Từ tấm biển thuyết minh đến nền tảng số du lịch di sản
Nền tảng số “Hành trình du lịch di sản Hà Nội” là hệ thống dữ liệu và nội dung số về các di tích tiêu biểu của Thủ đô, được tổ chức theo các tuyến tham quan chủ đề, tích hợp bản đồ số, hình ảnh, video, văn bản Hán Nôm và thuyết minh đa ngôn ngữ, cho phép người dân và du khách truy cập trực tiếp bằng điện thoại thông minh ngay tại hiện trường di sản thông qua mã QR mà không cần cài ứng dụng riêng. Điểm đáng nói ở dự án này không phải là một công cụ tra cứu mới, mà là cách nó đặt lại mối quan hệ giữa công nghệ du lịch và di sản Hà Nội. Thay vì để du khách đứng trước tấm biển thuyết minh khô khan, nền tảng số du lịch này biến mỗi di tích thành một “cổng thông tin sống”, nơi dữ liệu nghiên cứu, lịch sử và ký ức đô thị được mở ra chỉ bằng một lần quét mã QR du lịch. Việc ra mắt tại đình Kim Ngân ngày 18/10, với sự phối hợp giữa Đại sứ quán Pháp, Viện Pháp tại Việt Nam và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cho thấy đây là một bước đi có tính chiến lược chứ không phải thử nghiệm nhất thời.
Mã QR tại di tích: Cú chuyển đổi nhỏ, tác động lớn lên trải nghiệm
Nếu phải chọn một chi tiết thể hiện rõ nhất sức mạnh của công nghệ du lịch trong dự án này, đó chính là hệ thống mã QR tại các điểm di sản. Những ô vuông nhỏ gắn trên tường đình, cổng chùa hay bia đá mở ra cả kho tư liệu: thông tin nghiên cứu, hình ảnh xưa và nay, video, văn bia, văn bản Hán Nôm, bản vẽ kiến trúc và tài liệu tham khảo. Người tham quan chỉ cần điện thoại thông minh, không phải tải thêm ứng dụng, là có thể nghe thuyết minh, đọc lịch sử văn hóa ngay tại chỗ. Về bản chất, đây là cách “cài đặt” tri thức vào không gian đô thị. Du lịch di tích không còn là hành trình chụp ảnh rồi về nhà tra Google, mà trở thành quá trình học hỏi tại chỗ, có chiều sâu và có ngữ cảnh. Các nội dung đa ngôn ngữ giúp du khách quốc tế tiếp cận di sản Hà Nội dễ dàng hơn, đồng thời buộc những người làm nội dung phải hệ thống hóa tư liệu một cách nghiêm túc, thay vì cung cấp vài dòng giới thiệu chung chung.
Bốn hành trình chủ đề: Đọc lại bản đồ văn hóa Thủ đô
Một trong những lựa chọn thông minh của nền tảng là tổ chức nội dung thành bốn hành trình theo chủ đề: Thăng Long Tứ trấn, tín ngưỡng thờ Mẫu, các đình thờ tổ nghề và những ngôi chùa Hà Nội. Thay vì tiếp cận từng di tích một cách riêng lẻ, người dùng khám phá theo tuyến, từ đó nhận diện những mối liên hệ về lịch sử, tín ngưỡng và không gian văn hóa của thành phố. Khoảng 40 chuyên gia và 100 sinh viên đã khảo sát hơn 100 địa điểm di sản, rồi chọn ra 28 di tích tiêu biểu để xây dựng hồ sơ số. Đây không chỉ là con số ấn tượng, mà là tuyên bố rằng bản đồ di sản Hà Nội cần được đọc lại bằng con mắt khoa học và công nghệ. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, nền tảng góp phần đưa các nội dung nghiên cứu đến gần hơn với công chúng, gắn bảo tồn với giáo dục di sản và phát triển du lịch văn hóa.
Hợp tác Việt – Pháp: Từ tu bổ đình Kim Ngân đến dữ liệu số
Nền tảng “Hành trình du lịch di sản Hà Nội” là ví dụ điển hình cho việc hợp tác quốc tế không dừng ở hội thảo và tuyên bố chung, mà đi vào những sản phẩm cụ thể. Dự án được triển khai bởi Đại sứ quán Pháp, Viện Pháp tại Việt Nam, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cùng Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp và Tổ chức Đại học Pháp ngữ. Trước đó, đình Kim Ngân – nơi ra mắt nền tảng – từng được tu bổ với hỗ trợ kỹ thuật từ thành phố Toulouse, cho thấy một mạch hợp tác liên tục từ bảo tồn kiến trúc đến số hóa tư liệu và giới thiệu di sản. Theo đại diện Viện Pháp tại Việt Nam, dự án là kết quả đóng góp chung, trong đó các đơn vị và chuyên gia Việt Nam giữ vai trò quan trọng. Họ không chỉ nhận chuyển giao công nghệ du lịch, mà còn chủ động nghiên cứu, khảo sát, xây dựng nội dung. Việc Pháp mong muốn mở rộng mô hình tới nhiều thành phố khác, và phía trường đại học Việt Nam cũng nghiên cứu khả năng nhân rộng sang các tỉnh, cho thấy di sản Hà Nội đang được nhìn như phòng thí nghiệm cho một cách tiếp cận mới với di sản đô thị.
Từ dữ liệu đến nhận thức: Vì sao nền tảng này quan trọng với người Hà Nội
Điều đáng kỳ vọng nhất ở nền tảng số du lịch này không phải là lượng dữ liệu, mà là tác động lên nhận thức của người dân Hà Nội. Khi mỗi ngôi đình, ngôi chùa, mỗi bia đá trong phố cổ đều gắn với một hồ sơ số đầy đủ, người dân có thêm lý do để dừng lại, quét mã QR và đọc câu chuyện phía sau. Nền tảng góp phần hệ thống hóa tư liệu, lan tỏa giá trị di sản Thủ đô và mở rộng cơ hội tiếp cận cho người dân, du khách trong nước và quốc tế. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, bảo tồn di sản phải đi cùng việc giúp công chúng hiểu và trân trọng những giá trị được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Ở góc độ đó, “Hành trình du lịch di sản Hà Nội” không chỉ phục vụ du lịch di tích, mà còn hỗ trợ giáo dục, hoạt động ngoại khóa, nghiên cứu và gắn kết cộng đồng. Nếu được cập nhật nội dung thường xuyên, lắng nghe phản hồi và kết nối với cổng thông tin du lịch của thành phố như kế hoạch, nền tảng này có thể trở thành “bộ nhớ số” chung của Hà Nội – nơi quá khứ không bị đóng khung trong bảo tàng, mà hiện diện trong từng bước chân trên phố.
