Trải nghiệm làm gốm: định nghĩa mới của việc học và đi
Trải nghiệm làm gốm là hình thức học tập kết hợp du lịch thủ công, nơi người trẻ trực tiếp chạm tay vào đất sét, bàn xoay, quy trình tạo hình và câu chuyện của làng nghề gốm truyền thống, từ đó hiểu di sản văn hóa không chỉ qua sách vở mà qua chính hành động, cảm xúc và sản phẩm do mình tạo ra. Hướng đi này đáng được xem là một “lớp học mở” cho thế hệ trẻ, bởi nó kết nối việc khám phá địa danh với việc hiểu nguồn gốc nghề nghiệp, lối sống và ký ức cộng đồng. Khi học sinh, sinh viên đến các làng gốm, họ không đi tìm điểm check-in, mà tìm cơ hội được tham gia vào dòng chảy di sản đang sống. Trong bối cảnh mọi thứ diễn ra nhanh và nông, những hành trình chậm với đất, lửa, nước có sức cân bằng tâm lý và làm mới cách học của giới trẻ.
Hội An: du lịch thủ công và một ngày "sống chậm" giữa đất, lúa và đèn lồng
Hội An đang trở thành điểm hẹn của những bạn trẻ muốn du lịch thủ công và “sống chậm”, thay vì chạy KPI ảnh đẹp trên mạng xã hội. Tham gia workshop làm đèn lồng, Gen Z được chọn khung tre, vải, màu sắc, rồi căng, dán và hoàn thiện thành phẩm, mang về nhà như một phần phố Hội gắn với ký ức riêng của mình. Từ phố cổ đi vài cây số, làng gốm Thanh Hà mở ra không gian êm ả, nơi người tham gia làm quen với bàn xoay, tập tạo hình từ một khối đất sét và thử nặn tò he – những con vật, 12 con giáp, món đồ chơi dân gian từng gắn với nhiều thế hệ. Thú vị là vé tham quan làng gốm Thanh Hà hiện chỉ từ 35.000 đồng/người lớn và 15.000 đồng/trẻ em, đã bao gồm trải nghiệm xem nghệ nhân chuốt gốm và tự tay nặn gốm. Một buổi chiều kết thúc bằng ly cà phê giữa cánh đồng lúa cho thấy: sống chậm không phải xu hướng nhất thời, mà là nhu cầu nghỉ ngơi từ bên trong của giới trẻ.
Giáo dục di sản: khi gần 1.400 học sinh cùng "học bằng tay"
Điều đáng mừng là trải nghiệm làm gốm và các nghề thủ công truyền thống không chỉ xuất hiện trong lịch trình du lịch, mà còn bước vào nhà trường như một phần của giáo dục di sản. Ngày 28.8, một chương trình giáo dục di sản cho học sinh trên địa bàn TP.HCM được tổ chức tại xã Đất Đỏ, thu hút gần 1.400 học sinh, cán bộ và giáo viên cùng tham gia hoạt động trải nghiệm với nghề làm bánh tráng An Ngãi và nghề gốm Bình Dương do chính các nghệ nhân hướng dẫn. Trước đó, “Chuyến xe di sản” đưa học sinh đến Di tích quốc gia Nhà Lớn Long Sơn và Bảo tàng địa phương để tham quan, trải nghiệm. Một học sinh chia sẻ rằng di sản văn hóa “nằm ngay trong nếp sống của từng con người” và chỉ có thể sống khi được “nuôi dưỡng bằng sự hiểu biết, trân trọng và gìn giữ”. Câu nói này cho thấy: thế hệ trẻ không thờ ơ với di sản, vấn đề là chúng ta có tạo đủ cơ hội để các em chạm vào hay không.
Làng nghề gốm truyền thống: phòng thí nghiệm mở cho kỹ năng và cảm xúc
Làng nghề gốm truyền thống như Thanh Hà ở Hội An hay các cơ sở gốm Bình Dương trong chương trình ở Đất Đỏ không còn là “bảo tàng sống” chỉ để tham quan, mà đang vận hành như những phòng thí nghiệm mở, nơi học sinh, sinh viên thử nghiệm với chất liệu, thời gian và sự kiên nhẫn. Tại Thanh Hà, người trẻ được tìm hiểu nghề gốm, xem nghệ nhân chuốt gốm rồi tự tay nặn ra món đồ mình yêu thích. Những lần đất “không nghe lời”, bàn xoay mãi chưa thành hình được mô tả là phần thú vị nhất của hành trình, vì nó cho phép người tham gia học cách chấp nhận sai sót và chỉnh lại từ đầu. Trong chương trình giáo dục di sản văn hóa, việc kết hợp tìm hiểu di sản, đi thực tế di tích với mang di sản đến ngay không gian học tập được đánh giá là phương pháp trực quan, sinh động và đầy cảm xúc, giúp học sinh cảm nhận nhịp đập lịch sử và bản sắc văn hóa quanh mình.”
Kết luận: học bằng tay để giữ được những gì đang phai nhạt
Nhìn vào những chuyến đi Hội An với đèn lồng, gốm Thanh Hà và những Chuyến xe di sản đến Long Sơn, Đất Đỏ, có thể thấy rõ một điều: khi thế hệ trẻ được chạm tay vào di sản, họ không chỉ học thêm một kỹ thuật thủ công mà còn học cách đặt mình vào dòng thời gian của cộng đồng. Chương trình giáo dục di sản văn hóa được nhận xét là không thể phát huy trọn vẹn giá trị nếu “di sản chỉ nằm trong những trang sách hay phòng trưng bày bảo tàng”, và chính chuỗi hoạt động trải nghiệm giúp học sinh tiếp thu kiến thức cùng cảm xúc. Vì vậy, nếu muốn di sản sống tiếp, các trường học, gia đình và địa phương cần coi trải nghiệm làm gốm, làm đèn lồng, nặn tò he… là một phần nghiêm túc của hành trình giáo dục, chứ không phải hoạt động ngoại khóa “cho vui”. Học bằng tay là cách thực tế nhất để giữ lại những gì đang dần phai nhạt trong nhịp sống nhanh hiện nay.
