Phòng ngừa cần thành năng lực thường ngày
Phòng chống ma túy học đường là quá trình trang bị cho học sinh kiến thức, kỹ năng tự bảo vệ và cơ chế hỗ trợ liên tục để nhận diện, tránh xa nguy cơ trong trường học lẫn đời sống bên ngoài. Vì vậy, một buổi tuyên truyền có thể khơi mở nhận thức, nhưng khó thay thế được nền nếp phòng ngừa lâu dài. Thái Nguyên đang triển khai mô hình “Trường học không ma túy”, tập trung ngăn ma túy mới và thuốc lá điện tử xâm nhập môi trường giáo dục, nơi có hơn 550.000 học sinh, sinh viên. Hướng đi này đáng chú ý bởi nguy cơ đã biến đổi: ma túy tổng hợp, chất hướng thần, sản phẩm “núp bóng” và việc tiếp cận, quảng bá qua mạng xã hội đòi hỏi học sinh biết đánh giá tình huống, không chỉ nhớ lời cảnh báo. Giáo dục hiệu quả phải giúp các em biết từ chối, tìm người đáng tin cậy và báo nguy cơ đúng cách.
Mô hình tại Thái Nguyên đặt học sinh vào vai trò chủ động: tham gia truyền thông, tự quản, hỗ trợ bạn bè và phản ánh dấu hiệu đáng ngờ. Qua rà soát chuyên đề ở 64 đơn vị thuộc phạm vi tổng hợp, 43 đơn vị xây dựng 53 mô hình với 18.196 lượt học sinh tham gia. Đây là số liệu của nhóm được rà soát, không đại diện cho toàn bộ cơ sở giáo dục trong tỉnh. Điểm mạnh của cách làm là biến kỹ năng phòng tránh ma túy thành thực hành trong cộng đồng học đường, thay vì chỉ là nội dung nghe một lần rồi quên.
TP.HCM đưa cảnh báo lên sân khấu và vào đối thoại
Trong khi mô hình dài hạn tạo nền nếp, tuyên truyền trực tiếp có ưu thế đưa thông tin đến học sinh bằng hình thức dễ nhớ và tạo cơ hội hỏi đáp ngay tại chỗ. Ngày 6/11, Trung tâm Văn hóa và Triển lãm TP.HCM phối hợp với PC04 Công an TP.HCM tổ chức 12 suất tuyên truyền lưu động tại trường học và khu dân cư, với chủ đề “Pháo đài văn minh – Thành phố nghĩa tình”. Chương trình cụ thể hóa Nghị quyết số 02 của Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố, hướng tới mục tiêu TP.HCM không ma túy vào năm 2030.
Sân khấu hóa, ca múa nhạc, ảo thuật, giao lưu và triển lãm tranh cổ động giúp nội dung phòng chống ma túy học đường bớt khô cứng. Tiểu phẩm “Chuyến hàng lật mặt” khắc họa thủ đoạn dụ dỗ bằng lợi ích vật chất; tiết mục ảo thuật gợi cảnh giác trước cách che giấu, đánh lạc hướng liên quan đến ma túy mới. Sau phần biểu diễn, PC04 và câu lạc bộ tình nguyện “Vì bình yên Thành phố” cung cấp thông tin về thủ đoạn của tội phạm, hướng dẫn nhận diện và chủ động phòng ngừa. Đố vui, giao lưu cũng cho phép học sinh đặt câu hỏi thay vì chỉ tiếp nhận một chiều. Các suất tiếp theo được dự kiến tổ chức tại một số trường và địa điểm cộng đồng trong các ngày 11 và 12/11.
Từ biết nguy cơ đến biết cách ứng phó
Đặt hai cách làm cạnh nhau cho thấy giáo dục phòng ngừa tốt cần cả độ phủ lẫn chiều sâu. Buổi tuyên truyền trực tiếp có thể giúp học sinh nhận ra thủ đoạn cụ thể, luyện phản ứng qua câu hỏi và hiểu rằng lời mời “thử một lần” hay món đồ không rõ nguồn gốc đều cần được xem xét thận trọng. Mô hình trường học không ma túy duy trì việc nhắc lại, tạo nhóm học sinh nòng cốt và kết nối các em với giáo viên, gia đình cùng lực lượng chức năng. Một bên làm kiến thức gần gũi; bên kia biến kiến thức thành thói quen, quan hệ hỗ trợ và kênh báo tin.
Quy mô hoạt động tại Thái Nguyên cho thấy tuyên truyền đã vượt khỏi những sự kiện đơn lẻ: trong năm 2025 và sáu tháng đầu năm 2026, các cơ sở giáo dục phối hợp lực lượng chức năng tổ chức 131 hoạt động, với hơn 59.000 lượt học sinh, giáo viên tham gia. Dù vậy, số lượt tham gia không tự chứng minh học sinh đã biết xử lý mọi tình huống. Điều đáng đo hơn là các em có nhận ra nguy cơ, từ chối lời rủ rê, tìm hỗ trợ và bảo vệ bạn bè hay không. Những kỹ năng ấy cần được thực hành lặp lại, đi cùng tư vấn tâm lý và sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, công an, chính quyền địa phương.
Trong những tháng cuối năm 2026, ngành giáo dục Thái Nguyên dự kiến tiếp tục triển khai Tiểu dự án 03 về tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật phòng chống ma túy cho học sinh, sinh viên giai đoạn 2025–2030; tỉnh cũng đang triển khai hai hội thi cấp tỉnh theo kế hoạch. Đây là cơ hội để chuyển thông điệp thành hoạt động học tập có tính tiếp nối, thay vì dừng ở khẩu hiệu.
Kết luận: đừng để kỹ năng dừng ở khẩu hiệu
Tuyên truyền sân khấu hóa ở TP.HCM và mô hình trường học không ma túy tại Thái Nguyên không phải hai lựa chọn đối lập. Buổi trực tiếp tạo điểm chạm sinh động; mô hình dài hạn giúp kiến thức được nhắc lại, thực hành và gắn với người hỗ trợ cụ thể. Muốn phòng chống ma túy học đường có tác dụng, học sinh cần biết nhận diện sản phẩm và lời mời đáng ngờ, từ chối an toàn, rời khỏi tình huống nguy hiểm, báo cho người lớn đáng tin cậy và hỗ trợ bạn bè mà không tự đặt mình vào rủi ro. Kết quả cuối cùng không nằm ở số khẩu hiệu hay số buổi tổ chức, mà ở việc mỗi em có thể vận dụng kỹ năng phòng tránh ma túy khi đối mặt với áp lực thật. Vì thế, giáo dục trực tiếp nên là một phần của hệ thống phòng ngừa thường xuyên, chứ không phải điểm kết thúc.
