Manh mối địa phương mở đường cho việc tìm kiếm
Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là quá trình xác minh manh mối tại thực địa, đưa hài cốt về nước và làm rõ danh tính bằng các phương pháp giám định. Trong đợt từ ngày 27 đến 31/10, thông tin do người dân địa phương cung cấp đã giúp Đội K52, thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai, tìm thấy sáu hài cốt tại Rattanakiri, Stung Treng và Preah Vihear, cùng nhiều di vật chiến tranh. Kết quả được đơn vị thông tin ngày 4/11, nhấn mạnh một thực tế: người dân không chỉ hỗ trợ bên lề mà là mắt xích thiết yếu trong hành trình tìm kiếm liệt sĩ. Ở những khu vực rộng lớn, nơi dấu tích đã bị thời gian và thiên nhiên xóa mờ, ký ức được lưu truyền qua nhiều năm có thể dẫn lực lượng tìm kiếm tới đúng địa điểm.
Ba người dân ở ba tỉnh đã cung cấp những manh mối khác nhau, từ lời kể của người thân đến dấu vết phát hiện khi làm nương. Đội K52 xác minh thông tin, đối chiếu với những nơi bộ đội Việt Nam từng đóng quân rồi mới tổ chức tìm kiếm. Cách làm này cho thấy sự thận trọng cần thiết: lời kể mở hướng, nhưng phải được kiểm chứng tại thực địa. Sự tin cậy và chủ động của người dân sở tại vì vậy có ý nghĩa vượt lên trên từng cuộc tìm kiếm riêng lẻ.
Ký ức và dấu vết dẫn tới ba địa điểm
Tại Rattanakiri, ông Sêu Soen, 52 tuổi, kể lại thông tin do cha ông truyền lại trước khi qua đời. Người cha từng là du kích địa phương, chiến đấu cùng bộ đội Việt Nam giai đoạn 1966-1969 và tham gia chôn cất những chiến sĩ hy sinh do trúng bom gần suối Ia Chut. Từ manh mối đó, Đội K52 tìm thấy hai hài cốt ở khu vực cách làng Lâm cũ khoảng 4,5km về phía Đông.
Ở Stung Treng, ông Đeng Keo nhớ lại việc phát hiện những cọc gỗ xếp thành hình chữ nhật vào khoảng năm 1971, gần đường mòn cũ của bộ đội Việt Nam. Thông tin giúp lực lượng tìm thấy hai hài cốt tại làng Ochai. Còn ở Preah Vihear, ông Chay Ly báo tin về hai hố đất sụt và mảnh tăng màu xanh ông nhìn thấy khi phát rừng làm nương, gần nơi bộ đội từng đóng quân. Cả ba câu chuyện đều cho thấy ký ức cá nhân, khi được chia sẻ và kiểm chứng, có thể biến những dấu vết rời rạc thành địa điểm tìm kiếm cụ thể.
Di vật còn lại, danh tính vẫn chưa được xác định
Sáu hài cốt được tìm thấy đều chưa xác định được danh tính và không còn nguyên vẹn. Cùng với hài cốt, lực lượng thu thập dép cao su, tăng, võng, giày bộ đội, dây thắt lưng, cúc áo, lược, lọ penicillin và một số vật dụng cá nhân. Những di vật chiến tranh này giúp nhận diện bối cảnh và lưu giữ dấu tích của người đã hy sinh, nhưng tự chúng chưa thể trả lời câu hỏi quan trọng nhất: họ là ai.
Đội K52 đã lấy mẫu sinh phẩm từ răng và xương để phục vụ xác minh, giám định ADN. Đây là bước tiếp theo cần thiết, dù việc có mẫu không đồng nghĩa danh tính sẽ sớm được xác lập. Công tác tìm kiếm chỉ thực sự trọn vẹn khi việc quy tập đi cùng nỗ lực nhận dạng, để thân nhân có cơ hội biết nơi an nghỉ của người đã khuất.
Con số 34 cho thấy công việc còn tiếp diễn
Tính từ ngày 1/1/2025 đến 31/10, Đội K52 đã tìm kiếm, quy tập 34 hài cốt liệt sĩ tại Campuchia; riêng sáu trường hợp vừa phát hiện được quy tập trong năm ngày cuối tháng 10. Con số này phản ánh kết quả của một quá trình bền bỉ, trong đó mỗi tin báo có thể mở ra một hướng tìm mới, nhưng mỗi địa điểm vẫn cần xác minh và tìm kiếm trực tiếp.
Điều đáng ghi nhận không chỉ là số hài cốt được đưa về, mà còn là sự hợp tác của người dân Campuchia qua nhiều thế hệ. Lời kể của người cha đã mất, ký ức về những cọc gỗ hay dấu tích trên nương rẫy đều góp phần thu hẹp khoảng trống thông tin. Khi sáu hài cốt vẫn chưa có danh tính, hành trình chưa thể xem là kết thúc. Kết quả ADN và những manh mối mới sẽ quyết định bước tiếp theo; còn vai trò của cộng đồng địa phương vẫn là điểm tựa quan trọng cho công tác tìm kiếm.
