Phòng ngừa phải bắt đầu từ môi trường học đường
Trường học không ma túy là cách tổ chức môi trường giáo dục an toàn, nơi học sinh được trang bị kiến thức, kỹ năng tự bảo vệ và tham gia phát hiện, ngăn chặn nguy cơ ma túy từ sớm. Đây không thể chỉ là khẩu hiệu treo trên tường hay một buổi tuyên truyền đơn lẻ.
Thái Nguyên đang triển khai mô hình này nhằm ngăn ma túy mới và thuốc lá điện tử xâm nhập trường học, bảo vệ hơn 550.000 học sinh, sinh viên. Mối lo không chỉ nằm ở chất gây nghiện mà còn ở sản phẩm “núp bóng” và cách tiếp cận, mua bán, quảng bá qua mạng xã hội. Vì vậy, phòng chống ma túy cần gắn với việc nhận diện tình huống đời thường, chứ không dừng ở việc học thuộc tác hại.
Trong đợt rà soát tại 64 đơn vị thuộc phạm vi tổng hợp, 43 đơn vị đã xây dựng 53 mô hình phòng, chống ma túy, với 18.196 lượt học sinh tham gia. Con số này cho thấy hoạt động đã có nền tảng, nhưng điều đáng quan tâm hơn là liệu học sinh có đủ tin tưởng để lên tiếng khi thấy bạn bè gặp rủi ro hay không.
Biến kiến thức thành năng lực hành động
Các mô hình tại Thái Nguyên trao cho học sinh vai trò cụ thể: truyền thông, tự quản, hỗ trợ bạn bè và phản ánh nguy cơ. Một số trường tổ chức đội thanh niên xung kích, sinh hoạt dưới cờ, hoạt động truyền thông tại trường và trên mạng xã hội. Cách làm này thuyết phục hơn việc chỉ yêu cầu học sinh “nói không”, bởi các em có cơ hội tập nhận biết và ứng phó trong môi trường quen thuộc.
Nhà trường cũng cần tạo chỗ dựa để học sinh chia sẻ mà không sợ bị phán xét. Tư vấn tâm lý, kỹ năng sống và phối hợp giữa gia đình, giáo viên, công an, chính quyền địa phương giúp những dấu hiệu bất thường được tiếp nhận sớm. Việc quản lý học sinh ngoại trú, ở trọ và khu vực quanh cổng trường càng cho thấy ma túy học đường không thể được xử lý bằng trách nhiệm của riêng giáo viên.
Ở Trường Đại học Sư phạm, 9 buổi chuyên đề trong Tuần sinh hoạt công dân thu hút 6.143 sinh viên; nội dung gồm nhận diện chất gây nghiện mới, thủ đoạn dụ dỗ và cách xử lý tình huống nguy cơ. Giá trị của hoạt động nằm ở chỗ sinh viên có thể chuyển điều đã học thành lời cảnh báo thiết thực cho bạn bè, thay vì để kiến thức dừng lại trong hội trường.
Cuộc thi giúp thông điệp phòng ngừa đến gần học sinh
Chiều 13-11, Sở Giáo dục và Đào tạo Thái Nguyên tổ chức chung kết cuộc thi “Trường học Thái Nguyên không ma túy” năm 2026 với 6 đội tuyển. Các đội thể hiện hiểu biết qua phần chào hỏi, kiến thức, tài năng và hùng biện; phần thi cuối yêu cầu thí sinh lập luận độc lập và đề xuất giải pháp phòng ngừa.
Một cuộc thi có ích khi buộc người dự thi phải vận dụng kiến thức, chứ không chỉ nhắc lại khẩu hiệu. Tại Thái Nguyên, học sinh truyền tải thông điệp bằng hình thức sáng tạo, gần gũi với lứa tuổi; sân chơi cũng hướng đến kỹ năng nhận diện nguy cơ, từ chối ma túy và tự bảo vệ. Đội Trường THPT Phú Lương giành giải Nhất, nhưng kết quả quan trọng hơn là cơ hội để nhiều học sinh cùng luyện cách phản ứng trước sức ép.
Tại Điện Biên, chung kết cuộc thi “Trường học không ma túy” diễn ra ngày 12-11, kết hợp thi vẽ tranh, làm áp phích với thi kiến thức và xử lý tình huống. Ban tổ chức nhận 768 tác phẩm, chọn 10 tác phẩm vào vòng thuyết trình trực tiếp. Tranh vẽ giúp học sinh tự diễn đạt cảnh báo bằng ngôn ngữ của mình; phần thi tình huống lại thử thách khả năng từ chối và tự bảo vệ.
Học sinh là người lan tỏa, người lớn phải đồng hành
Học sinh, sinh viên không nên chỉ được xem là đối tượng cần bảo vệ. Khi các em được trao vai trò phù hợp, thông điệp phòng chống ma túy có thể lan từ lớp học sang nhóm bạn và gia đình. Nhưng giao vai trò không đồng nghĩa đẩy trách nhiệm sang người trẻ: nhà trường cần có giáo viên được tập huấn, kênh báo tin đáng tin cậy và sự phối hợp thực chất với gia đình cùng lực lượng chức năng.
Trong những tháng cuối năm 2026, Thái Nguyên dự kiến tiếp tục hoạt động giáo dục trực tiếp và trên nền tảng số, tập huấn đội ngũ, kiểm tra và lựa chọn mô hình hiệu quả để nhân rộng. Hướng đi này cần được đánh giá bằng khả năng giúp học sinh nhận ra nguy cơ, tìm được người hỗ trợ và biết cách ứng xử an toàn—not chỉ bằng số buổi tổ chức hay số người dự.
Xây dựng trường học không ma túy đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức, kỹ năng và niềm tin để lên tiếng. Cuộc thi tạo sức hút, mô hình tự quản tạo cơ hội tham gia, còn gia đình và nhà trường phải bảo đảm học sinh không đơn độc khi gặp nguy cơ. Đó mới là nền tảng để phòng ngừa ma túy học đường có tác dụng bền vững.
