dự án cụ thể: Việt Nam thúc ép hợp tác Nga – ASEAN đi vào thực chất
Sợi dây xuyên suốt trong phát biểu của Việt Nam là đòi hỏi biến các kế hoạch hành động Nga – ASEAN giai đoạn 2026 – 2030 thành những dự án cụ thể, có địa chỉ, có đối tác và có thể đo lường kết quả. Đây là lời nhắc không dễ chịu với bất kỳ bên nào quen với cách hợp tác dừng ở nghị quyết và tuyên bố. Hướng tới mốc 2030, kỳ vọng đặt ra là quan hệ Nga – ASEAN phải ngày càng thực chất, cân bằng, với các chuỗi cung ứng mới, hành lang logistics và dự án đầu tư tiêu biểu được hình thành rõ nét. Vai trò cầu nối của Việt Nam vì thế không chỉ nằm ở địa lý và mạng lưới FTA rộng lớn, mà còn ở khả năng thúc ép tiến độ, tạo chuẩn mực mới cho hợp tác kinh tế Nga ASEAN. Nếu các bên nghiêm túc đi theo năm định hướng chiến lược – từ chuỗi cung ứng, logistics, công nghệ khu vực đến kết nối đầu tư – thì con số 21 tỷ USD hôm nay có thể chỉ là điểm xuất phát khi nhìn lại vào năm 2030.
