Giám sát tốt phải ngăn sai phạm từ trước
Giám sát thi tốt nghiệp là việc theo dõi, kiểm tra các khâu tổ chức kỳ thi để phát hiện dấu hiệu bất thường, ngăn gian lận và bảo vệ sự công bằng cho thí sinh. Ngày 29/10, tại hội nghị tổng kết kỳ thi năm 2026 và chuẩn bị cho năm 2027 ở Đà Nẵng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra nhiều giải pháp tăng cường phòng, chống gian lận; trong đó có đề xuất nghiên cứu bổ sung camera tại phòng thi và khu vực thi. Đây là hướng đi cần thiết sau những sai phạm nghiêm trọng, nhưng camera không thể thay thế việc kiểm soát con người. Kỳ thi năm 2026 có hơn 1,2 triệu thí sinh, tỷ lệ tốt nghiệp đạt 99,01%. Quy mô ấy càng đòi hỏi biện pháp phòng ngừa đáng tin cậy, thay vì chỉ trông chờ xử lý khi vi phạm đã xảy ra.
Lý do cần thay đổi không chỉ nằm ở vi phạm của thí sinh. Tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, 41 bị can đã bị khởi tố về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ; tính cả ba vụ việc được báo cáo, tổng số bị can bị khởi tố là 45. Những con số này cho thấy an ninh kỳ thi phải bao gồm cả việc kiểm soát người được giao tổ chức, coi thi và giám sát. Nếu chỉ tăng thiết bị mà không quy rõ trách nhiệm, quy trình vẫn có thể bị vô hiệu hóa bởi sự thông đồng hoặc cố tình làm sai.
Camera, kiểm tra an ninh và trách nhiệm cán bộ coi thi
Theo đề xuất, camera phòng thi và khu vực thi có thể hỗ trợ theo dõi hoạt động coi thi, ghi nhận dấu hiệu bất thường và cung cấp dữ liệu cho kiểm tra, hậu kiểm, xác minh vi phạm khi cần. Bộ cũng khuyến khích hội đồng thi dùng thiết bị quét an ninh cầm tay để kiểm tra thí sinh trước khi vào phòng, nhằm ngăn mang điện thoại và thiết bị công nghệ có thể phục vụ gian lận. Đây là lớp phòng vệ hữu ích, nhất là khi số thí sinh bị đình chỉ tăng từ 41 trường hợp năm 2025 lên 89 trường hợp năm 2026. Tuy nhiên, thiết bị chỉ có ích khi được vận hành đúng quy trình và dữ liệu được quản lý chặt chẽ.
Trọng tâm không kém phần quan trọng là lựa chọn, phân công và tập huấn cán bộ coi thi, đồng thời xác định rõ trách nhiệm đối với từng nhiệm vụ. Camera không thể tự quyết định khi nào cần can thiệp, cũng không thay thế đạo đức nghề nghiệp hay trách nhiệm công vụ. Vì vậy, giám sát phải đi cùng kiểm tra chéo, thanh tra và cơ chế xử lý phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm; nếu có dấu hiệu tội phạm, cơ quan có thẩm quyền xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định. Cách tiếp cận này công bằng hơn với thí sinh: sai phạm được phát hiện, xử lý mà quyền lợi của những em làm bài nghiêm túc không bị xem nhẹ.
Đề xuất chưa đồng nghĩa với quy định bắt buộc
Cần phân biệt rõ kế hoạch đang được nghiên cứu với quy định đã ban hành. Việc lắp camera tại phòng thi và điều chỉnh cách bố trí thí sinh đang nằm trong quá trình nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Quy chế thi tốt nghiệp THPT; chưa có căn cứ để khẳng định mọi phòng thi năm 2027 bắt buộc phải lắp camera. Bộ cũng nghiên cứu phương án bố trí thí sinh từ nhiều trường tại cùng điểm thi để giảm nguy cơ thông đồng; trường hợp không thể thực hiện, địa phương sẽ xem xét tổ chức trên cơ sở ý kiến của Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh.
Nếu được thông qua, triển khai sẽ cần tính đến hạ tầng kỹ thuật, bảo mật và giới hạn quyền tiếp cận dữ liệu, chứ không chỉ việc đặt camera trong phòng. Việc tổ chức thi lại tại điểm thi có sai phạm năm 2026 cho thấy hậu quả của vi phạm không dừng ở người làm sai: kỳ thi phải được tổ chức lại để bảo vệ tính trung thực, khách quan và quyền lợi học tập của thí sinh có năng lực thực chất. Kết luận nên rõ ràng: camera và thiết bị an ninh là công cụ cần thiết, nhưng niềm tin vào kỳ thi chỉ được củng cố khi quy trình minh bạch và trách nhiệm của từng cán bộ coi thi được thực thi nghiêm.
