Nhiễm trùng có thể làm bệnh tim chuyển nặng
Tiêm chủng trong chăm sóc tim mạch là việc đánh giá nguy cơ và tình trạng tiêm vaccine để giảm khả năng mắc một số bệnh nhiễm trùng có thể làm nặng bệnh tim, bên cạnh điều trị và kiểm soát bệnh nền. Đây không phải phần việc bên lề: bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể khiến người bệnh đang ổn định nhanh chóng rơi vào tình trạng mất bù. Nhiễm trùng, nhất là nhiễm trùng hô hấp, có thể làm tăng viêm toàn thân, stress oxy hóa, rối loạn chức năng nội mô và tình trạng tăng đông, từ đó gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ và tử vong tim mạch. Theo ước tính của WHO, Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 ca tử vong liên quan đến bệnh tim mạch mỗi năm. Bởi vậy, phòng ngừa biến chứng tim mạch cần tính đến cả nguy cơ nhiễm trùng, không chỉ các chỉ số tim mạch.
Người cao tuổi và đa bệnh nền dễ chịu hậu quả nặng
Người cao tuổi bệnh nền, nhất là người đồng thời mắc suy tim, tăng huyết áp hoặc bệnh mạch vành, có nguy cơ cao hơn bị nhiễm trùng nặng và mất bù tim mạch. Tại Đại hội Tim mạch Toàn quốc lần thứ 20, các chuyên gia nhấn mạnh dự phòng chủ động; một trường hợp được TS.BS Vũ Quỳnh Nga chia sẻ cho thấy vì sao. Bệnh nhân nữ 67 tuổi mắc suy tim, tăng huyết áp và bệnh mạch vành từng ổn định với điều trị, không nhập viện trong sáu tháng. Sau khoảng một tuần ho, mệt và khó thở nhẹ, bà nhập viện trong tình trạng nhiễm trùng hô hấp cấp kèm suy tim cấp; xét nghiệm xác định RSV. Ở người từ 65 tuổi mắc bệnh động mạch vành, tỷ lệ nhập viện do RSV có thể cao gấp 6,5 lần. Một đợt bệnh tưởng như cảm cúm vì thế không nên bị xem nhẹ.
Nguy cơ không chỉ đến từ bệnh hô hấp. TS.BS Nguyễn Tất Đạt cho biết người mắc bệnh tim mạch có nguy cơ Zona thần kinh cao hơn khoảng 34%. Một bệnh nhân nam sinh năm 1958 từng ghép tim, dùng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài, xuất hiện các bóng nước ở ngực trái rồi lan lên vai vào tháng 9/2025 và được chẩn đoán Zona. Ngoài tổn thương cấp tính, đau thần kinh kéo dài sau Zona có thể làm suy giảm chất lượng sống. Tại Bệnh viện Chợ Rẫy, số lượt khám bệnh tim mạch vượt 1.000 mỗi ngày, cho thấy nhu cầu chăm sóc và dự phòng rất lớn.
Đưa tiêm chủng vào quản lý tim mạch thường quy
Quản lý toàn diện tim mạch không thể chỉ dừng ở thuốc, huyết áp hay theo dõi triệu chứng. Tại Đại hội Tim mạch Toàn quốc lần thứ 20, do Hội Tim mạch học Việt Nam tổ chức với sự đồng hành của GSK Việt Nam, các chuyên gia kêu gọi chuyển từ tập trung điều trị sang kiểm soát bệnh nền song song với dự phòng. GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh: “Một đợt nhiễm trùng có thể xóa đi thành quả của nhiều tháng kiểm soát bệnh tim mạch”; ông xem tiêm chủng là một trụ cột trong chăm sóc người bệnh. Tuyên bố đồng thuận của ESC và khuyến cáo ACC năm 2025 cũng xem tiêm chủng là một phần quan trọng của dự phòng tim mạch ở nhóm nguy cơ cao. Bộ Y tế đề cập vai trò này trong dự phòng các đợt cấp và biến chứng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ do nhiễm trùng.
Trong thực hành, người bệnh nên được đánh giá tình trạng tiêm chủng định kỳ theo tuổi, bệnh đồng mắc, nguy cơ nhiễm trùng và tiền sử tiêm. Vaccine phế cầu, RSV, cúm, bạch hầu-uốn ván-ho gà, viêm gan B và các vaccine khác được cân nhắc theo khuyến cáo hiện hành cùng tình trạng từng người. Tăng huyết áp đơn thuần không phải chống chỉ định; người có huyết áp 140–179/90–109 không nên trì hoãn tiêm chỉ vì chưa đạt huyết áp mục tiêu. Tuy vậy, người bệnh không nên tự quyết định tiêm hay hoãn tiêm mà cần trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn phù hợp. Tiêm chủng không thay thế thuốc điều trị, nhưng là bước dự phòng thiết thực để giảm nguy cơ nhiễm trùng làm đảo lộn quá trình kiểm soát bệnh tim.
