Khi kỹ năng xanh trở thành “chuẩn nghề mới”
Kỹ năng xanh trường nghề là tập hợp kiến thức, thái độ và năng lực giúp học sinh, sinh viên hiểu, áp dụng và sáng tạo các giải pháp tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo, bảo vệ môi trường và tham gia vào nền kinh tế xanh trong suốt quá trình học tập và làm việc.
Điểm đáng chú ý nhất trong bức tranh giáo dục nghề hiện nay là việc tư duy xanh đã được đưa thẳng vào chương trình đào tạo, thay vì chỉ tồn tại ở các hoạt động phong trào. Ngày 28.8.2026, Tổ chức Kenan Foundation Asia phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh tổ chức lễ tổng kết dự án “Vì một hành tinh xanh và Giáo dục AI – Kiến tạo tương lai” giai đoạn 2024-2026 và tọa đàm về phát triển xanh trong giáo dục nghề nghiệp. Sau hai năm, hơn 10.000 sinh viên giáo dục nghề nghiệp tại Bắc Ninh đã được tiếp cận và trang bị tư duy xanh, kỹ năng xanh thông qua đào tạo và học tập từ dự án. Đây không còn là thử nghiệm nhỏ, mà là tín hiệu cho thấy giáo dục nghề xanh đang dịch chuyển từ khẩu hiệu sang hành động hệ thống.
16 trường nghề tích hợp năng lượng tái tạo vào chương trình: Bước ngoặt hay xu hướng tạm thời?
Cốt lõi của thay đổi lần này là năng lượng tái tạo giáo dục không bị “treo” ngoài giáo trình, mà được tích hợp thẳng vào chương trình chính khóa. Dự án đã hỗ trợ 16 trường cao đẳng và trung cấp nghề ở Bắc Ninh tích hợp các nội dung về năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng và phát triển bền vững vào chương trình đào tạo. Đồng thời, 112 giảng viên được đào tạo về năng lượng bền vững, bảo vệ môi trường, phương pháp học tập dựa trên dự án và cách giảng dạy gắn với các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc.
Nhìn từ góc độ người viết, đây không phải một phong trào ngắn hạn, mà là bước thử nghiệm cấu trúc cho đào tạo bền vững trong hệ thống giáo dục nghề. “Dự án đã đào tạo 112 giảng viên và hỗ trợ 16 trường nghề tích hợp nội dung về năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng và phát triển bền vững vào chương trình đào tạo” – con số đủ lớn để tạo ra chuẩn mực mới về kỹ năng xanh trường nghề. Khi giảng viên được nâng năng lực, nội dung được chuẩn hóa, kỹ năng xanh không còn là “môn phụ”, mà dần trở thành tiêu chí nghề nghiệp bắt buộc.
Hơn 10.560 sinh viên: Từ kiến thức nền kinh tế xanh đến tư duy phê phán
Nếu trước đây sinh viên trường nghề chủ yếu được dạy “làm đúng quy trình”, thì mô hình mới buộc họ phải đặt câu hỏi: làm thế nào để quy trình đó xanh hơn, tiết kiệm hơn, bền vững hơn. Dự án đã mang tới cơ hội tiếp cận phương pháp học tập dựa trên dự án (PBL) cho 10.560 sinh viên, qua đó không chỉ trang bị kiến thức chuyên môn mà còn phát triển tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, kỹ năng hợp tác và giải quyết vấn đề cho nền kinh tế xanh.
Điều đáng bàn ở đây là trọng tâm nội dung không nằm ở “học thuộc khái niệm”, mà ở việc luyện khả năng phân tích, đánh giá và đề xuất giải pháp năng lượng tái tạo trong bối cảnh cụ thể. Theo đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh, dự án đã góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy, mở rộng cơ hội học tập và trải nghiệm cho học sinh, sinh viên, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh. Chính sự kết hợp giữa kiến thức về nền kinh tế xanh và phương pháp PBL mới là “cú hích” thật sự cho giáo dục nghề xanh.
Giáo dục nghề xanh: Đổi mới phương pháp hay tái định nghĩa vai trò trường nghề?
Khía cạnh thường bị bỏ qua trong các chương trình kỹ năng xanh là vai trò của nhà trường như một “hệ sinh thái thử nghiệm” cho chuyển dịch năng lượng. Những tọa đàm chuyên sâu trong khuôn khổ lễ tổng kết đã mở diễn đàn đối thoại giữa cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp về cách trang bị cho người học năng lực tham gia quá trình chuyển dịch năng lượng; đồng thời bàn giải pháp tích hợp kỹ năng xanh, giáo dục STEM và PBL vào chương trình đào tạo nghề. Đây là bước dịch chuyển từ đào tạo kỹ thuật thuần túy sang đào tạo năng lực công dân trong nền kinh tế xanh.
Dự án không chỉ dừng ở Bắc Ninh. Trong giai đoạn tiếp theo, đơn vị triển khai dự kiến tiếp tục hợp tác tại Bắc Ninh và mở rộng sang Vĩnh Long, với mục tiêu tiếp cận gần 30.000 sinh viên thuộc các cơ sở giáo dục nghề nghiệp hai địa phương. Song song đó, các sáng kiến và khuyến nghị sẽ được tổng hợp để xây dựng “Khuyến nghị về Tích hợp Kỹ năng Xanh, Hiệu quả Năng lượng và Bảo vệ Môi trường vào Hệ thống Giáo dục Nghề nghiệp Việt Nam”. Nếu tài liệu này được sử dụng nghiêm túc, chúng ta không chỉ đổi mới phương pháp, mà đang từng bước tái định nghĩa sứ mệnh của trường nghề trong một nền kinh tế đòi hỏi mọi nghề đều phải xanh.
Kết luận: Kỹ năng xanh là “giấy thông hành” mới của sinh viên nghề
Thông điệp rõ nhất từ câu chuyện hơn 10.000 sinh viên Bắc Ninh được trang bị kỹ năng xanh là: ai bước vào thị trường lao động mà thiếu hiểu biết về năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng và phát triển bền vững, người đó đang chấp nhận bất lợi. Dự án “Vì một hành tinh xanh và Giáo dục AI – Kiến tạo tương lai” đã cho thấy giáo dục nghề xanh hoàn toàn có thể tích hợp được vào chương trình hiện hành, miễn là có quyết tâm chính sách, nội dung phù hợp và giảng viên được đào tạo bài bản.
Quan điểm của người viết là kỹ năng xanh trường nghề không nên bị xem như “phần cộng điểm”, mà cần trở thành tiêu chí bắt buộc nếu Việt Nam muốn có lực lượng lao động đủ năng lực cho nền kinh tế xanh. Năng lượng tái tạo giáo dục, đào tạo bền vững và các mô hình PBL đang cho thấy sức thuyết phục trong thực tế: sinh viên không chỉ hiểu khái niệm, mà còn có khả năng đề xuất và thử nghiệm giải pháp. Đó chính là “giấy thông hành” mới – không chỉ để có việc, mà để không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển dịch năng lượng.
