AI vào trường học: từ khẩu hiệu đến năng lực thật của giáo viên
Đào tạo giáo viên AI là quá trình bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng và thái độ để giáo viên hiểu, sử dụng và điều chỉnh các công cụ trí tuệ nhân tạo trong thiết kế bài giảng, tổ chức hoạt động học tập, đánh giá học sinh và quản lý lớp học, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu, đạo đức nghề nghiệp và vai trò chủ động của người thầy trong môi trường giáo dục đang chuyển đổi số mạnh mẽ. Trong tháng 8, từ trường Văn hóa Công an nhân dân III đến các trường ở Sơn Đồng hay phường Phú Liễn, các khóa tập huấn về ứng dụng AI trong giảng dạy, STEM giáo dục và chuyển đổi số trường học được tổ chức dồn dập. Điểm chung không phải ở số lượng lớp học, mà ở thông điệp: AI phải trở thành năng lực nghề nghiệp mới của giáo viên, chứ không chỉ là phần mềm lạ trên máy tính. Câu hỏi không còn là có nên đưa AI vào lớp học, mà là nhà trường chuẩn bị nghiêm túc đến mức nào để giáo viên không bị bỏ lại phía sau.
Trường Văn hóa CAND III: AI là công cụ, giáo viên vẫn là người chịu trách nhiệm
Tại Trường Văn hóa Công an nhân dân III, chương trình tập huấn được thiết kế rất rõ trọng tâm: ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thiết kế giáo án, xây dựng học liệu số và sử dụng nền tảng số trong quản lý, tổ chức hoạt động dạy học. Dưới sự hướng dẫn của giảng viên Trường Cao đẳng FPT, giáo viên không nghe lý thuyết suông mà trực tiếp thực hành xây dựng giáo án, ngân hàng câu hỏi, tài liệu ôn tập và các sản phẩm chuyên môn trên nền tảng AI. Quan trọng hơn, nhà trường nhấn mạnh một nguyên tắc mà nhiều nơi khác dễ bỏ qua: trí tuệ nhân tạo chỉ là công cụ hỗ trợ, việc kiểm tra, thẩm định nội dung và quyết định đưa vào giảng dạy vẫn thuộc trách nhiệm từng giáo viên. Đây là cách tiếp cận tỉnh táo: ứng dụng AI trong giảng dạy phải đi cùng năng lực phản biện của người thầy, không được biến họ thành người "bấm nút" thụ động. Bên cạnh đó, giáo viên được hướng dẫn khai thác hệ thống quản lý dạy học trực tuyến để giao nhiệm vụ, theo dõi và đánh giá kết quả học sinh, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong giáo dục. Nói cách khác, đào tạo giáo viên AI ở đây gắn chặt với chuyển đổi số trường học, chứ không phải một khóa học công nghệ rời rạc.
Sơn Đồng: AI gắn với STEM giáo dục và định hướng chính sách
Ở Sơn Đồng, cách làm cho thấy một lớp đào tạo giáo viên AI không thể tách rời khung chính sách và chương trình giáo dục phổ thông. Chương trình tập huấn mời Tiến sĩ Tường Duy Hải, Trưởng bộ môn Vật lý của một trường đại học sư phạm, trình bày các nội dung trọng tâm về STEM giáo dục và giáo dục AI cho học sinh theo đúng định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho năm học mới. Đào tạo giáo viên AI ở đây không dừng ở việc hướng dẫn dùng công cụ, mà đi từ việc giúp cán bộ quản lý, giáo viên hiểu chính sách AI và STEM giáo dục, xác định nội dung, cách tích hợp vào chương trình giáo dục mầm non và phổ thông. Người tham gia được phân tích các bài học mẫu, thực hành hoạt động STEM và áp dụng quy trình sư phạm AI để thiết kế, tổ chức giờ dạy. Theo lãnh đạo địa phương, AI là nền tảng trong quá trình xây dựng chính quyền số, xã hội số và giáo dục số; giáo viên phải là lực lượng đi đầu trong việc làm chủ công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo. Song song với cơ hội đổi mới phương pháp dạy học, họ cũng được nhắc đến yêu cầu kiểm chứng thông tin, bảo mật dữ liệu và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm. Đây là điểm mà nhiều chương trình đào tạo bỏ quên: ứng dụng AI trong giảng dạy nếu không gắn với năng lực đạo đức số thì rủi ro cho học sinh sẽ lớn hơn lợi ích.
Phú Liễn: từ kỹ năng số cơ bản đến nền tảng chuyển đổi số trường học
Tại phường Phú Liễn, hơn 200 giáo viên các trường trên địa bàn cùng tham gia một chương trình tập huấn về ứng dụng công nghệ thông tin, Google Workspace và trí tuệ nhân tạo trong quản lý, giảng dạy và tổ chức hoạt động giáo dục. Việc kết hợp đào tạo và thực hành trên máy tính, sử dụng tình huống gắn với công việc thực tế giúp giáo viên chuyển từ tâm thế "làm quen" sang biết dùng công cụ số để giải quyết nhiệm vụ chuyên môn. Thực chất, đây là bước nền tảng của chuyển đổi số trường học: nâng cao kỹ năng số để giáo viên có thể chủ động sử dụng công cụ AI trong thiết kế học liệu, cải tiến quy trình công việc, tăng cường phối hợp trong nhà trường. Theo chương trình, khi giáo viên sử dụng đúng các nền tảng số và công cụ AI phù hợp, thời gian cho thủ tục hành chính được giảm, hiệu quả quản lý và chất lượng giáo dục được cải thiện, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong ngành giáo dục. Cách làm này cho thấy đào tạo giáo viên AI không nên tách rời khỏi việc làm chủ các hệ sinh thái số đang vận hành trong nhà trường; nếu giáo viên không hiểu Google Workspace, hệ thống quản lý học tập, thì các ứng dụng AI sẽ mãi ở mức thử nghiệm.
Ba bài học cho năm học mới: chuẩn năng lực AI phải đi cùng chuẩn chất lượng giáo dục
Từ ba câu chuyện, có thể thấy đào tạo giáo viên AI đang dịch chuyển từ phong trào sang chiến lược. Thứ nhất, mọi chương trình đều gắn AI với nhiệm vụ nghề nghiệp cụ thể: thiết kế giáo án, xây dựng học liệu số, quản lý lớp học trực tuyến, tổ chức hoạt động STEM giáo dục. Điều này giúp tránh tình trạng học công cụ mà không biết dùng vào đâu. Thứ hai, sự tham gia của các trường đại học và đơn vị công nghệ cho thấy mô hình hợp tác mới: trường sư phạm đưa định hướng STEM và giáo dục AI vào nội dung tập huấn, trong khi một trường cao đẳng công nghệ hỗ trợ giáo viên xây dựng hệ thống học liệu và quy trình số hóa. Thứ ba, cả ba địa điểm đều đặt yêu cầu chuyển đổi số trường học như bối cảnh bắt buộc: từ hệ thống quản lý dạy học trực tuyến đến các nền tảng Google Workspace và chính sách giáo dục số của địa phương. Kết luận hợp lý là: nếu chuẩn chất lượng giáo dục mới đòi hỏi năng lực số, thì chuẩn năng lực giáo viên phải có AI như một thành tố bắt buộc. Câu chuyện năm học mới không còn dừng ở việc học sinh được học gì, mà là giáo viên có được trang bị đủ để dạy trong môi trường số hay không.
