Tuyến metro 33,2km: dự án chỉ thành công nếu giai đoạn khảo sát làm đúng ngay từ đầu
Tuyến metro Thủ Dầu Một TP.HCM là tuyến đường sắt đô thị dài khoảng 33,2km, kết nối khu vực Bình Dương cũ với trung tâm TP.HCM qua Quốc lộ 13, khu Hàng Xanh và trục Nguyễn Thị Minh Khai, với các đoạn đi trên cao và đi ngầm cùng 24 nhà ga dự kiến, hiện đang bước vào giai đoạn khảo sát địa chất và đo đạc đất quyết định khả năng thi công và tiến độ dự án. Điều đáng nói là cuộc chơi hạ tầng này không bắt đầu từ bê tông, mà bắt đầu từ những mũi khoan nhỏ và những thước đo trên từng thửa đất. Công tác khảo sát địa chất đang được triển khai tại các điểm trọng yếu của tuyến đường sắt 33km, bất chấp thời tiết không thuận lợi. Nếu khâu này làm sơ sài, mọi bản vẽ đẹp trên giấy sẽ nhanh chóng vỡ vụn khi gặp nền đất yếu hoặc phương án giải phóng mặt bằng thiếu thực tế. Theo các định hướng nghiên cứu, tuyến metro Thủ Dầu Một – TP.HCM được tính toán để tăng cường kết nối khu vực phía Bắc với mạng lưới metro hiện hữu, giúp người dân có thêm lựa chọn di chuyển bằng vận tải hành khách khối lượng lớn. Nhưng muốn đi đến tương lai đó, giai đoạn khảo sát phải được nhìn như “bước quyết định thắng bại”, chứ không phải một thủ tục kỹ thuật mang tính hình thức.
Khảo sát địa chất metro: từ mũi khoan nhỏ đến những quyết định hàng chục năm
Những mũi khoan khảo sát địa chất đang diễn ra dọc tuyến metro Thủ Dầu Một TP.HCM, tại các điểm trọng yếu trên hành lang Quốc lộ 13, khu Hàng Xanh và đoạn ngầm về trung tâm thành phố. Đây không phải là hoạt động mang tính tượng trưng: dữ liệu địa chất sẽ là nền kỹ thuật cho thiết kế kết cấu, phương án thi công, và cả dự toán thời gian lẫn chi phí. Theo Ban Chuẩn bị đầu tư thuộc dự án đường sắt TP.HCM, công tác khảo sát là một trong những bước quan trọng để có cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu, thiết kế và chuẩn bị đầu tư. Một câu có thể trích dẫn là: "Khảo sát địa chất có thể chỉ là những điểm khoan nhỏ trên mặt đất, nhưng phía sau đó là dữ liệu kỹ thuật nền tảng cho một công trình giao thông quy mô lớn". Ở góc độ kỹ thuật, việc xác định chính xác địa tầng từng đoạn – từ nền đất dọc Quốc lộ 13 đến khu vực trung tâm có nhiều công trình ngầm – sẽ quyết định cách lựa chọn kết cấu hầm, cầu trên cao, giải pháp xử lý đất yếu và biện pháp thi công an toàn. Ở góc độ quản lý, khảo sát tốt giúp dự án giảm rủi ro phát sinh, tránh phải điều chỉnh tiến độ liên tục như nhiều dự án metro trước đây.
Thu hồi đất metro Bình Dương và TP.HCM: đo đạc chuẩn mới tránh tranh chấp sau này
Song song với khảo sát địa chất, công tác khảo sát để thu hồi đất metro Bình Dương và TP.HCM đang âm thầm diễn ra, và đây mới là phần người dân cảm nhận rõ nhất. Ngày 7.10, phường Bình Hòa đã tổ chức hội nghị với các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có đất và tài sản nằm trong phạm vi dự án metro Thủ Dầu Một TP.HCM đoạn qua địa bàn, để thông tin phạm vi, mục đích và các bước điều tra, đo đạc, kiểm đếm. Theo kế hoạch, từ nay đến ngày 15.11, tổ công tác sẽ trực tiếp đến từng khu đất, nhà ở để điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm đất và tài sản gắn liền với đất. Hoạt động này nhằm thu thập, thống kê, phân loại diện tích đất thu hồi, làm cơ sở cho các bước tiếp theo của dự án. TP.HCM dự kiến thu hồi khoảng 81,2ha đất, ảnh hưởng khoảng 2.681 trường hợp, trong đó khoảng 398 trường hợp phải giải tỏa toàn bộ. Điều này cho thấy khâu đo đạc, kiểm đếm phải chính xác, minh bạch và có sự tham gia chủ động của người dân. Nếu làm kỹ, dự án có thể hạn chế khiếu nại, bồi thường chậm và tránh kéo dài thời gian giải phóng mặt bằng – vốn thường là nguyên nhân khiến các công trình metro trễ hẹn.
Hướng tuyến 33,2km: cơ hội thay đổi thói quen di chuyển và áp lực lên quản lý
Phương án hướng tuyến metro Thủ Dầu Một TP.HCM đã được chấp thuận, với chiều dài khoảng 33,2km, gồm 17,7km đi trên cao và 15,5km đi ngầm. Tuyến bắt đầu từ kết nối với ga S5 của metro số 1 tại phường Bình Dương và kết thúc ở ga Tao Đàn của tuyến số 2 Bến Thành – Tham Lương tại phường Bến Thành. Trên đường đi, metro chạy dọc Quốc lộ 13, nhập vào khu Hàng Xanh rồi tiến thẳng vào hành lang Nguyễn Thị Minh Khai, đi qua 16 phường ở Bình Dương và TP.HCM. Đây không chỉ là một tuyến đường sắt 33km trên bản đồ: nó được thiết kế để ràng buộc mạng lưới metro phía Bắc vào trung tâm, để người dân từ Thủ Dầu Một, Thuận An, Lái Thiêu đến Bình Thạnh, Bến Thành có thể di chuyển bằng loại hình vận tải khối lượng lớn, thay vì phụ thuộc vào xe máy và xe buýt. Tuy nhiên, càng đi qua nhiều khu dân cư, thương mại, tuyến càng đối mặt với yêu cầu quản lý phức tạp: bảo vệ không gian ngầm, điều phối giao thông trong giai đoạn thi công, và xử lý tác động đến các cộng đồng bị thu hồi đất. Hướng tuyến tốt là điều kiện cần, nhưng cách tổ chức thực hiện trên hành lang Quốc lộ 13, Hàng Xanh, Nguyễn Thị Minh Khai mới là điều kiện đủ để tuyến metro này trở thành xương sống giao thông chứ không phải một công trình gây chia cắt.
Tiến độ 2026–2030: khảo sát chuẩn để giữ lời hứa với người dân
Các địa phương đang tổ chức họp dân, triển khai đo đạc và khảo sát để thu hồi đất, trong đó Bình Hòa là một trong những nơi đầu tiên thực hiện. Cùng lúc, công tác khảo sát địa chất vẫn được đẩy nhanh, gắn với nghiên cứu, thiết kế và hoàn thiện các cơ sở cần thiết cho dự án metro Thủ Dầu Một TP.HCM. Việc này đang từng bước cụ thể hóa định hướng mở rộng mạng lưới đường sắt đô thị, tăng cường kết nối khu vực phía Bắc với trung tâm thành phố. Theo kế hoạch, tuyến metro này dự kiến khởi công cuối năm 2026 và hoàn thành năm 2030. Muốn giữ được mốc thời gian đó, giai đoạn khảo sát phải làm rõ ba câu hỏi: có thi công được với điều kiện địa chất hiện hữu không, cần thu hồi bao nhiêu đất và bố trí tái định cư ra sao, và mức độ chấp nhận của cộng đồng đến đâu. Nếu chính quyền dám công khai dữ liệu khảo sát địa chất metro và kết quả kiểm đếm đất, mời người dân và chuyên gia phản biện ngay từ sớm, lời hứa tiến độ 2026–2030 sẽ có cơ sở để tin. Còn nếu khảo sát làm theo kiểu đối phó, chậm trễ trong đối thoại với người dân, thì mốc thời gian sẽ chỉ là một con số lạc quan trên văn bản.
