Thuế gần 85% mà lợi nhuận vẫn tăng hơn 40%: nghịch lý hay năng lực thích ứng?
Thuế quan Mỹ Việt Nam đang tạo ra một nghịch lý đáng chú ý: dù chịu thuế chống bán phá giá tới gần 85% với một mặt hàng xuất khẩu chủ lực và thuế bổ sung cao hơn khoảng 2,5 điểm phần trăm so với nhiều đối thủ, một số doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam vẫn ghi nhận tăng trưởng lợi nhuận 40-43% so với cùng kỳ, cho thấy năng lực thích ứng và tái cơ cấu hiệu quả trước sức ép chi phí leo thang.
Câu chuyện không còn là chuyện “sống sót” trước thuế quan, mà là khả năng biến cú sốc chính sách thành động lực siết lại hiệu quả vận hành. Trong ngành gỗ, Bộ Thương mại Mỹ đã áp mức thuế chống bán phá giá (AD) chung 84,95% lên gỗ dán cứng và gỗ dán trang trí từ Việt Nam, biến biên lợi nhuận truyền thống thành vùng rủi ro cao. Trong ngành dệt may, hàng xuất khẩu sang Mỹ chịu thêm 12,5% thuế Section 301, khiến tổng gánh nặng thuế đối với nhiều sản phẩm tăng lên đáng kể. Thế nhưng, các doanh nghiệp tiêu biểu lại báo cáo lợi nhuận trước thuế tăng trên 37-43%, đặt ra câu hỏi: đâu là nền tảng thật sự chống chịu trước “bão thuế quan Mỹ Việt Nam”?
Gỗ Thuận An: Doanh thu giảm nhưng lợi nhuận tăng 43% – dấu ấn chọn lọc đơn hàng
Trường hợp CTCP Chế biến Gỗ Thuận An (GTA) là minh chứng rõ ràng cho việc ưu tiên hiệu quả hơn là chạy theo quy mô xuất khẩu bất chấp thuế. Trong 9 tháng, doanh nghiệp ước đạt gần 199 tỷ đồng doanh thu và lợi nhuận trước thuế khoảng 8 tỷ đồng, hoàn thành 78% kế hoạch doanh thu nhưng tới 98% kế hoạch lợi nhuận cả năm. Trớ trêu là doanh thu còn giảm 2% so với cùng kỳ, trong khi lợi nhuận lại tăng tới 43%. Số liệu này cho thấy doanh nghiệp sẵn sàng hy sinh phần “doanh thu đẹp” để giữ lại những đơn hàng có biên lợi nhuận tốt hơn trước sức ép thuế 84,95% tại thị trường Mỹ.
Ở góc độ chiến lược, việc đặt mục tiêu quý IV chỉ gần 57 tỷ đồng tổng doanh thu và gần 1,6 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế cho thấy GTA thận trọng với rủi ro thuế quan Mỹ Việt Nam, không kỳ vọng bùng nổ doanh thu bằng mọi giá. Cách tiếp cận này phù hợp bối cảnh xuất khẩu gỗ sang Mỹ đang chịu thêm biện pháp phòng vệ thương mại, trong khi toàn ngành gỗ vẫn được dự báo nửa cuối năm sẽ là giai đoạn vừa có cơ hội vừa đầy thách thức. Nói cách khác, doanh nghiệp chọn “phòng thủ thông minh” bằng lọc đơn hàng, đảm bảo dòng lợi nhuận thực chất thay vì đánh cược vào tăng trưởng nóng.
Vinatex và bài toán thuế Section 301 cao hơn 2,5 điểm phần trăm
Trong ngành dệt may, câu chuyện thuế quan Mỹ Việt Nam còn khắc nghiệt hơn khi mức thuế bổ sung mà Mỹ áp với Việt Nam cao hơn khoảng 2,5 điểm phần trăm so với Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Ấn Độ. Từ ngày 24/7/2026, hàng Việt xuất khẩu sang Mỹ chịu thêm 12,5% thuế Section 301, cộng vào mức thuế nhập khẩu cơ bản vốn đã quanh 10-20% với hàng may mặc. Điều này khiến nhiều nhà sản xuất Việt Nam rơi vào thế bất lợi chi phí khi so với đối thủ trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt ở các phân khúc nhạy cảm với giá.
Dù vậy, Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) vẫn cho thấy bức tranh doanh nghiệp Việt tăng trưởng trong vùng thuế cao. Doanh nghiệp dự kiến lợi nhuận trước thuế 9 tháng tăng gần 38% so với cùng kỳ và vượt kế hoạch lợi nhuận cả năm, trong khi doanh thu hợp nhất ước tăng khoảng 7,3%. Đáng chú ý, biên lợi nhuận trước thuế được cải thiện từ 7,4% lên 9,5% trong 8 tháng đầu năm, kéo lợi nhuận tăng 39,3% dù doanh thu chỉ nhích 8,3%. Khoảng 35% doanh thu đến từ thị trường Mỹ, tức Vinatex chịu tác động trực tiếp khi chính sách thuế đổi chiều nhưng vẫn dùng dư địa hiệu quả nội bộ để bù đắp sức ép từ bên ngoài.
Lợi nhuận 40-43%: không chỉ nhờ đơn hàng, mà ở cải thiện cấu trúc và hiệu quả
Một sự thật thường bị bỏ qua khi nói về xuất khẩu bất chấp thuế là: tăng trưởng lợi nhuận cao không nhất thiết đi cùng tăng trưởng doanh thu tương ứng. Hai trường hợp GTA và Vinatex đều cho thấy doanh nghiệp Việt tăng trưởng bằng cách điều chỉnh cấu trúc mảng kinh doanh, không chỉ chạy theo khối lượng hàng xuất sang Mỹ. Với Vinatex, mảng sợi tăng doanh thu 18,8% nhưng lợi nhuận gần gấp ba lần, mảng khăn tăng doanh thu 19,4% và lợi nhuận 37,3%, trong khi mảng may vẫn chịu sức ép cạnh tranh giá và yêu cầu giao hàng gấp. Sự dịch chuyển trọng tâm sang những mảng có biên lợi nhuận tốt hơn thể hiện chiến lược ưu tiên chất lượng lợi nhuận.
Ở cấp độ toàn ngành, xuất khẩu dệt may vẫn tăng 6,7% trong 8 tháng, trong khi xuất khẩu gỗ tăng 5%, nhưng đó chỉ là bức nền. Cái đáng bàn là việc doanh nghiệp chịu thuế bổ sung cao hơn 2,5 điểm phần trăm vẫn giữ được tăng trưởng lãi gần 40%, chứng tỏ họ không còn lệ thuộc vào việc Mỹ “nới tay” thuế quan để đạt mục tiêu. Ngược lại, chính bối cảnh thuế cao buộc doanh nghiệp phải rà soát lại chuỗi giá trị, cắt bỏ mảng hiệu quả thấp, tối ưu vận hành – và kết quả lãi tăng, dù doanh thu không quá nổi trội, là bằng chứng cho hướng đi này.
Kết luận: Sức bật doanh nghiệp xuất khẩu Việt nằm ở khả năng chủ động trước rủi ro chính sách
Nếu chỉ nhìn thuế gần 85% lên gỗ dán hay thuế Section 301 tăng thêm 12,5%, dễ đi đến kết luận bi quan về triển vọng xuất khẩu Việt Nam. Thế nhưng, thực tế lợi nhuận tăng 40-43% tại một số doanh nghiệp cho thấy sức bật nằm ở chỗ khác: khả năng điều chỉnh chiến lược kinh doanh trước rủi ro chính sách, chứ không trông chờ vào môi trường quốc tế “đẹp sẵn”. GTA chấp nhận doanh thu giảm nhẹ để giữ biên lợi nhuận, trong khi Vinatex cải thiện biên lợi nhuận nhờ tái cấu trúc mảng sợi, khăn và dệt – nhuộm.
Trong bối cảnh nửa cuối năm được dự báo đan xen cơ hội và thách thức với ngành gỗ, còn dệt may tiếp tục chịu sức ép thuế quan Mỹ Việt Nam và nhu cầu yếu ở vài thị trường lớn, điều các doanh nghiệp cần làm không phải là than phiền về thuế. Thay vào đó, họ phải coi thuế là “bài kiểm tra sức khỏe” cho mô hình kinh doanh: nếu vẫn tăng trưởng lợi nhuận dù thuế cao hơn đối thủ, tức là mô hình đủ bền; ngược lại, tăng trưởng chỉ dựa vào nới thuế hay bùng nổ đơn hàng giá rẻ sẽ khó trụ vững khi gió chính sách đổi chiều.
