Kỹ năng xanh nghề: từ khái niệm tới bước ngoặt ở Bắc Ninh
Kỹ năng xanh nghề là hệ thống kiến thức, thái độ và năng lực thực hành giúp người học nghề làm việc hiệu quả trong nền kinh tế sạch, ưu tiên năng lượng tái tạo, sử dụng tài nguyên tiết kiệm và bảo vệ môi trường, đồng thời biết vận dụng tư duy phản biện, sáng tạo và hợp tác để giải quyết các vấn đề môi trường – kinh tế trong thực tiễn sản xuất và dịch vụ. Hơn 10.000 sinh viên giáo dục nghề nghiệp tại Bắc Ninh đã được tiếp cận, trang bị tư duy xanh và kỹ năng xanh thông qua một dự án kéo dài hai năm. Đây không phải là một hoạt động truyền thông bề nổi, mà là bước đi chiến lược đang âm thầm thay đổi bản chất đào tạo nghề: từ dạy để có việc làm sang dạy để thích ứng với chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Câu hỏi không còn là có cần kỹ năng xanh hay không, mà là ai sẽ tụt lại nếu không được đào tạo.
Dự án “Vì một hành tinh xanh”: cấu trúc đào tạo đang đổi mới ra sao?
Ngày 28.8.2026, Tổ chức Kenan Foundation Asia phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh, với sự đồng hành của Schneider Electric Foundation và Schneider Electric Việt Nam, tổ chức lễ tổng kết dự án “Vì một hành tinh xanh và Giáo dục AI – Kiến tạo tương lai” giai đoạn 2024-2026. Sau hai năm, dự án đã đào tạo 112 giảng viên về năng lượng bền vững, bảo vệ môi trường, phương pháp học tập dựa trên dự án (PBL) và giảng dạy gắn với các Mục tiêu Phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc thông qua hình thức kết hợp trực tuyến và trực tiếp. Nói cách khác, dự án không chỉ "bồi dưỡng" giảng viên, mà đang tái thiết kế cách dạy nghề: lý thuyết được rút gọn, thực hành gắn với bối cảnh năng lượng chuyển dịch, mọi bài học đều đặt câu hỏi về phát triển bền vững thay vì chỉ dừng ở thao tác kỹ thuật.
Đào tạo năng lượng tái tạo: 16 trường nghề thay đổi chương trình học
Điểm đáng chú ý nhất của dự án là sự thay đổi ở cấp chương trình. Đã có 16 trường cao đẳng, trung cấp nghề tích hợp nội dung về năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng và phát triển bền vững vào chương trình đào tạo. Đây là bước chuyển từ "dạy những gì xưởng đang làm" sang "dạy những gì thị trường xanh sẽ cần", đặc biệt với các ngành điện, cơ điện tử, kỹ thuật công nghiệp. Việc đào tạo năng lượng tái tạo không chỉ giúp sinh viên trường nghề hiểu về pin mặt trời, lưới điện thông minh hay giải pháp tiết kiệm điện, mà quan trọng hơn là hình thành tư duy rằng mọi quy trình sản xuất đều phải tính đến chi phí môi trường. Nếu trước đây, giáo dục phát triển bền vững thường nằm trong các buổi ngoại khóa, thì nay nó trở thành mô-đun chuyên môn, có tín chỉ, có đánh giá, gắn trực tiếp với năng lực hành nghề sau tốt nghiệp.
Học tập dự án: vì sao 10.560 sinh viên được coi là thế hệ lao động xanh đầu tiên?
Phương pháp học tập dựa trên dự án (PBL) là điểm nhấn khiến 10.560 sinh viên tham gia không chỉ "biết" về kỹ năng xanh, mà có cơ hội thử và sai trong bối cảnh thực tế. Thay vì nghe giảng về tiết kiệm năng lượng, sinh viên phải thiết kế mô hình chiếu sáng tối ưu cho xưởng, tính toán hiệu quả kinh tế – môi trường, thuyết trình và bảo vệ giải pháp trước thầy cô, doanh nghiệp. Dự án cũng tổ chức 2 Hội trại Vì Một Hành Tinh Xanh (Green Energy Camp), thu hút hơn 400 giảng viên, sinh viên tham gia, tạo môi trường thử nghiệm ý tưởng và kết nối giữa các trường. Chính ở những sân chơi này, kỹ năng hợp tác, giải quyết vấn đề, phản biện quyết định thành công hơn là điểm số. Một thế hệ sinh viên trường nghề đang được hình thành, quen với việc coi môi trường là tham số bắt buộc trong mọi bài toán kỹ thuật.
Bước tiếp theo: từ dự án địa phương tới khung kỹ năng xanh quốc gia
Dự án khép lại, nhưng câu chuyện kỹ năng xanh nghề ở Bắc Ninh mới ở chặng mở đầu. Các sáng kiến và khuyến nghị từ tọa đàm tổng kết sẽ được tổng hợp, nghiên cứu làm cơ sở xây dựng "Khuyến nghị về tích hợp kỹ năng xanh, hiệu quả năng lượng và bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục nghề nghiệp" trên phạm vi rộng hơn. Đây là cơ hội để kinh nghiệm của 16 trường nghề không bị "đóng khung" ở một tỉnh, mà trở thành tài liệu tham chiếu cho chính sách quốc gia. Ông Richard Bernhard khẳng định Kenan Foundation Asia sẽ tiếp tục đồng hành cùng các đối tác trong việc xây dựng lực lượng lao động có kỹ năng, sẵn sàng đáp ứng quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số của Việt Nam. Nếu thành công, cách làm của Bắc Ninh có thể trở thành mẫu hình: nơi sinh viên trường nghề không còn bị coi là lựa chọn thứ hai, mà là lực lượng đi đầu trong kinh tế xanh.
