Từ tiềm năng đến bài toán ứng dụng
Chuỗi giá trị Vĩnh Long là mạng lưới hoạt động từ sản xuất, bảo quản đến chế biến và đưa sản phẩm chủ lực ra thị trường, nơi công nghệ có thể giúp tăng năng suất và giá trị. Chiều 1/11, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân và Chủ tịch UBND tỉnh Trần Trí Quang ký chương trình phối hợp phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030. Đây là hướng đi cần thiết: sau khi sáp nhập Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh, tỉnh có thêm không gian phát triển về nông nghiệp, thủy sản, kinh tế biển, năng lượng tái tạo và chế biến, nhưng kết quả khoa học công nghệ vẫn chưa tương xứng tiềm năng. Thay vì chạy theo công nghệ như một mục tiêu riêng, chương trình đặt nhu cầu thực tế và hiệu quả ứng dụng làm trọng tâm. Thành công sẽ phụ thuộc vào việc chuyển những định hướng này thành quy trình sản xuất hữu ích cho doanh nghiệp và người dân.
Chín ngành hàng, một yêu cầu: tăng giá trị tại chỗ
Chương trình tập trung vào chín ngành hàng: dừa, hoa kiểng, lúa gạo, tôm càng xanh, sầu riêng, nghêu, sò huyết, cá tra và cua biển. Trọng tâm không chỉ là tăng sản lượng mà còn cải thiện giống, nuôi trồng, bảo quản, chế biến sâu và tận dụng phụ phẩm. Hướng này đáng chú ý vì nông sản sẽ khó cạnh tranh bền vững nếu địa phương chỉ bán nguyên liệu thô. Hoa kiểng Chợ Lách được ưu tiên, với mục tiêu phát triển nơi đây thành trung tâm giống và hoa kiểng quốc gia, đồng thời xây dựng thương hiệu gắn với truy xuất nguồn gốc và thương mại hóa. Hai bên dự kiến chọn 12–15 doanh nghiệp, hợp tác xã nòng cốt; mỗi chuỗi phấn đấu có ít nhất một mô hình ứng dụng hiệu quả, có thể thương mại hóa và nhân rộng. Con số này tạo một tiêu chí kiểm chứng: công nghệ phải có người tiếp nhận, đầu ra và khả năng mở rộng.
AI, công nghệ xanh và chuyển đổi số phải bám sát sản xuất
AI trong sản xuất không nên dừng ở những màn trình diễn công nghệ. Vĩnh Long dự kiến thí điểm 2–3 ứng dụng AI để tổng hợp, phân tích, dự báo và hỗ trợ điều hành; dữ liệu từ quan trắc, vệ tinh, UAV và hệ thống thông tin địa lý sẽ phục vụ cảnh báo hạn mặn, triều cường, sạt lở, đồng thời hỗ trợ quản lý vùng trồng và vùng nuôi. Với người sản xuất, giá trị thực nằm ở cảnh báo đến đủ sớm để điều chỉnh mùa vụ, bảo vệ ao nuôi và giảm thiệt hại. Công nghệ xanh cũng được gắn với nhu cầu cụ thể: nghiên cứu cấp nước mùa khô cho vùng ven biển, xử lý khí thải từ chế biến dừa, phát triển kinh tế biển và năng lượng tái tạo; chương trình còn ưu tiên công nghệ vi sinh, vaccine và thu hồi, lưu trữ carbon. Về chuyển đổi số, hỗ trợ sẽ bao gồm quản trị, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và logistics, với mục tiêu xây dựng ít nhất ba mô hình tiêu biểu theo ngành để đánh giá, nhân rộng.
Đề xuất hỗ trợ và thước đo thực hiện
Tại buổi làm việc, tỉnh đề nghị Bộ hỗ trợ định hướng công nghệ cho các ngành chủ lực, ưu tiên nông nghiệp công nghệ cao, thông minh, tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu; đồng thời kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học để thúc đẩy chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Doanh nghiệp cũng nêu nhu cầu kết nối chuyên gia, ứng dụng công nghệ chế biến dừa, sầu riêng, khoai lang tím và tháo gỡ vướng mắc trong sản xuất. Đây là những đề xuất đúng hướng, nhưng hiệu quả sẽ được quyết định bởi khả năng chọn đúng vấn đề và duy trì hỗ trợ sau thí điểm. Giai đoạn 2026–2027, chương trình đặt mục tiêu bồi dưỡng khoảng 140 nhân lực, kết nối khoảng 20 chuyên gia, lập năm nhóm chuyên gia liên ngành và triển khai ít nhất 20 nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng có doanh nghiệp tham gia. Trong 30 ngày kể từ ngày ký, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh chủ trì xây dựng kế hoạch triển khai; năm 2027 dự kiến thí điểm chuyển đổi số tại hai xã, phường.
Kết luận, điểm mạnh của kế hoạch là nối khoa học công nghệ với ngành hàng, doanh nghiệp và những rủi ro khí hậu đang tác động đến sinh kế địa phương. Nhưng danh sách công nghệ hay chỉ tiêu đào tạo tự nó chưa tạo ra năng suất cao hơn. Vĩnh Long cần đo kết quả bằng mô hình có thể vận hành, sản phẩm đạt yêu cầu thị trường và giải pháp được nhân rộng sau thí điểm. Nếu giữ được kỷ luật ấy, AI, công nghệ xanh và chuyển đổi số có thể trở thành công cụ sản xuất thiết thực, thay vì một lớp khẩu hiệu mới.
