Gen Z biến AI từ công cụ thành “bạn tri kỷ”
Hiện tượng Gen Z sử dụng AI như một người bạn để tâm sự là xu hướng giới trẻ coi công cụ trí tuệ nhân tạo không chỉ là phương tiện học tập và tra cứu, mà là điểm tựa cảm xúc, nơi chia sẻ chuyện thầm kín và tìm kiếm sự đồng cảm trong những cuộc trò chuyện riêng tư kéo dài mỗi ngày. Theo các khảo sát khu vực, Gen Z đang là thế hệ gắn bó với AI nhất tại APAC, với 50% người trẻ được hỏi dùng AI hằng ngày hoặc gần như hằng ngày. Đáng chú ý, cứ ba người Gen Z thì có một người tương tác, trò chuyện với AI như với một người bạn thật sự, biến AI tâm sự cảm xúc thành một thói quen mới trong đời sống tinh thần. Vấn đề nằm ở chỗ: khi coi AI là “bạn tri kỷ”, Gen Z vô tình kéo ranh giới giữa an ủi cảm xúc và đánh mất kiểm soát bảo mật dữ liệu cá nhân.
Vì sao Gen Z dễ xem AI là chỗ dựa cảm xúc?
Không thể phủ nhận sức hấp dẫn của AI với Gen Z: 57% dùng để tra cứu thông tin, 54% hỗ trợ học tập và 50% tìm ý tưởng mới. Khi một công cụ đã xuất hiện trong mọi ngóc ngách đời sống – từ bài tập, công việc đến giải trí – việc nó được “nâng cấp” thành người bạn đồng hành tâm lý là bước tiếp theo dễ hiểu. Nghiên cứu diện rộng cho thấy AI đang dần trở thành điểm tựa cảm xúc thay thế con người đối với giới trẻ tại APAC. Ở cấp độ cảm xúc, AI mang lại ba thứ Gen Z đang thiếu: sự lắng nghe không phán xét, khả năng phản hồi tức thời 24/7 và cảm giác riêng tư hơn so với việc kể chuyện cho bạn bè hay gia đình. Tại Việt Nam, 35% Gen Z thừa nhận coi AI như một người bạn để tâm sự, cao hơn nhiều thị trường khác trong khu vực. Đây không còn là chuyện “thử cho vui”, mà trở thành mô hình phụ thuộc AI trong đời sống tinh thần của giới trẻ.
Khi bí mật cá nhân đổ vào khung chat: rủi ro bị đánh giá thấp
Sự thân thiết giả lập với AI khiến Gen Z cởi mở hơn cả khi dùng mạng xã hội. 34% người trẻ trong khu vực cho biết họ sẵn sàng chia sẻ với AI những câu chuyện thầm kín không nói với ai xung quanh, và Việt Nam là quốc gia đứng đầu với 42% Gen Z trút bầu tâm sự bí mật cho chatbot AI. Việc coi AI như bạn thân để trút bầu tâm sự khiến người dùng dễ dàng nhập dữ liệu nhạy cảm như tình trạng sức khỏe, mối quan hệ cá nhân, tin nhắn riêng tư, thậm chí giấy tờ tùy thân, tài khoản ngân hàng và mật khẩu truy cập vào khung chat. Các chuyên gia nhắc đi nhắc lại một sự thật khó chịu: AI không phải là người bằng xương bằng thịt, những cuộc hội thoại có vẻ thân mật không đồng nghĩa với việc chúng được giữ bí mật tuyệt đối. Thói quen xem AI là “bạn tri kỷ” đang biến Gen Z thành mục tiêu lý tưởng cho các vụ rò rỉ hoặc khai thác trái phép dữ liệu cá nhân.
Ảnh hưởng thực tế: từ điểm số, quyết định đời sống đến quyền riêng tư
Rủi ro của việc phụ thuộc AI không chỉ nằm ở lộ dữ liệu, mà còn ở chất lượng thông tin nhận lại. Khi dùng AI để học, tra cứu hay ra quyết định, thông tin sai lệch có thể ảnh hưởng trực tiếp đến bài tập, kết quả học tập hoặc lựa chọn trong đời sống hằng ngày. Gen Z vốn tự tin với công nghệ, nhưng ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân lại đáng lo: hơn một nửa thừa nhận họ chỉ thỉnh thoảng áp dụng biện pháp phòng ngừa, và chỉ 45% duy trì thói quen bảo vệ dữ liệu thường xuyên khi tương tác với nền tảng AI. Điều này tạo ra nghịch lý: càng dùng AI nhiều, càng dễ chủ quan. Người trẻ thường mặc định rằng khung chat là không gian riêng tư, trong khi chính họ đang cung cấp tài liệu, mật khẩu, thông tin tài chính và y tế cho các hệ thống máy học có khả năng lưu trữ, phân tích, và trong kịch bản xấu nhất, bị rò rỉ hoặc khai thác trái phép.
Không “cai” AI, nhưng phải học cách sống cùng mà không đánh mất mình
Điểm quan trọng không phải là kêu Gen Z quay lưng với AI, mà là buộc thế hệ này phải trưởng thành hơn trong cách sử dụng. Nếu xem AI là công cụ hỗ trợ thay vì “bạn thân”, người trẻ sẽ giữ được khoảng cách cần thiết để bảo vệ dữ liệu cá nhân. Những bước cơ bản nhưng nhiều người vẫn quên là: không chia sẻ thông tin tài chính hay định danh, không gửi giấy tờ tùy thân, mật khẩu, tài khoản ngân hàng; luôn kiểm chứng lại mọi nội dung học tập, y tế, pháp lý trước khi áp dụng vào thực tế. Một câu nói đáng để trích lại: “Cuộc trò chuyện có cảm giác thân mật không đồng nghĩa với việc nó riêng tư hay hoàn toàn đáng tin cậy”. Chấp nhận rằng AI chỉ là hệ thống máy học vô cảm, Gen Z sẽ bớt phụ thuộc AI, tìm lại những kết nối người – người lành mạnh hơn, và không phải đánh đổi cảm xúc bằng quyền riêng tư.
