Hợp đồng thiết bị mở bước triển khai then chốt
Thủy điện tích năng Bác Ái là dự án lưu trữ năng lượng bằng cách bơm nước lên hồ ở giờ thấp điểm rồi phát điện khi nhu cầu tăng, đồng thời hỗ trợ điều tần và cân bằng hệ thống điện. Đây là công trình đầu tiên thuộc loại hình này tại Việt Nam, nên hợp đồng thiết bị cơ điện không chỉ là một gói mua sắm lớn mà còn là phép thử về năng lực triển khai một công nghệ mới. Ngày 26-10, EVN ký với liên danh Voith Hydro Shanghai – Powerchina Zhongnan hợp đồng cung cấp thiết bị cơ điện trị giá hơn 4.462 tỉ đồng. Gói thầu được lựa chọn qua đấu thầu quốc tế rộng rãi, thời gian thực hiện 51 tháng. Thiết bị cơ điện Bác Ái vì thế nằm trên đường găng của dự án: nếu khâu cung cấp, lắp đặt chậm, mục tiêu đưa tổ máy đầu tiên vào vận hành cuối năm 2029 sẽ chịu sức ép ngay từ đầu.
Giá trị của Bác Ái nằm ở khả năng điều tiết
Với bốn tổ máy, tổng công suất 1.200MW và tổng mức đầu tư hơn 21.100 tỉ đồng, Bác Ái được quy hoạch như một nguồn linh hoạt chứ không chỉ là nhà máy phát điện bổ sung. Cơ chế bơm tích nước khi phụ tải thấp, phát điện lúc cao điểm giúp chuyển điện năng theo thời gian, qua đó giảm áp lực vào những giờ nhu cầu tăng mạnh. Công trình còn có chức năng điều tần và bù công suất phản kháng, những dịch vụ cần thiết để hệ thống vận hành ổn định khi cơ cấu nguồn thay đổi. Theo kế hoạch, tổ máy số 1 dự kiến phát điện tháng 12-2029; ba tổ máy còn lại lần lượt vào tháng 4, tháng 8 và tháng 12-2030, còn toàn dự án phấn đấu hoàn thành tháng 5-2031. Mốc đầu tiên còn vài năm, nhưng chuẩn bị thiết bị từ bây giờ là điều kiện để giá trị điều tiết ấy thành hiện thực.
Lưới điện miền Trung phải đi cùng tiến độ nguồn
Một nhà máy linh hoạt không thể phát huy hết vai trò nếu các tầng lưới truyền tải và phân phối không sẵn sàng tiếp nhận, điều chuyển công suất. Vì vậy, thỏa thuận ngày 29-10 giữa EVNNPT và EVNCPC về phối hợp tiến độ đầu tư các dự án lưới điện miền Trung – Tây Nguyên là phần việc thiết yếu, không phải thủ tục bên lề. Kế hoạch năm 2026 bao gồm 61 ngăn lộ 110kV: 24 ngăn đã đóng điện trước năm 2026, 8 ngăn dự kiến hoàn thành trong năm 2026, 17 ngăn vào năm 2028 và 12 ngăn sau năm 2028. Hai đơn vị thống nhất cập nhật tiến độ hằng quý, rà soát vướng mắc và phối hợp giữa lưới truyền tải với lưới phân phối. Cách làm này đáng hoan nghênh, nhưng thước đo cuối cùng không phải số thỏa thuận được ký; đó là các công trình có sẵn đúng lúc nguồn điện cần đấu nối và được huy động.
Di Linh cho thấy nút thắt truyền tải là có thật
Nhu cầu nâng lưới không phải dự báo xa vời: trước khi cải tạo, hai máy biến áp tại Trạm 500kV Di Linh thường vận hành ở mức tải 90–100%, làm tăng nguy cơ sự cố và hạn chế khả năng huy động nguồn điện trong khu vực. Lúc 0h40 ngày 31-10, máy biến áp AT1 500kV-900MVA được nghiệm thu, đóng điện. Theo quy mô dự án, hai máy biến áp 450MVA hiện hữu được thay bằng hai máy 900MVA, nâng tổng công suất trạm lên 1.800MVA; máy AT2 dự kiến được thay trong tháng 11-2026. Đây là bước tăng năng lực đáng kể, nhưng cũng là lời nhắc rằng nguồn mới và lưới giải tỏa phải được tính cùng một bài toán. Với Bác Ái, phối hợp lưới điện miền Trung cần theo sát các mốc đưa tổ máy vào vận hành, thay vì chờ nguồn hoàn thành mới xử lý điểm nghẽn truyền tải.
Thành công phụ thuộc vào sự đồng bộ
Hợp đồng thiết bị cơ điện đưa thủy điện tích năng Bác Ái từ kế hoạch sang giai đoạn triển khai cụ thể, còn việc nâng cấp Trạm 500kV Di Linh và phối hợp đầu tư lưới tạo thêm năng lực tiếp nhận công suất. Hai hướng này cần tiến lên cùng nhịp. Người dùng điện chỉ cảm nhận được lợi ích khi hệ thống có thể đáp ứng phụ tải giờ cao điểm, vận hành ổn định và đưa nguồn điện đến nơi cần dùng. Bởi vậy, tiêu chí đánh giá Bác Ái không thể dừng ở việc lắp đủ bốn tổ máy; tiến độ đường dây, trạm biến áp, đấu nối và phân phối cũng phải khớp với lịch phát điện. Kết luận rất rõ: hợp đồng hơn 4.462 tỉ đồng là cột mốc quan trọng, nhưng hiệu quả của dự án sẽ được quyết định bởi khả năng đồng bộ nguồn với lưới, từ khâu thi công đến vận hành.
