Phòng STEM vùng sâu: từ khái niệm đến bước ngoặt công bằng giáo dục
Phòng STEM vùng sâu là không gian học tập thực hành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học được xây dựng ngay tại các trường học nông thôn, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, giúp học sinh ở những nơi thiếu thốn cơ sở vật chất trường học có điều kiện tiếp cận công nghệ hiện đại, học qua trải nghiệm và thu hẹp khoảng cách với bạn bè thành thị trong quá trình đổi mới giáo dục. Khi các phòng học STEM hiện đại lần lượt xuất hiện tại Lào Cai, Thái Nguyên, Đắk Lắk, Cần Thơ, Tây Ninh và Nghệ An, câu hỏi quan trọng không còn là “có nên đầu tư” mà là “liệu chúng ta có chấp nhận tiếp tục bỏ quên học sinh vùng khó khăn hay không?” Sự dịch chuyển trọng tâm đầu tư sang vùng sâu, vùng xa cho thấy tư duy chính sách đã bắt đầu ưu tiên công bằng hơn là tiện lợi.
Sự vào cuộc đồng bộ của bộ, ngành: từ học cụ đến phòng lab hiện đại
Điểm đáng chú ý là lần này giáo dục STEM nông thôn không còn là vài dự án nhỏ lẻ, mà là một mạng lưới hành động có sự tham gia của nhiều cơ quan nhà nước và đơn vị đào tạo. Dưới sự chỉ đạo của Bộ Khoa học và Công nghệ, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông đã trao tặng 36 bộ học cụ STEM cho các trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông công lập tại phường Kiến An, Hải Phòng, nhằm thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học và tăng cường hoạt động thực hành, trải nghiệm cho học sinh. Song song, Bộ Công an phối hợp cùng FPT Telecom triển khai trao tặng các phòng học thực hành STEM hiện đại cho những điểm trường tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên cả nước, sẵn sàng đưa vào sử dụng trong năm học 2026-2027. Đây không phải là vài bộ đồ dùng trực quan; đó là thông điệp chính sách: STEM không chỉ dành cho trường chuyên, lớp chọn ở đô thị.
Cơ sở vật chất trường học thay đổi: từ bảng phấn đến robot, AI và IoT
Trong nhiều năm, tranh luận về công bằng giáo dục thường mới dừng ở sách giáo khoa và chương trình. Nhưng làn sóng phòng STEM vùng sâu đang dịch chuyển trọng tâm sang cơ sở vật chất trường học. Các phòng học này được trang bị bộ lắp ghép robot, sân thi đấu Thế vận hội Robot, đấu trường Neo One trên máy tính, máy in 3D, trạm làm phim hoạt hình và Internet miễn phí phục vụ dạy – học. Ở Kiến An, các bộ học cụ STEM trở thành công cụ hỗ trợ giáo viên tổ chức hoạt động thiết kế, chế tạo sản phẩm và giải quyết bài toán gắn với đời sống. Khi một học sinh miền núi có thể điều khiển robot, thử nghiệm mô hình IoT hay làm quen với AI trên máy tính kết nối mạng, câu chuyện không còn là “cho các em một phòng đẹp”, mà là tạo ra năng lực số thật sự. Theo một lãnh đạo doanh nghiệp viễn thông tham gia dự án, mỗi phòng STEM được trao tặng là một không gian để học sinh tự khám phá, thực hành và sáng tạo, từ đó nuôi dưỡng niềm yêu thích khoa học – công nghệ.
Tác động lên học sinh vùng khó: học bằng tay, nghĩ bằng trải nghiệm
Tác động lớn nhất của những phòng học STEM vùng sâu không nằm ở danh sách thiết bị, mà ở cách chúng buộc lớp học phải thay đổi. Với các bộ học cụ STEM, học sinh có cơ hội học qua trải nghiệm, thực hành thiết kế, chế tạo sản phẩm và giải quyết bài toán gắn với đời sống hàng ngày, thay vì chỉ ghi nhớ lý thuyết. Các phòng STEM mới ở vùng khó giúp học sinh từng bước tiếp cận khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, đồng thời làm quen với AI, IoT, Robotics và kỹ năng số. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ em dân tộc thiểu số, vốn ít có điều kiện tiếp xúc sớm với công nghệ. Khi một em nhỏ ở trường nội trú Mường Khương có thể tham gia sân thi đấu robot giống như một học sinh ở trường lớn trong thành phố, ý nghĩa của đổi mới giáo dục trở nên cụ thể: đó là cơ hội để học bằng tay, nghĩ bằng trải nghiệm, và nhìn thấy một tương lai nghề nghiệp khác hẳn với thế hệ trước.
Khoảng cách đô thị – nông thôn: thu hẹp bằng STEM hay tạo thêm một hố sâu mới?
Tuy đáng khích lệ, làn sóng phòng STEM vùng sâu vẫn đặt ra những câu hỏi khó. Nếu có phòng học hiện đại nhưng không có đội ngũ giáo viên được đào tạo, giáo dục STEM nông thôn có nguy cơ trở thành phong trào ngắn hạn. Dự án hiện nay đã tính tới điều này khi giáo viên tại các trường được chuyên gia STEM đào tạo, hướng dẫn để từng bước chủ động triển khai hoạt động trong không gian mới. Mắt xích tiếp theo là duy trì và mở rộng: FPT Telecom khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng Bộ Công an trao thêm phòng STEM tới nhiều điểm trường vùng sâu, vùng xa. Gắn với Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và chuyển đổi số quốc gia, những đầu tư này có thể trở thành nền tảng thật sự nếu được tích hợp vào chiến lược dài hạn, chứ không dừng ở vài lễ khánh thành. Câu trả lời cuối cùng sẽ nằm ở chỗ: học sinh vùng khó có được tham gia đều đặn, thi đấu, nghiên cứu, hay phòng STEM mãi là “phòng đẹp để trưng bày”.
