Từ khu cửa khẩu biên giới đến trung tâm logistics quốc tế
Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn là không gian kinh tế biên giới được quy hoạch 39.400 ha, tổ chức thành ba vùng phát triển gắn với cửa khẩu, đô thị, công nghiệp và dịch vụ, được định hướng trở thành trung tâm dịch vụ cửa khẩu và hậu cần logistics quốc gia, quốc tế, kết nối thị trường Việt Nam, ASEAN và Trung Quốc. Việc điều chỉnh quy hoạch chung đến năm 2045 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1855/QĐ-TTg ngày 25/9/2026, biến khu vực này từ một không gian quá cảnh truyền thống thành hạt nhân của chiến lược trung tâm logistics Lạng Sơn. Vấn đề không còn là "có quy hoạch hay không", mà là Đồng Đăng sẽ cạnh tranh như thế nào với các cảng cửa khẩu Đông Nam Á vốn đã đi trước nhiều năm.
Quy hoạch hạ tầng biên giới: lợi thế cửa ngõ nếu biết biến thành năng lực
Quy hoạch hạ tầng biên giới lần này cho thấy Lạng Sơn chọn cách đánh vào chiều sâu logistics thay vì chỉ mở rộng bề ngang thương mại biên mậu. Không gian phát triển được chia thành ba vùng: phía Bắc là vùng kinh tế cửa khẩu và đô thị, trung tâm là đô thị Lạng Sơn, phía Nam là du lịch, dịch vụ và công nghiệp. Đáng chú ý, cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị được ưu tiên phát triển theo mô hình cửa khẩu thông minh, còn khu Tân Thanh tập trung xây dựng cảng cạn Tân Thanh (ICD), từng bước hình thành khu phi thuế quan và khu hợp tác qua biên giới. Đây là cấu trúc hạ tầng phù hợp với tham vọng trung tâm logistics, nhưng lợi thế vị trí cửa ngõ chỉ trở thành năng lực cạnh tranh nếu các mắt xích – từ thông quan, kho bãi đến đường sắt – vận hành trơn tru và đồng bộ.
Chiến lược hai giai đoạn: tầm nhìn dài nhưng cần kỷ luật thực thi
Quy hoạch khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng được thiết kế với hai giai đoạn: ngắn hạn đến năm 2035 và dài hạn đến năm 2045, trên tổng diện tích 39.400 ha. Theo kế hoạch, dân số khu kinh tế dự kiến đạt khoảng 235.000–240.000 người vào năm 2035, tăng lên 295.000–300.000 người vào năm 2045, với diện tích đất xây dựng lần lượt khoảng 10.630–11.000 ha và 13.200–13.700 ha. Đây là lộ trình tăng quy mô đô thị và công suất logistics khá tham vọng, đòi hỏi kỷ luật thực thi quy hoạch phân khu, chi tiết và cơ chế huy động nguồn lực. Nếu các mốc 2035 chỉ dừng ở việc "vẽ" mà không hình thành được các khu trung chuyển hàng hóa, cảng cạn, dịch vụ logistics gắn với ga đường sắt như định hướng, Đồng Đăng sẽ khó bước sang giai đoạn 2045 với vị thế trung tâm logistics khu vực.
Logistics biên giới: cơ hội tái định vị kinh tế Lạng Sơn
Điểm đáng bàn nhất trong quy hoạch lần này là sự chuyển dịch tư duy: từ kinh tế quá cảnh sang kinh tế dịch vụ logistics giá trị gia tăng. Quy hoạch nghiên cứu phát triển các khu trung chuyển hàng hóa, khu chế xuất, cảng cạn và dịch vụ logistics gắn với đầu mối giao thông, ga đường sắt, đồng thời mở rộng không gian đô thị Đồng Đăng gắn với thương mại và du lịch. Theo đánh giá của đại diện cộng đồng doanh nghiệp, lợi thế "cửa ngõ chiến lược" của Lạng Sơn chỉ phát huy tối đa khi hạ tầng cửa khẩu, giao thông, logistics, công nghiệp và đô thị được đặt trong một không gian phát triển tổng thể, liên kết chặt chẽ. Nếu làm được, trung tâm logistics Lạng Sơn không chỉ phục vụ biên giới, mà còn có thể tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn vùng trung du và miền núi phía Bắc.
Kết luận: muốn cạnh tranh khu vực, phải biến quy hoạch thành năng lực vận hành
Quy hoạch chung khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng đến năm 2045, được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định 1855/QĐ-TTg, đã đặt nền móng pháp lý để Lạng Sơn theo đuổi tham vọng trở thành trung tâm dịch vụ cửa khẩu và hậu cần logistics quốc gia, quốc tế. Nhưng để cạnh tranh với các cảng cửa khẩu Đông Nam Á, Đồng Đăng không thể chỉ dựa vào vị trí địa lý hay quy mô 39.400 ha. Lợi thế sẽ đến từ năng lực vận hành: mô hình cửa khẩu thông minh ở Hữu Nghị, cảng cạn Tân Thanh, các khu logistics gắn với đường sắt, cùng với cải cách thủ tục và phối hợp liên ngành như chính doanh nghiệp đã đề xuất. Nếu quy hoạch được cụ thể hóa bằng các chương trình hành động rõ thời hạn, khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng có cơ hội trở thành mắt xích chiến lược trong chuỗi logistics khu vực, thay vì chỉ là một điểm trung chuyển trên bản đồ.
