Năng lượng tái tạo bước vào lớp học nghề: thay đổi bắt đầu từ chương trình
Năng lượng tái tạo giáo dục là việc tích hợp kiến thức về tiết kiệm năng lượng, chuyển dịch năng lượng, công nghệ năng lượng tái tạo và bảo vệ môi trường vào chương trình, phương pháp dạy học, qua đó hình thành cho người học tư duy, kỹ năng phù hợp với nền kinh tế xanh và các Mục tiêu Phát triển bền vững. Sau 2 năm triển khai dự án “Vì một hành tinh xanh và Giáo dục AI – Kiến tạo tương lai”, 16 trường cao đẳng và trung cấp nghề đã tích hợp nội dung về năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng và phát triển bền vững vào chương trình đào tạo tính đến tháng 8/2026. Đây không còn là những tiết học ngoại khóa mang tính tuyên truyền, mà là sự điều chỉnh chương trình cốt lõi, tác động trực tiếp đến cách các trường cao đẳng STEM đào tạo thế hệ kỹ thuật viên tương lai.
Dự án “Vì một hành tinh xanh và Giáo dục AI” đang làm khác gì cho hệ thống nghề?
Điểm đáng chú ý là chương trình tích hợp này không xuất phát từ một chiến dịch phong trào, mà từ một dự án có thiết kế bài bản – “Vì một hành tinh xanh và Giáo dục AI – Kiến tạo tương lai”. Dự án do Tổ chức Kenan Foundation Asia phối hợp với Sở GD-ĐT Bắc Ninh triển khai, cùng sự đồng hành của Quỹ Schneider Electric Foundation và Schneider Electric Việt Nam, đã góp phần nâng cao năng lực cho hệ thống giáo dục nghề nghiệp. 112 giảng viên được đào tạo về năng lượng bền vững, bảo vệ môi trường, PBL và giảng dạy gắn với SDGs. Câu chuyện ở đây là chất lượng đào tạo nghề xanh: nếu thầy cô không hiểu thế nào là hiệu quả năng lượng và kỹ năng xanh, mọi khẩu hiệu về phát triển bền vững sẽ dừng ở poster treo tường, chứ không trở thành chuẩn nghề nghiệp.
Từ lớp học PBL đến thị trường lao động xanh: học sinh được gì?
Dự án mang phương pháp học tập dựa trên dự án (PBL) đến 10.560 sinh viên, giúp họ không chỉ học lý thuyết mà còn thực hành giải quyết các bài toán năng lượng trong đời sống. Theo mô tả của dự án, PBL được dùng để phát triển tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, kỹ năng hợp tác và giải quyết vấn đề cho nền kinh tế xanh. Nói cách khác, đào tạo nghề xanh ở đây đồng nghĩa với việc sinh viên được luyện cách thiết kế giải pháp tiết kiệm năng lượng, đánh giá hiệu quả hệ thống điện, hay đề xuất mô hình sử dụng năng lượng tái tạo cho doanh nghiệp nhỏ. Đó là loại kỹ năng mà nhà tuyển dụng trong lĩnh vực công nghệ năng lượng, tòa nhà thông minh, sản xuất tiết kiệm năng lượng sẽ quan tâm hơn nhiều so với một bảng điểm chỉ toàn lý thuyết.
Giáo dục nghề nghiệp, STEM và chính sách: tại sao thời điểm này quan trọng?
Bối cảnh chính sách đang tạo ra áp lực thay đổi. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành văn bản hướng dẫn nhiệm vụ giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên cho năm học 2026-2027, nhấn mạnh triển khai toàn diện các chính sách mới theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW. Một trong các nhiệm vụ trọng tâm là mô hình trung học nghề, tích hợp kiến thức THPT với kiến thức, kỹ năng nghề cho học sinh sau THCS. Trong khung đó, việc đưa năng lượng tái tạo giáo dục, kỹ năng xanh và giáo dục STEM vào đào tạo nghề không phải lựa chọn “có cũng được”, mà là bước bắt buộc nếu các trường cao đẳng STEM muốn giữ vai trò trong hệ sinh thái mới. Diễn đàn tại lễ tổng kết dự án đã mở kênh đối thoại ba bên Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp, bàn cách tích hợp kỹ năng xanh, giáo dục STEM và PBL vào chương trình đào tạo nghề.
Từ 16 trường tiên phong đến khuyến nghị quốc gia: cơ hội và thách thức
Hơn 200 đại biểu từ cơ quan quản lý, hiệp hội giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và 16 trường tham dự lễ tổng kết dự án không chỉ để nhận giấy chứng nhận. Họ đang góp phần xây dựng bộ “Khuyến nghị về Tích hợp Kỹ năng Xanh, Hiệu quả Năng lượng và Bảo vệ Môi Trường vào Hệ thống Giáo Dục Nghề Nghiệp Việt Nam” thông qua việc tổng hợp và nghiên cứu các sáng kiến, khuyến nghị được đưa ra. Nếu tài liệu này trở thành chuẩn tham chiếu quốc gia, 16 trường hiện tại sẽ là thế hệ trường cao đẳng STEM thí điểm, còn hàng trăm cơ sở khác phải nhanh chóng bắt kịp. Cơ hội cho học sinh là rõ: tuyến học nghề sau THCS sẽ ngày càng gắn với kỹ năng xanh, mở ra lộ trình học linh hoạt và khả năng tham gia thị trường lao động sớm. Vấn đề là các trường có đủ quyết tâm chuyển đổi hay vẫn coi năng lượng tái tạo là phần “phụ thêm” cho đẹp báo cáo.
