Camera là một lớp kiểm soát, không phải lời giải duy nhất
Camera phòng thi là hệ thống ghi hình tại phòng thi và các khu vực liên quan, được đề xuất để hỗ trợ giám sát, xác minh dấu hiệu bất thường và xử lý vi phạm trong kỳ thi tốt nghiệp. Tại hội nghị ở Đà Nẵng ngày 29/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất nghiên cứu bổ sung camera, đồng thời rà soát quy chế cho kỳ thi năm 2027. Đây là hướng đi hợp lý sau những sai phạm nghiêm trọng tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, nhưng không nên đánh đồng lắp thiết bị với bảo đảm liêm chính. Camera có thể ghi lại diễn biến và hỗ trợ đối chiếu sau thi; hiệu quả còn phụ thuộc vào việc ai theo dõi, dữ liệu được quản lý ra sao và vi phạm được xử lý thế nào. Đề xuất hiện vẫn đang được xem xét, chưa phải quy định bắt buộc.
Sai phạm cho thấy cần kiểm soát cả người tổ chức
Lý do phải siết giám sát không chỉ nằm ở nguy cơ thí sinh mang thiết bị vào phòng thi. Vụ việc tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang làm tổn hại uy tín kỳ thi và niềm tin xã hội; cơ quan điều tra đã khởi tố 41 bị can về hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn khi thi hành công vụ. Với kỳ thi có hơn 1,2 triệu thí sinh, sai phạm của người được giao tổ chức có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của số đông. Bộ cũng nhấn mạnh cần tăng camera để theo dõi hoạt động coi thi, phát hiện bất thường và nâng trách nhiệm của nhân sự làm nhiệm vụ. Vì thế, giám sát phòng thi phải hướng tới cả hành vi của thí sinh lẫn cách cán bộ thực hiện nhiệm vụ; nếu chỉ chăm chăm phát hiện vi phạm của học sinh, phần rủi ro nghiêm trọng nhất vẫn có thể bị bỏ sót.
Camera, thiết bị an ninh và thanh tra phải phối hợp
Đề xuất chống gian lận thi gồm nhiều lớp thay vì trông cậy vào một loại thiết bị. Bộ khuyến khích hội đồng thi dùng thiết bị quét an ninh cầm tay để kiểm tra thí sinh trước khi vào phòng, nhằm ngăn mang điện thoại và thiết bị công nghệ có thể phục vụ gian lận. Cùng với đó, hoạt động thanh tra, kiểm tra cần thực chất hơn, có khả năng phát hiện sai phạm; việc phối hợp với cơ quan chuyên môn để cập nhật cách nhận diện thiết bị gian lận công nghệ cao và tập huấn quy trình xử lý cũng được đặt ra. Cách tiếp cận này có lý: kiểm tra đầu vào giúp ngăn vật dụng bị cấm, camera hỗ trợ xác minh diễn biến, còn thanh tra kiểm soát quy trình và con người. Tuy nhiên, công cụ chỉ phát huy tác dụng khi được triển khai nhất quán, có hướng dẫn rõ và không tạo cảm giác mọi thí sinh mặc nhiên bị xem là đối tượng vi phạm.
Cần công khai phạm vi giám sát và trách nhiệm
Trước khi mở rộng camera phòng thi, Bộ cần làm rõ vị trí lắp đặt, thời gian lưu trữ, người được truy cập và mục đích sử dụng hình ảnh. Các yêu cầu về bảo mật thông tin, giới hạn quyền truy cập và quy trình khai thác dữ liệu để xác minh vi phạm cần được quy định cụ thể; nếu không, giám sát có thể kéo theo nguy cơ lạm dụng hoặc phát tán hình ảnh. Trách nhiệm cán bộ cũng không thể chỉ dừng ở lời nhắc chung: cần lựa chọn đúng người, tập huấn nghiệp vụ và xác định rõ nhiệm vụ của từng vị trí. Bộ dự kiến tiếp tục hoàn thiện quy chế, hướng dẫn nội dung, phương thức, trách nhiệm và báo cáo; đồng thời từng bước số hóa hoạt động, quản lý chứng cứ và cảnh báo rủi ro theo từng hội đồng, từng khâu. Kết luận cần giữ vững: công nghệ có thể hỗ trợ an ninh kỳ thi, nhưng công bằng chỉ được bảo vệ khi quy trình minh bạch và người có trách nhiệm phải chịu trách nhiệm.
