Phòng ngừa phải bắt đầu từ đời sống học đường
Trường học không ma túy là cách tổ chức phòng ngừa ngay trong môi trường giáo dục, kết hợp trang bị kiến thức, phát hiện nguy cơ và hỗ trợ học sinh với sự phối hợp của gia đình, nhà trường và lực lượng chức năng. Đây không nên chỉ là khẩu hiệu hay một đợt tuyên truyền, mà phải trở thành nếp sinh hoạt giúp học sinh biết cách tự bảo vệ mình.
Thái Nguyên đang triển khai mô hình này để ngăn ma túy mới và thuốc lá điện tử xâm nhập trường học, trong bối cảnh nguy cơ còn đến từ chất hướng thần, sản phẩm “núp bóng” và hoạt động tiếp cận, mua bán, quảng bá qua mạng xã hội. Với hơn 550.000 học sinh, sinh viên trên địa bàn, phòng chống ma túy cần vượt khỏi những buổi phổ biến kiến thức đơn lẻ: học sinh phải có nơi hỏi, người để báo tin và kỹ năng nhận diện tình huống bất thường.
Trong đợt rà soát chuyên đề tại 64 đơn vị, 43 đơn vị xây dựng 53 mô hình phòng, chống ma túy, với 18.196 lượt học sinh tham gia. Con số này thuộc phạm vi rà soát, không đại diện cho toàn bộ cơ sở giáo dục của tỉnh; nhưng nó cho thấy hướng đi có ý nghĩa: biến người học từ đối tượng tiếp nhận thành một phần của mạng lưới phòng ngừa.
Mô hình chỉ có sức sống khi học sinh được trao vai trò
Các mô hình ở Thái Nguyên có nhiều hình thức: từ “3 không, 4 có” tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Đại Từ đến đội thanh niên xung kích tại Trường THPT Nguyễn Huệ, hay kết hợp truyền thông, sinh hoạt dưới cờ và fanpage tại Trường THPT Phú Lương. Điểm đáng chú ý không nằm ở tên gọi, mà ở cách khuyến khích học sinh tuyên truyền, tự quản, hỗ trợ bạn bè và phản ánh nguy cơ.
Vai trò ấy cần đi cùng tư vấn tâm lý, giáo dục kỹ năng sống và sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, công an, chính quyền địa phương. Nếu chỉ yêu cầu học sinh “nói không” mà thiếu kỹ năng từ chối, thiếu người lớn lắng nghe hoặc thiếu kênh báo tin an toàn, mô hình khó giúp các em ứng phó khi gặp lời mời chào thật.
Năm 2025 và sáu tháng đầu năm 2026, 1.947 cán bộ, nhà giáo làm công tác giáo dục phòng, chống ma túy được bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng. Đây là phần bổ trợ thiết yếu: giáo viên và cán bộ tư vấn cần nhận diện được dấu hiệu bất thường, biết cách trao đổi phù hợp với lứa tuổi và kết nối hỗ trợ thay vì chỉ xử lý vi phạm.
Cuộc thi biến thông điệp thành kiến thức có thể sử dụng
Chiều 13-11, Sở Giáo dục và Đào tạo Thái Nguyên tổ chức chung kết cuộc thi “Trường học Thái Nguyên không ma túy” năm 2026. Sáu đội vào vòng tỉnh được chọn từ 56 đơn vị tham gia các vòng thi cấp cụm. Qua phần chào hỏi, hiểu biết, tài năng và hùng biện, học sinh vừa trình bày kiến thức pháp luật vừa đưa ra quan điểm, giải pháp phòng ngừa gần với đời sống học đường.
Trường THPT Phú Lương giành giải Nhất; Trường THPT Gang Thép và Trường THPT Tức Tranh đồng giải Nhì. Kết quả đáng chú ý, nhưng giá trị của cuộc thi không nên chỉ được đo bằng thứ hạng. Sân chơi có ích khi giúp học sinh nhận diện nguy cơ, biết cách phòng tránh, từ chối ma túy và tự bảo vệ bản thân.
Cuộc thi thuộc chương trình tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật về phòng, chống ma túy cho học sinh, sinh viên giai đoạn 2025–2030. Việc gắn hoạt động với mục tiêu dài hạn là cần thiết: kiến thức không thể hình thành chỉ trong một buổi, mà cần được nhắc lại và luyện tập qua các tình huống cụ thể.
Từ tranh cổ động đến môi trường giáo dục an toàn
Ở Điện Biên, chung kết cuộc thi “Trường học không ma túy” năm 2026 diễn ra ngày 12-11, do Công an tỉnh phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Riêng phần thi vẽ tranh cổ động và poster nhận 768 tác phẩm; ban giám khảo chọn 10 tác phẩm vào vòng thuyết trình trực tiếp. Học sinh còn thi kiến thức và xử lý tình huống, gồm nhận diện ma túy núp bóng thực phẩm, đồ uống và cách ứng phó trước thủ đoạn lôi kéo.
Hình ảnh và sân khấu giúp thông điệp dễ tiếp cận, nhưng điều quan trọng hơn là tạo cơ hội để học sinh tự diễn giải nguy cơ bằng ngôn ngữ của mình. Khi các em được tập xử lý tình huống, hoạt động tuyên truyền có thể chuyển từ ghi nhớ cảnh báo sang hình thành kỹ năng.
Thái Nguyên cho biết trong năm 2025 và sáu tháng đầu năm 2026 không phát hiện vụ việc ma túy xâm nhập cơ sở giáo dục, cũng không ghi nhận người học hay nhân sự trường học vi phạm pháp luật về ma túy trong phạm vi cơ sở giáo dục. Kết quả này đáng ghi nhận, nhưng không thể thay cho cảnh giác liên tục. Trong những tháng cuối năm 2026, tỉnh dự kiến tiếp tục tập huấn, tuyên truyền trực tiếp và trên nền tảng số, đồng thời đánh giá, lựa chọn mô hình hiệu quả để nhân rộng.
Các mô hình và cuộc thi chỉ tạo được môi trường giáo dục an toàn khi nhà trường, gia đình và lực lượng chức năng cùng duy trì việc phòng ngừa, còn học sinh được tin tưởng để tham gia thực chất. Đó mới là cách bền vững để nhận diện và ngăn ma túy học đường từ sớm.
