Tuyển sinh lớp 10 Hà Nội đang chuyển từ “kỳ thi một lần” sang “đánh giá cả quá trình”
Đổi mới tuyển sinh lớp 10 Hà Nội là quá trình chuyển từ mô hình thi tuyển nặng về một kỳ thi tập trung sang mô hình xét tuyển học tập toàn khóa, trong đó kết quả học tập và rèn luyện suốt cấp THCS được dùng làm căn cứ chính, kết hợp các hình thức đánh giá chuẩn hóa nhằm bảo đảm công bằng, khách quan và giảm áp lực cho học sinh cũng như gia đình. Hà Nội hiện không chỉ sửa vài chi tiết kỹ thuật mà đang xây dựng lại triết lý tuyển sinh: từ coi kỳ thi là thước đo duy nhất, sang nhìn nhận quá trình học tập liên tục của học sinh như một dữ liệu đáng tin cậy để phân loại và phân luồng. Đó là bước ngoặt quan trọng, nhưng cũng đầy rủi ro nếu hệ thống đánh giá không đủ minh bạch và thống nhất.
Động thái này bắt nguồn từ yêu cầu của UBND TP Hà Nội đối với Sở Giáo dục và Đào tạo trong việc tham mưu phương án tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2027-2028 theo đúng quy chế, bảo đảm ổn định, an toàn pháp lý, chính xác, công bằng, khách quan, công khai, minh bạch, tạo thuận lợi và giảm áp lực cho học sinh; đồng thời tăng cường chuyển đổi số. Nói cách khác, thành phố bị buộc phải thay đổi, không chỉ vì áp lực dư luận mà còn vì yêu cầu thực hiện kết luận của lãnh đạo cấp cao về đột phá giáo dục và triển khai Quyết định số 1472 của Thủ tướng Chính phủ.
Vấn đề cốt lõi: áp lực không chỉ nằm ở đề thi, mà ở “cổ chai” chỉ tiêu
Nếu chỉ nhìn vào số môn thi, rất dễ đánh giá thấp gốc rễ của áp lực tuyển sinh lớp 10 Hà Nội. Nhiều năm qua, đây là “cuộc đua” cam go vì số lượng học sinh tốt nghiệp THCS tăng nhanh, trong khi chỉ tiêu công lập không theo kịp. Năm 2026, toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS; hơn 124.000 em đăng ký vào trường công lập, nhưng chỉ tiêu công lập chỉ hơn 80.000 học sinh. Con số này nói lên tất cả: dù đề thi dễ hay khó, dù thi 2 môn hay 3 môn, cuộc cạnh tranh giành suất vào trường công vẫn cực kỳ căng thẳng.
Khi “cổ chai” là số lượng chỗ học, mọi thay đổi ở cách thi chỉ chạm phần ngọn. Giảm môn thi có thể giúp bớt khối lượng ôn tập, nhưng áp lực tâm lý vẫn nguyên vẹn nếu xác suất trượt cao. Nhiều phụ huynh đã chỉ ra điều này: kỳ thi chỉ thực sự bớt nặng nề nếu mạng lưới trường lớp được mở rộng và phân bổ hợp lý; khi đó, tuyển sinh lớp 10 mới chuyển từ “trận chiến giành suất học” sang “lựa chọn phù hợp với năng lực và nguyện vọng” của học sinh. Tức là, đổi mới tuyển sinh không thể tách rời bài toán quy hoạch hệ thống trường công lập.
Xét tuyển học tập toàn khóa: Cơ hội công bằng hay nguy cơ “làm đẹp học bạ”?
Một trong những phương án tuyển sinh mới đang được Hà Nội tính đến là sử dụng kết quả học tập và rèn luyện ở cấp THCS làm căn cứ tuyển sinh, thay vì chỉ dựa vào kỳ thi tập trung. Về nguyên tắc, xét tuyển học tập toàn khóa có logic giáo dục rõ ràng: học sinh được đánh giá dựa trên cả quá trình nỗ lực, không bị “định đoạt số phận” bởi một buổi thi duy nhất. Mục tiêu là giảm áp lực học sinh và gia đình, đồng thời phản ánh đúng năng lực thực tế thay vì chỉ khả năng “nước rút” trước kỳ thi.
Nhưng chuyển từ thi tuyển sang xét tuyển không phải là chuyện thay đề thi bằng học bạ. Vấn đề sore nhất là làm thế nào để kết quả đánh giá ở các trường THCS có độ tin cậy tương đương. Nếu không có mặt bằng chung, việc dùng học bạ làm căn cứ tuyển sinh dễ kéo theo bệnh “thổi điểm”, “làm đẹp hồ sơ”. Chính vì vậy, Hà Nội đang ưu tiên đổi mới đánh giá trước khi đổi mới tuyển sinh: tập trung đổi mới kiểm tra, đánh giá thường xuyên, đồng thời nghiên cứu khảo sát chung cho một số khối lớp, môn học để từng bước hình thành mặt bằng đánh giá thống nhất trên toàn thành phố. Nói thẳng, nếu không làm chặt khâu này, xét tuyển học tập toàn khóa sẽ chỉ là khẩu hiệu đẹp trên giấy.
Lộ trình thí điểm thận trọng: giảm áp lực nhưng không đánh đổi công bằng
UBND TP Hà Nội đã yêu cầu rất rõ: mọi thay đổi phương thức thi trong tuyển sinh lớp 10, kể cả việc thí điểm thi trên máy tính, phải có lộ trình, đánh giá đầy đủ điều kiện và tác động, tổ chức thí điểm phù hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền; không được tự ý thay đổi khi chưa đủ căn cứ. Đây là điểm tích cực: thành phố không “thử nghiệm trên lưng học sinh” bằng những cú xoay đột ngột, mà chấp nhận đi chậm để giữ ổn định pháp lý, bảo đảm công bằng. Trước mắt, Hà Nội dự kiến tổ chức các đợt đánh giá định kỳ ở cả cấp THCS và THPT, gắn với việc chuẩn bị cho các kỳ thi lớn và xác thực kết quả học tập thường xuyên.
Theo định hướng, thành phố sẽ khảo sát, đánh giá một số khối lớp và môn học theo hướng thực hiện thống nhất trên toàn địa bàn, từng bước hình thành mặt bằng đánh giá chung, bảo đảm tính khách quan, công bằng và xuyên suốt. Đây là quá trình chuẩn bị và thử nghiệm từng bước chứ không phải là sự thay đổi phương thức tuyển sinh ngay lập tức. Về bản chất, Hà Nội đang xây nền cho một hệ sinh thái dữ liệu học tập đáng tin cậy, trước khi tiến tới bất kỳ phương án xét tuyển nào. Nếu làm đúng, học sinh sẽ bớt áp lực thi cử, nhưng vẫn được bảo vệ bởi hệ thống đánh giá rõ ràng, minh bạch.
Quan điểm: Muốn giảm áp lực học sinh, phải công bố sớm, giữ ổn định và tăng cơ hội học công lập
Về mặt định hướng, đổi mới tuyển sinh lớp 10 Hà Nội đang đi đúng hướng: giảm phụ thuộc vào một kỳ thi, chú trọng xét tuyển học tập toàn khóa, giảm áp lực học sinh và gia đình, bảo đảm khách quan và công bằng. Tuy nhiên, hai điều kiện tiên quyết phải được đáp ứng nếu không muốn chính sách tốt bị phản tác dụng. Thứ nhất, mọi phương án tuyển sinh mới cần được công bố sớm, có lộ trình rõ ràng để phụ huynh không phải thấp thỏm chờ đợi, còn học sinh có thể tập trung vào việc học thay vì đoán đề chính sách. Thứ hai, phải gắn đổi mới tuyển sinh với mở rộng và phân bổ hợp lý mạng lưới trường lớp, tạo thêm cơ hội vào các trường công lập phù hợp với năng lực, chứ không chỉ đổi cách thi khi áp lực cạnh tranh vẫn còn.
Cuối cùng, điều quan trọng hơn cả là Hà Nội cần nhất quán với mục tiêu: giảm áp lực nhưng không “nắn” số liệu; mở rộng cơ hội nhưng không đánh đổi chất lượng; đổi mới tuyển sinh nhưng phải dựa trên một hệ thống đánh giá thực chất. Khi đó, tuyển sinh lớp 10 sẽ không còn là nỗi ám ảnh của hàng trăm nghìn gia đình mỗi năm, mà là một bước chuyển tự nhiên trong hành trình học tập của học sinh. Nếu lộ trình đổi mới được thực hiện đúng, kỳ thi lớp 10 Hà Nội có thể trở thành ví dụ tích cực về cách một đô thị lớn thay đổi chính sách giáo dục theo hướng nhân văn và công bằng.
