Tin báo của người dân là mắt xích mở đầu
Quy tập hài cốt liệt sĩ là quá trình xác minh thông tin, tìm kiếm và đưa hài cốt những người đã hy sinh về nơi được chăm sóc, tưởng niệm; tại Mondulkiri, hành trình lần này bắt đầu từ dấu vết người dân phát hiện khi đi làm rẫy. Một số người dân địa phương nghi những dấu vết ấy là nơi chôn cất bộ đội Việt Nam nên đã trình báo Đội K51. Chính nguồn tin tại chỗ đã giúp lực lượng tìm kiếm xác định những vị trí cần khảo sát, thay vì dò tìm trên địa bàn rộng mà thông tin về mộ phần còn thiếu. Đây là phần việc ít được nhìn thấy nhưng không thể thiếu: người dân góp tri thức địa phương, còn lực lượng chuyên trách kiểm chứng trước khi đào tìm. Với các liệt sĩ tại Campuchia, sự phối hợp ấy tạo nên cầu nối thiết thực giữa ký ức còn lưu trong cộng đồng và công tác tri ân.
Từ khảo sát đến quy tập ở hai con suối
Ngày 1/11, sau khi tiếp nhận tin báo, Đội K51 phối hợp với lực lượng vũ trang và chính quyền địa phương Campuchia tiếp cận hiện trường, khảo sát kỹ rồi tổ chức đào tìm. Kết quả là hai hài cốt được quy tập tại hai địa điểm thuộc tỉnh Mondulkiri. Một vị trí nằm dọc suối Ô Tôi, tại phum Tu Svai, xã Đắk Đam, huyện Ô Răng; hài cốt được tìm thấy cách bờ suối khoảng 100 mét. Vị trí còn lại ở một nhánh suối thuộc hạ nguồn suối Đắk Đam, phum Vai Yoong, xã Busara, huyện Bétchanđa. Việc Đội K51 tìm kiếm dựa trên từng nguồn tin cụ thể, phối hợp với lực lượng sở tại và khảo sát trước khi khai quật cho thấy quy trình này đòi hỏi sự cẩn trọng, không phải một cuộc đào tìm theo phỏng đoán.
Các di vật đi cùng hài cốt gồm cúc áo quân phục, lọ thuốc penicillin, bút bi và đế giày vải. Những vật dụng ấy là dấu tích cụ thể giúp nhận diện bối cảnh của các hài cốt liệt sĩ Việt Nam, đồng thời nhắc rằng mỗi kết quả quy tập đều được tìm thấy qua công việc kiên nhẫn tại hiện trường.
Kiên trì giữa địa hình khó, tiếp tục nhiệm vụ tri ân
Công việc không dừng ở lúc tìm thấy hài cốt. Địa hình hiểm trở, thời tiết khó khăn và thông tin về mộ liệt sĩ đôi khi chưa đầy đủ, thiếu chính xác; Đội K51 vẫn bám địa bàn, phối hợp với người dân và lực lượng chức năng để xác minh, tìm kiếm. Sau gần hai tháng thực hiện nhiệm vụ mùa khô 2026–2027 tại Campuchia, đơn vị đã quy tập được 10 hài cốt liệt sĩ. Hai hài cốt mới tìm thấy hiện được bảo quản, chăm sóc và thờ cúng tại phòng thờ liệt sĩ của đơn vị. Con số ấy cho thấy tiến độ của nhiệm vụ, nhưng không thể thay thế ý nghĩa của từng trường hợp: mỗi hài cốt được tìm thấy là một phần ký ức chiến tranh được đưa trở lại trong sự tưởng niệm trang trọng.
Kết quả lần này cũng cho thấy việc quy tập hài cốt liệt sĩ cần sự bền bỉ và tin cậy giữa nhiều bên. Người dân phát hiện, trình báo; lực lượng địa phương hỗ trợ tiếp cận; Đội K51 khảo sát và tổ chức tìm kiếm. Khi mỗi mắt xích được thực hiện cẩn trọng, cơ hội đưa hài cốt những người hy sinh trở về nơi thờ phụng sẽ được nối dài.
