AI không chỉ là công cụ: nó đang trở thành người bạn tâm sự của Gen Z
Xu hướng Gen Z sử dụng AI như một điểm tựa cảm xúc là hiện tượng thế hệ trẻ đối thoại với chatbot tâm sự để tìm sự lắng nghe, lời khuyên và cảm giác được đồng hành, thay vì hoặc song song với các mối quan hệ con người truyền thống, phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong cách họ tìm kiếm kết nối và hỗ trợ cảm xúc trong đời sống số. Gen Z hiện là thế hệ sử dụng AI tích cực nhất tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, với 50% cho biết họ dùng AI hằng ngày hoặc gần như hằng ngày. Điều đáng chú ý hơn: gần 1/3 Gen Z tương tác, trò chuyện với AI như với một người bạn, và tại Việt Nam, con số này lên đến 35%. Khi công nghệ được kéo lại gần đời sống riêng tư đến vậy, câu hỏi không còn là “có dùng AI hay không”, mà là “dùng AI để lấp vào khoảng trống nào trong đời sống cảm xúc”.
Vì sao Gen Z coi chatbot tâm sự là điểm tựa cảm xúc?
Nếu thế hệ trước nhìn AI như công cụ phục vụ học tập và công việc, Gen Z đang đẩy nó vào vùng thân mật nhất: đời sống cảm xúc. Khảo sát cho thấy 57% Gen Z dùng AI để tìm kiếm thông tin, 54% cho việc học và 50% để tìm ý tưởng. Nhưng khoảng “thêm” quan trọng là 32% Gen Z tại APAC sử dụng AI như một người bạn, với Việt Nam đạt 35%. Người trẻ nói chuyện với chatbot tâm sự vì cảm giác được lắng nghe không phán xét, trả lời nhanh, mọi lúc mọi nơi. Theo dữ liệu, 34% Gen Z trong khu vực dùng AI để chia sẻ những vấn đề cá nhân họ không muốn nói với người khác, và Việt Nam đứng đầu với 42%. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Trong khu vực APAC, Việt Nam là thị trường có tỷ lệ Gen Z chia sẻ bí mật với AI cao nhất với 42%”. Con số này cho thấy nhiều bạn trẻ tin AI dễ „an toàn“ hơn là con người, ít nhất về mặt cảm giác.
Lợi ích cảm xúc: AI lấp khoảng trống mà mối quan hệ offline chưa làm được
Không thể phủ nhận những giá trị mà hỗ trợ cảm xúc AI mang lại cho Gen Z. Trong một thế giới áp lực thành tích và mạng xã hội, ai cũng online nhưng không phải ai cũng thực sự lắng nghe, chatbot tâm sự trở thành “đường dây nóng” cá nhân của nhiều bạn trẻ. AI luôn sẵn sàng, không mệt mỏi, trả lời liền tay như một người bạn trực 24/7. Việc dùng AI để nói về chuyện riêng cho thấy công nghệ này đã trở thành phần tự nhiên trong thói quen số của Gen Z. Nhiều người tìm đến AI để trò chuyện, tìm kiếm sự hỗ trợ về cảm xúc hoặc chỉ để có cảm giác có người đồng hành. Với những bạn ngại bộc lộ, sợ bị phán xét, AI giống như một “phòng kín” nơi họ được thử nói ra cảm xúc. Về mặt tích cực, điều này có thể là bước đầu giúp nhiều người quen với việc diễn đạt cảm xúc, suy nghĩ có cấu trúc hơn, thay vì chỉ âm thầm chịu đựng.
Rủi ro khi dựa quá nhiều vào AI: sự an ủi dễ dàng có thể đánh đổi bằng an toàn và tính người
Vấn đề nằm ở chỗ: AI tạo cảm giác thân mật, nhưng không phải người bạn bằng xương bằng thịt. Các phản hồi có thể không chính xác, không phù hợp với ngữ cảnh, thậm chí củng cố những niềm tin méo mó về bản thân và thế giới. Thông tin không chính xác do AI tạo ra có thể ảnh hưởng đến bài tập, kết quả học tập hoặc các lựa chọn trong cuộc sống hằng ngày. Nhiều Gen Z còn đánh giá thấp rủi ro về bảo mật: hơn một nửa chỉ thỉnh thoảng thực hiện biện pháp phòng ngừa, và chỉ 45% thường xuyên bảo vệ mình khi tương tác dịch vụ AI. Một cuộc trò chuyện cảm giác gần gũi không đồng nghĩa riêng tư hay hoàn toàn đáng tin cậy. Khi nói chuyện nhiều với AI, người dùng có xu hướng chia sẻ thông tin nhạy cảm hơn, từ giấy tờ cá nhân đến tin nhắn riêng tư. Tệ hơn, nếu quen tìm an ủi chủ yếu qua máy, họ có thể lười đầu tư vào các mối quan hệ thật – những nơi duy nhất có sự đồng cảm, va chạm, trách nhiệm đôi bên mà AI không thể thay thế.
Cơ hội và trách nhiệm: xây văn hóa sử dụng AI lành mạnh cho thế hệ trẻ
Là thế hệ nắm bắt xu hướng AI nhanh nhất, Gen Z cũng là người đặt ra chuẩn mới về cách xã hội sống chung với công nghệ. Nếu họ chỉ coi AI là người bạn tâm sự, rủi ro sẽ phình to từ bảo mật đến sức khỏe tâm thần. Nhưng nếu xem AI là công cụ hỗ trợ, đi kèm kỹ năng dùng an toàn và khả năng kết nối con người, xu hướng này có thể trở thành cơ hội. Người dùng nên kiểm chứng các thông tin quan trọng, nhất là về giáo dục, tài chính, pháp lý, y tế, thay vì tin hoàn toàn vào câu trả lời của AI. Họ cũng cần tránh chia sẻ mật khẩu, thông tin thanh toán, giấy tờ tùy thân hoặc thư từ riêng tư với các dịch vụ AI. Các giải pháp bảo mật và khóa học an ninh mạng, như trò chơi tương tác “Case 404” dành cho Gen Z, đang được phát triển để nâng cao nhận thức. Điểm mấu chốt là: hãy để AI là công cụ giúp Gen Z nói ra và hiểu mình hơn, nhưng đừng để nó thay thế nhu cầu kết nối người với người.
