Sàng lọc sức khỏe học đường là gì và điều gì đang thay đổi?
Sàng lọc sức khỏe học đường là hoạt động khám, đo, đánh giá có hệ thống cho toàn bộ trẻ em trong nhà trường nhằm phát hiện sớm các bệnh, tật thường gặp lứa tuổi học sinh để kịp thời tư vấn, can thiệp, điều trị và theo dõi lâu dài, thay vì chỉ ghi nhận sức khỏe chung rồi… cất vào hồ sơ. Từ năm 2028, toàn bộ học sinh từ mầm non đến hết trung học phổ thông trên cả nước sẽ được khám sàng lọc 5 nhóm bệnh, tật học đường gồm thừa cân, béo phì, tật khúc xạ, cong vẹo cột sống, bệnh răng miệng và rối loạn sức khỏe tâm thần. Đây không phải hoạt động thử nghiệm mà là bước mở rộng chính thức trong Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, được Bộ Y tế quy định chi tiết trong Thông tư 34/2026/TT-BYT. Nói cách khác, khám bệnh học sinh 2028 sẽ là “phiên bản nâng cấp” có trọng tâm, không còn chỉ là cân đo, nghe tim phổi rồi cho qua.
Mốc thời gian: Từ kiểm tra sức khỏe 2026 đến sàng lọc 5 bệnh từ 2028
Điểm then chốt phụ huynh cần nắm là chương trình được triển khai theo lộ trình, không “đột ngột” áp vào nhà trường. Theo quy định, từ năm 2026, trẻ mầm non và học sinh phổ thông sẽ được kiểm tra sức khỏe đầu năm học mỗi năm một lần; kết quả dùng để theo dõi tình trạng sức khỏe, phát hiện dấu hiệu bất thường và tổ chức chăm sóc phù hợp. Từ 2028, cùng với đợt kiểm tra này, 5 nhóm bệnh, tật học đường sẽ được đưa vào khám sàng lọc trên phạm vi cả nước. Việc sàng lọc có thể thực hiện ngay trong đợt khám sức khỏe đầu năm, khám sức khỏe thường kỳ để tránh tổ chức nhiều lần. Cách tổ chức cụ thể – khám tại trường, trạm y tế xã hay cơ sở khám chữa bệnh – sẽ do địa phương quyết định căn cứ điều kiện thực tế và quy định chuyên môn. Đây là bước đi hợp lý: hai năm đầu để chuẩn hóa quy trình, sau đó mới mở rộng sàng lọc sâu hơn.
Năm nhóm bệnh trọng điểm: Vì sao con bạn cần được phát hiện sớm?
Không phải ngẫu nhiên mà chương trình quốc gia chọn đúng 5 nhóm bệnh này. Thừa cân, béo phì trẻ em liên quan trực tiếp đến chế độ dinh dưỡng và vận động; nếu bỏ qua, trẻ có nguy cơ mắc bệnh mạn tính khi còn rất trẻ. Tật khúc xạ trẻ – cận, viễn, loạn thị – ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực, khả năng học tập, nhưng lại thường bị phát hiện muộn khi điểm số sa sút hoặc trẻ than đau đầu. Cong vẹo cột sống tác động đến tư thế, chiều cao và cả sự tự tin của trẻ. Bệnh răng miệng phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ, trong khi sâu răng, viêm lợi kéo dài ảnh hưởng dinh dưỡng và phát âm. Đáng chú ý nhất là rối loạn sức khỏe tâm thần – nhóm vấn đề khó nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng nếu phát hiện sớm, học sinh có thể được tư vấn và hỗ trợ kịp thời. Tóm lại, đây là sàng lọc sức khỏe học đường đi thẳng vào những thứ đang âm thầm bào mòn sức khỏe thế hệ trẻ.
Phụ huynh nên kỳ vọng điều gì trong khám bệnh học sinh 2028?
Từ góc nhìn gia đình, thay đổi lớn nhất là khám sức khỏe học đường không còn mang tính hình thức. Hoạt động sàng lọc sẽ được gắn với dữ liệu và trách nhiệm cụ thể: kết quả kiểm tra sức khỏe đầu năm phải được cập nhật lên Cổng dữ liệu sức khỏe của Bộ Y tế để theo dõi qua các năm. Nếu phát hiện bất thường, nhà trường và đơn vị khám phải tư vấn để học sinh được đưa tới cơ sở khám, chữa bệnh phù hợp, không dừng lại ở câu “về nhà theo dõi thêm”. Ở cấp trung ương, Cục Phòng bệnh phối hợp Cục Quản lý Khám, chữa bệnh chịu trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện. Ở địa phương, UBND cấp tỉnh phải chỉ đạo việc tổ chức khám, sàng lọc, tư vấn điều trị và chuyển tuyến khi cần. Phụ huynh vì thế có quyền đòi hỏi báo cáo rõ ràng, kế hoạch cụ thể thay vì chấp nhận những buổi khám “cho có”.
Trách nhiệm của phụ huynh: Không phó thác hoàn toàn cho nhà trường
Dù chương trình sàng lọc sức khỏe học đường được thiết kế khá toàn diện, nó không thể thay thế vai trò chủ động của gia đình. Phụ huynh cần làm ba việc. Thứ nhất, coi các buổi khám là cơ hội để hiểu tình trạng của con, đọc kỹ phiếu kết quả, đặt câu hỏi với giáo viên hoặc nhân viên y tế khi thấy chỉ số bất thường – nhất là về béo phì trẻ em, tật khúc xạ trẻ và cong vẹo cột sống. Thứ hai, khi được khuyến cáo đưa trẻ đi khám chuyên sâu, phải thực hiện sớm; việc chậm trễ sẽ khiến nhiều cơ hội can thiệp vàng trôi qua. Thứ ba, đừng tự ý xử lý vấn đề sức khỏe theo kinh nghiệm truyền miệng hay các “bài thuốc” không rõ nguồn gốc, vì chính ngành y tế đã cảnh báo người dân chỉ nên sử dụng thực phẩm, nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng và không tự chế biến nguyên liệu tự nhiên khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Nếu nhà trường mở cánh cửa sàng lọc, thì phụ huynh chính là người quyết định cánh cửa đó dẫn đến điều trị kịp thời hay bỏ lỡ.
