AI từ công cụ tìm kiếm đến “người bạn ảo” của Gen Z
Gen Z sử dụng AI để tìm kiếm thông tin, học tập và chia sẻ cảm xúc là hiện tượng thế hệ trẻ dùng các chatbot không chỉ như công cụ hỗ trợ mà còn như một người bạn ảo luôn sẵn sàng lắng nghe, phản hồi và đồng hành trong đời sống tinh thần hằng ngày. Theo một nghiên cứu an ninh mạng, Gen Z hiện là thế hệ sử dụng AI tích cực nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương, với một nửa cho biết họ dùng AI mỗi ngày hoặc gần như mỗi ngày. 57% Gen Z dùng AI để tìm kiếm thông tin, 54% phục vụ việc học và 50% để tìm ý tưởng. Nhưng đáng chú ý hơn, gần 1/3 Gen Z trong khu vực nói rằng họ sử dụng AI như một người bạn. Đây không còn là câu chuyện công nghệ, mà là câu chuyện về nhu cầu cảm xúc và cách một thế hệ đang tái định nghĩa khái niệm đồng hành.
Vì sao 35% Gen Z Việt tìm hỗ trợ cảm xúc từ chatbot?
Tại Việt Nam, 35% Gen Z cho biết họ tương tác với AI như với một người bạn, tìm kiếm hỗ trợ cảm xúc và cảm giác có người đồng hành. Ở một chiều cạnh, điều này phản ánh nhu cầu được lắng nghe trong bối cảnh nhiều bạn trẻ cảm thấy khó mở lòng với gia đình hoặc bạn bè ngoài đời. AI không phán xét, luôn có mặt 24/7, trả lời nhanh và có thể tùy biến theo ngữ cảnh – những yếu tố khiến Gen Z dễ coi chatbot như “người bạn ảo Gen Z” lý tưởng. Đáng nói hơn, 34% Gen Z ở APAC dùng AI để chia sẻ các vấn đề cá nhân không muốn nói với ai, và Việt Nam dẫn đầu với 42%. Đây là con số cho thấy khoảng trống kết nối xã hội lẫn sự tin cậy mà các mối quan hệ truyền thống chưa đáp ứng tốt, trong khi AI lại tỏ ra sẵn sàng và kiên nhẫn.
Thói quen mới: Gen Z sử dụng AI để xử lý lo âu và cô đơn
Khi Gen Z sử dụng AI hằng ngày hoặc gần như hằng ngày, họ cũng đang thay đổi cách đối diện với các vấn đề tâm lý và xã hội. Thay vì tìm đến bạn bè, người thân hoặc chuyên gia, nhiều người chọn mở một cửa sổ chat, kể lại áp lực học tập, mâu thuẫn gia đình, hay cảm giác cô đơn – và chờ một câu trả lời được “tối ưu” bằng thuật toán. Những con số về hỗ trợ cảm xúc chatbot cho thấy AI đang dần trở thành “điểm tựa về cảm xúc”, nơi người trẻ trò chuyện để cảm thấy bớt một mình. Đây là con dao hai lưỡi: một mặt, chatbot giúp họ diễn đạt suy nghĩ, giảm bớt nặng nề trước khi đối diện đời thật; mặt khác, nếu phụ thuộc quá mức, họ có nguy cơ tránh né giao tiếp ngoài đời và xây dựng các kỳ vọng phi thực tế về sự lắng nghe, kiên nhẫn và đáp ứng từ con người.
Cảm giác riêng tư giả và rủi ro bị đánh giá thấp
Việc Gen Z chia sẻ chuyện riêng tư với AI cho thấy họ tin rằng chatbot là không gian an toàn và ít bị phán xét. Tuy nhiên, một cuộc trò chuyện tạo cảm giác gần gũi không đồng nghĩa đó là cuộc trò chuyện riêng tư hoặc hoàn toàn đáng tin cậy. Hơn một nửa Gen Z tại APAC chỉ “thỉnh thoảng” áp dụng biện pháp phòng ngừa, và chỉ 45% thường xuyên bảo vệ mình khi tương tác với dịch vụ AI. Thông tin không chính xác do AI tạo ra có thể ảnh hưởng đến bài tập, kết quả học tập và lựa chọn trong cuộc sống hằng ngày. Đồng thời, người dùng có thể vô tình chia sẻ giấy tờ cá nhân, mật khẩu, thông tin tài chính, sức khỏe hoặc tin nhắn riêng tư, trong khi không có gì bảo đảm toàn bộ dữ liệu đó sẽ được giữ bí mật. Gen Z đang đánh đổi cảm giác được lắng nghe lấy một mức độ rủi ro mà họ chưa lường hết.
Đồng hành với AI nhưng không đánh mất con người
Việc Gen Z coi AI là người bạn ảo không phải điều hoàn toàn tiêu cực: nó chứng tỏ thế hệ này linh hoạt, nhanh chóng tích hợp công nghệ vào học tập, giao tiếp, ra quyết định cá nhân và cả đời sống cảm xúc. Tuy vậy, nếu để AI thay thế dần những cuộc trò chuyện thực, họ có nguy cơ đánh mất kỹ năng giao tiếp, sự đồng cảm và khả năng chịu đựng khác biệt trong quan hệ người – người. Người dùng trẻ cần học cách kiểm chứng thông tin quan trọng, hạn chế chia sẻ dữ liệu nhạy cảm, đồng thời xem chatbot như công cụ hỗ trợ cảm xúc – chứ không phải chỗ dựa duy nhất. Một thế hệ trưởng thành cùng AI sẽ khỏe mạnh hơn nếu họ hiểu rõ giới hạn của người bạn ảo Gen Z này: hữu ích trong ngắn hạn, nhưng không thể thay thế trải nghiệm bị từ chối, được chấp nhận, va chạm và yêu thương đến từ con người bằng xương bằng thịt.
