Đề xuất gần 700 km² mới ở bước nghiên cứu
Khu kinh tế đặc biệt Quảng Trị là phương án mở rộng Khu kinh tế Đông Nam hiện hữu, hướng tới kết nối phát triển ven biển với Hành lang kinh tế Đông - Tây và vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, chuẩn bị đề án. Ngày 6-11, UBND tỉnh gửi Đảng ủy UBND tỉnh dự thảo kế hoạch, đề nghị xem xét và cho ý kiến; đây chưa phải quyết định thành lập khu kinh tế đặc biệt hay sáp nhập xã.
Quy mô mục tiêu vào năm 2030 là 686,23 km², gấp gần 2,9 lần diện tích hiện nay: 600,89 km² đất liền và 85,34 km² mặt biển. Con số này cho thấy tham vọng mở rộng không gian phát triển, nhưng cũng cần đọc đúng mức độ cam kết: diện tích đang được đề xuất, không phải ranh giới đã được phê duyệt. Với người dân trong khu vực, những thay đổi về địa giới hay tổ chức hành chính chưa thể xem là việc đã rồi.
Từ 6 xã hiện nay đến phạm vi nghiên cứu gồm 9 xã
Khu kinh tế Đông Nam hiện rộng 237,92 km², gồm sáu xã Mỹ Thủy, Vĩnh Định, Triệu Cơ, Nam Cửa Việt, Cửa Việt và Gio Linh; dân số thường trú được nêu ở mức trên 79.000 người. Phương án mở rộng dự kiến bao trùm toàn bộ Bến Hải, Gio Linh, Cửa Việt, Nam Cửa Việt, Mỹ Thủy, Hải Lăng, Diên Sanh và một phần Triệu Cơ, Vĩnh Định.
Tên gọi “siêu xã Quảng Trị” gợi ra quy mô lớn, nhưng phần cốt lõi của đề xuất không chỉ là gom diện tích. Tỉnh nghiên cứu tổ chức lại các đơn vị hành chính trong phạm vi khu kinh tế thành một đơn vị cấp xã hoặc đặc khu; việc này cần một đề án riêng và phải trình cấp có thẩm quyền xem xét. Vì thế, chưa có căn cứ để khẳng định chín xã chắc chắn sẽ nhập thành một đơn vị. Mô hình quản trị cần được đánh giá cùng khả năng phục vụ dân cư, chứ không chỉ theo thuận lợi cho quy hoạch đầu tư.
Kết nối Đông - Tây là lý do chiến lược
Định hướng gắn khu kinh tế với Hành lang kinh tế Đông - Tây có cơ sở địa lý rõ ràng: khu vực được kỳ vọng kết nối các trục Bắc - Nam với hành lang xuyên vùng, đưa hàng hóa từ Lào và đông bắc Thái Lan ra Biển Đông. Nếu vận tải, cảng biển và logistics được phối hợp thành một mạng lưới thực chất, Quảng Trị có thể biến vị trí ven biển thành lợi thế giao thương thay vì chỉ là điểm trung chuyển.
Tầm nhìn đề xuất tích hợp kinh tế biển, cảng biển, công nghiệp - năng lượng, logistics, thương mại xuyên biên giới, hàng không, đô thị và đổi mới sáng tạo, theo hướng “Vươn Đông - Tỏa Tây”. Đây là một danh mục rộng, nên phép thử không nằm ở số lĩnh vực được nêu mà ở thứ tự ưu tiên, hạ tầng kết nối và khả năng thu hút hoạt động sản xuất, dịch vụ. Gắn Khu kinh tế Đông Nam với hành lang khu vực có thể tạo sức bật, nhưng chỉ khi các mắt xích vận tải và thủ tục thương mại hoạt động đồng bộ.
Lộ trình còn dài, kết quả phụ thuộc vào khâu thực hiện
Kế hoạch nghiên cứu được chia thành ba giai đoạn, kéo dài đến quý III-2028. Giai đoạn đầu, trong tháng 11-2026, tập trung đánh giá sơ bộ và báo cáo Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Thủ tướng về chủ trương nghiên cứu. Từ quý IV-2026 đến tháng 2-2027, tỉnh dự kiến hoàn thiện thể chế, xem xét các tiêu chí công nhận, đề xuất cập nhật vị thế Quảng Trị trong quy hoạch tổng thể quốc gia và xây dựng phương án tổ chức lại các đơn vị hành chính. Đến quý III-2028, kế hoạch hướng tới hoàn thiện hồ sơ và thực hiện thủ tục công nhận.
Đây là cách tiếp cận có trình tự, nhưng mốc thời gian hoàn thiện hồ sơ không đồng nghĩa khu kinh tế đã được công nhận. Thách thức lớn là chứng minh mô hình đặc biệt đem lại năng lực cạnh tranh và lợi ích địa phương, đồng thời xử lý thận trọng phương án hành chính ảnh hưởng trực tiếp đến người dân. Vì vậy, đề xuất mở rộng gần 700 km² đáng theo dõi như một định hướng phát triển, không nên được hiểu là quyết định đã chốt. Kết luận sẽ phụ thuộc vào chất lượng quy hoạch, thủ tục phê duyệt và cách bảo đảm kết nối kinh tế đi cùng quản trị phù hợp.
