Khi Gen Z dùng AI như một người bạn cảm xúc
Gen Z dùng AI để trò chuyện và tìm kiếm hỗ trợ cảm xúc là xu hướng những người trẻ coi công cụ trí tuệ nhân tạo như một người bạn đồng hành thầm lặng, nơi họ có thể trút bỏ tâm sự riêng tư, tìm cảm giác được lắng nghe và an ủi mà không sợ bị phán xét, trong bối cảnh đời sống số ngày càng chi phối các mối quan hệ xã hội. Theo khảo sát của một công ty an ninh mạng, hơn 1/3 Gen Z Việt Nam tìm đến AI để được hỗ trợ cảm xúc, trò chuyện hoặc để cảm thấy có người đồng hành. Đồng thời, 35% Gen Z trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương sử dụng AI như một người bạn, và con số tại Việt Nam bám rất sát mức này. Những dữ liệu đó cho thấy lớp trẻ đang âm thầm tái định nghĩa khái niệm “bạn tâm giao” trong thời đại số.
Một thế hệ lớn lên cùng AI: từ công cụ sang điểm tựa
Điểm khác biệt của Gen Z so với các thế hệ trước là họ bước vào tuổi trưởng thành đúng thời điểm AI bùng nổ, nên chuyện Gen Z dùng AI hàng ngày là điều gần như hiển nhiên. Khảo sát tại châu Á – Thái Bình Dương cho thấy 50% Gen Z được hỏi sử dụng AI mỗi ngày hoặc gần như mỗi ngày, cao nhất trong tất cả các nhóm nhân khẩu học. AI trước hết là công cụ: 57% dùng để tìm kiếm thông tin, 54% phục vụ việc học, 50% để tìm ý tưởng. Nhưng khi chiếc “máy trả lời” này luôn trực tuyến, phản hồi nhanh và không mệt mỏi, nó dễ dàng trượt sang vai trò “AI người bạn”. Chính các con số đã nói rõ: Gen Z là thế hệ sử dụng AI tích cực nhất khu vực APAC và cũng là nhóm dễ gắn cho AI những phẩm chất của một người bạn gần gũi.
42% Gen Z Việt trút chuyện riêng tư cho AI: cảm giác an toàn hay ảo giác?
Nếu xem AI như một người bạn đã là bước ngoặt, thì việc gửi gắm bí mật đời tư cho máy còn đi xa hơn một bước. Ở Việt Nam, 42% Gen Z dùng AI để chia sẻ những vấn đề cá nhân mà họ không muốn nói với người khác. Đây là tỉ lệ cao nhất trong các nước được khảo sát, vượt Ấn Độ (37%) và Indonesia (36%). Nhiều người trẻ nói chuyện với AI như đang nhắn tin cho một người bạn khuya muộn: trút áp lực học hành, mâu thuẫn gia đình, chuyện tình cảm. Cái “an toàn” ở đây nằm ở cảm giác: AI không đánh giá, không kể lại với ai, luôn có mặt khi cần. Nhưng đó là sự an toàn về cảm xúc, không phải an toàn dữ liệu. Cuộc trò chuyện có thể thân mật, nhưng không đồng nghĩa riêng tư tuyệt đối, và điều này Gen Z thường bỏ qua.
Cơ hội và rủi ro khi thay người thật bằng tương tác AI
Không thể phủ nhận mặt tích cực: hỗ trợ cảm xúc AI giúp nhiều bạn trẻ bớt cô đơn, có nơi “xả” căng thẳng khi khó tìm được người lắng nghe. Trong môi trường học tập, làm việc cạnh tranh, một công cụ luôn sẵn sàng trò chuyện, gợi ý giải pháp, nhắc nhở đối chiếu thông tin cũng là chỗ dựa đáng kể. Tuy vậy, AI không phải con người và câu trả lời có thể sai hoặc không phù hợp. Thông tin không chính xác do AI tạo ra có thể ảnh hưởng trực tiếp đến bài tập, kết quả học tập hoặc những lựa chọn trong cuộc sống hằng ngày. Nguy hiểm hơn, trong những cuộc trò chuyện thân mật, người dùng có thể vô tình chia sẻ giấy tờ cá nhân, mật khẩu, thông tin tài chính, thông tin sức khỏe hoặc tin nhắn riêng tư. Càng coi AI như bạn thân, ranh giới giữa tâm sự và “tự khai” dữ liệu càng mờ đi.
Không cấm Gen Z dùng AI, nhưng cần học cách “kết bạn” cho đúng
Vấn đề không phải là đòi hỏi Gen Z ngừng trò chuyện với AI, mà là học cách đặt AI đúng vị trí. AI người bạn có thể là nơi khởi đầu để gỡ rối cảm xúc, nhưng không thể thay thế mối quan hệ với gia đình, bạn bè, thầy cô hay chuyên gia. Gen Z nên tập thói quen kiểm chứng các thông tin quan trọng thay vì tin tuyệt đối vào câu trả lời do AI tạo ra, nhất là về giáo dục, tài chính, pháp lý, y tế hoặc những chủ đề nhạy cảm. Đồng thời, cần tự rèn nguyên tắc tối thiểu: không gửi mật khẩu, thông tin thanh toán, giấy tờ tùy thân hay thư từ riêng tư cho bất kỳ dịch vụ AI nào. Tóm lại, AI có thể là người bạn tốt nếu Gen Z chủ động đặt giới hạn, hiểu rủi ro và không để các tương tác với máy làm nghèo đi những kết nối người – người ngoài đời thật.
