Khám sàng lọc học sinh: Trường học trở thành “trạm gác sức khỏe” đầu tiên
Khám sàng lọc học sinh là hoạt động kiểm tra sức khỏe hệ thống, định kỳ ngay tại trường học nhằm phát hiện sớm các bệnh, tật học đường có nguy cơ ảnh hưởng đến quá trình học tập, phát triển thể chất và tinh thần, từ đó tư vấn, điều trị và theo dõi lâu dài thay vì chỉ xử lý khi đã xuất hiện triệu chứng nặng.
Điểm mấu chốt của chính sách mới là: từ cấp mầm non đến hết trung học phổ thông, tất cả học sinh đều được đưa vào chương trình kiểm tra sức khỏe, khám sàng lọc, phát hiện và tư vấn điều trị các bệnh, tật học đường trên phạm vi cả nước. Đây không chỉ là một thủ tục hành chính, mà là bước chuyển quan trọng của chương trình sức khỏe học đường: nhà trường không còn dừng ở việc ghi nhận chiều cao, cân nặng cho có, mà phải tham gia bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ. Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 34/2026/TT-BYT để hướng dẫn triển khai trong giai đoạn 2026–2035, tạo khung pháp lý rõ ràng cho cuộc thay đổi này.
Từ kiểm tra thường quy đến sàng lọc có mục tiêu: Mốc 2026 và bước ngoặt 2028
Lộ trình được thiết kế theo hai bước, và phụ huynh cần hiểu rõ để không bị động. Từ năm 2026, việc kiểm tra sức khỏe học sinh được thực hiện 1 năm 1 lần vào đầu năm học tại cơ sở giáo dục hoặc cơ sở y tế phù hợp theo quy định của Bộ Y tế. Điều này tạo nền dữ liệu ban đầu về chiều cao, cân nặng, thị lực, tình trạng sức khỏe chung của từng em.
Bước ngoặt nằm ở mốc 2028, khi chương trình bắt đầu triển khai khám sàng lọc để phát hiện các bệnh, tật học đường và tư vấn điều trị cho toàn bộ học sinh. Khám sàng lọc khác với kiểm tra thông thường ở chỗ nó tập trung vào những nhóm bệnh tật được xác định rõ, có quy trình sàng lọc riêng và đi kèm tư vấn chuyển tuyến khi phát hiện bất thường. Đáng chú ý, hoạt động khám sàng lọc học sinh có thể được gộp cùng đợt kiểm tra sức khỏe đầu năm học hoặc khám sức khỏe định kỳ, giúp tránh cảnh học sinh phải nghỉ học nhiều lần vì các cuộc khám rời rạc.
5 nhóm bệnh tật trọng điểm: Vì sao con bạn chắc chắn sẽ được “soi kỹ”?
Thông tư 34/2026/TT-BYT chỉ rõ 5 nhóm bệnh, tật học đường sẽ được đưa vào chương trình khám sàng lọc học sinh: thừa cân, béo phì; tật khúc xạ; cong vẹo cột sống; bệnh răng miệng; rối loạn sức khỏe tâm thần. Việc lựa chọn này cho thấy Bộ Y tế ưu tiên những vấn đề âm thầm nhưng ảnh hưởng lâu dài đến thể chất và khả năng học tập.
Ở góc độ gia đình, đây là “bản check-list sức khỏe” mà phụ huynh nên chủ động theo dõi từ hôm nay. Thừa cân, béo phì không chỉ là chuyện ngoại hình mà còn mở đường cho nhiều bệnh mạn tính sau này, nên phòng ngừa béo phì trẻ em ngay từ bữa ăn và vận động hàng ngày phải đi song song với sàng lọc. Tật khúc xạ học sinh nếu phát hiện muộn dễ kéo theo kết quả học tập sa sút mà cha mẹ lại nhầm là do lười học. Cong vẹo cột sống và bệnh răng miệng thường bị xem nhẹ cho đến khi trẻ đau hoặc biến dạng, trong khi rối loạn sức khỏe tâm thần lại hay bị gắn nhãn “tính cách” thay vì được nhìn nhận là một vấn đề y tế cần can thiệp.
Nhà trường và ngành y tế phối hợp thế nào – và phụ huynh đứng ở đâu?
Ở cấp trung ương, Cục Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế được giao chủ trì, phối hợp với Cục Quản lý Khám, chữa bệnh để hướng dẫn triển khai, kiểm tra, giám sát và tổng hợp kết quả chương trình. Ở địa phương, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố sẽ chỉ đạo các cơ quan, đơn vị tổ chức kiểm tra sức khỏe, khám sàng lọc, phát hiện, tư vấn điều trị và chuyển tuyến đối với các bệnh, tật học đường cho học sinh. Nói cách khác, đây là một chương trình sức khỏe học đường có hệ thống, không phải hoạt động mang tính phong trào.
Cơ sở giáo dục phải tổ chức kiểm tra sức khỏe đầu năm học, cập nhật dữ liệu lên Cổng dữ liệu sức khỏe của Bộ Y tế và tư vấn chuyển học sinh đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Khi hoạt động kiểm tra, sàng lọc được thực hiện định kỳ và gắn với theo dõi, tư vấn, điều trị, những bất thường về sức khỏe của trẻ sẽ có thêm cơ hội được nhận diện ngay từ trường học, thay vì chỉ được phát hiện khi đã trở thành vấn đề đáng lo ngại. Phụ huynh, nếu chỉ chờ nhà trường “báo động” mà không chủ động trao đổi, cung cấp thông tin về con, sẽ đánh mất một nửa hiệu quả của chương trình.
Phụ huynh cần chuẩn bị gì từ bây giờ cho mốc 2028?
Chính sách đã rõ, câu hỏi còn lại là: gia đình đứng ở thế chủ động hay bị động? Điều chắc chắn là từ năm học mà chương trình sàng lọc bắt đầu, con bạn sẽ được kiểm tra 5 nhóm bệnh tật nói trên ít nhất 1 lần mỗi năm học, gắn với đợt kiểm tra sức khỏe đầu năm. Nếu phụ huynh xem đây là cơ hội để đối chiếu với những gì mình quan sát ở nhà, việc phát hiện sớm và can thiệp sẽ thuận lợi hơn nhiều.
Cần nhìn thẳng: chương trình quốc gia không thể thay thế vai trò theo dõi hàng ngày của cha mẹ. Sàng lọc chỉ “bắt tín hiệu” định kỳ, còn việc điều chỉnh chế độ ăn để phòng ngừa béo phì trẻ em, quản lý thời gian dùng màn hình để giảm nguy cơ tật khúc xạ học sinh, tạo tư thế ngồi học đúng, nhắc nhở vệ sinh răng miệng và lắng nghe các biểu hiện cảm xúc của con vẫn là trách nhiệm thường xuyên của gia đình. Khi nhà trường, ngành y tế và phụ huynh cùng nhìn về một hướng, mốc 2028 có thể trở thành bước ngoặt thật sự cho sức khỏe thế hệ học sinh chứ không chỉ là một dòng chữ trong Thông tư.
