Thuế xuất khẩu Mỹ: Tác nhân kéo doanh thu tôm đi xuống
Tác động của thuế xuất khẩu Mỹ lên doanh nghiệp thủy sản tôm là sự kết hợp giữa chi phí pháp lý, rủi ro biên lợi nhuận và tâm lý chờ đợi của khách hàng, khiến kế hoạch bán hàng, ký hợp đồng và phân bổ thị trường trong năm đều bị xáo trộn theo hướng thận trọng, kéo doanh thu giảm và làm yếu đi sức cạnh tranh của các nhà xuất khẩu khu vực Đông Nam Á. Trong lúc chờ kết luận về chính sách thuế của Mỹ vào tháng 11, một doanh nghiệp tôm lớn đã ghi nhận doanh thu quý III giảm gần 16% so với cùng kỳ, nối dài đà giảm từ đầu năm. Đây không phải cú sốc bất ngờ, mà là hệ quả trực tiếp của môi trường chính sách thương mại khó đoán. Thuế chống trợ cấp mà Bộ Thương mại Mỹ đang rà soát với sản phẩm tôm nước ấm đông lạnh nhập từ Việt Nam là ví dụ sống động cho sự bất định này. Đợt rà soát hành chính đầu tiên thuộc kỳ 2024–2025 đặt một doanh nghiệp tôm xuất khẩu tỷ USD vào nhóm bị đơn bắt buộc, khiến mọi quyết định kinh doanh phải gắn với kịch bản thuế tốt – xấu khác nhau. Khi doanh thu giảm hai chữ số mà chưa có kết luận thuế rõ ràng, câu hỏi không còn là "doanh thu giảm bao nhiêu", mà là "doanh nghiệp sẽ chịu áp lực này đến bao giờ".
Sao Ta: Doanh thu giảm hai chữ số và cái giá của sự chờ đợi
Kết quả quý III của Sao Ta cho thấy bức tranh đáng lo hơn là những con số đơn lẻ. Doanh thu khoảng 2.370 tỷ đồng giảm gần 16% so với cùng kỳ, còn lũy kế 9 tháng đạt 5.161 tỷ đồng, thấp hơn 19% năm trước. Đây là tốc độ co lại đủ lớn để buộc ban lãnh đạo phải nhìn lại chiến lược gắn thị trường trọng điểm với chính sách thương mại ngày càng nhạy cảm. Điểm nghịch lý là sản lượng tôm nuôi chính trong năm được doanh nghiệp đánh giá "rất tốt", quý III là giai đoạn thu hoạch tập trung, dự kiến hoàn tất vào tuần đầu tháng 10. Tức là vấn đề nằm ở đầu ra và cấu trúc thị trường, không phải năng lực nuôi. Khi Mỹ chiếm trên 30% kim ngạch xuất khẩu tôm của Sao Ta, bất kỳ thay đổi nào từ DOC – vốn "đôi khi chịu tác động từ yếu tố chính trị – ngoại giao" – đều biến doanh thu thành con tin của phán quyết thuế. Doanh nghiệp buộc phải trích lập dự phòng thuế ở mức hơn 10%, biến biên lợi nhuận thành trò chơi đoán định không ai muốn tham gia.
Biến động sau kỳ nghỉ Quốc khánh Trung Quốc: Cơn sóng thứ hai
Trong khi doanh nghiệp tôm Việt Nam thấp thỏm chờ kết luận thuế Mỹ, thị trường thủy sản thế giới lại thêm một lớp biến động sau kỳ nghỉ Quốc khánh Trung Quốc. Giá cá hồi và tôm Ecuador điều chỉnh giảm, cho thấy sức mua sau mùa cao điểm không đủ mạnh để giữ giá. Với tôm Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Tại thị trường bán buôn Trung Quốc, giá tôm Ecuador mềm đi trong kỳ nghỉ, tồn kho tôm nhập khẩu giảm và người mua được dự báo sẽ bắt đầu vòng mua mới sau kỳ nghỉ. Nếu vòng mua này hình thành đúng kỳ vọng, các doanh nghiệp Đông Nam Á có thêm cửa sổ thời gian để bù đắp phần doanh thu thất thoát từ thị trường Mỹ. Nhưng điều đó chỉ xảy ra nếu họ chấp nhận cạnh tranh trực diện với Ecuador về giá và điều khoản thương mại, trong bối cảnh người mua thận trọng hơn với tồn kho và liên tục so sánh chi phí. Nói cách khác, cơn sóng giá từ Trung Quốc có thể là phao cứu sinh, nhưng cũng dễ biến thành cuộc đua xuống đáy nếu nhà xuất khẩu thiếu chiến lược.'
Chiến lược sống còn: Đa dạng hóa thị trường và chuỗi giá trị
Trước bối cảnh thuế xuất khẩu Mỹ khó đoán và giá quốc tế đảo chiều, doanh nghiệp tôm không thể tiếp tục phụ thuộc vào một vài thị trường và một lớp sản phẩm. Sao Ta đã bắt đầu xây dựng cơ cấu thị trường cân bằng hơn, với Nhật Bản khoảng 30%, châu Âu 25%, Mỹ trên 30% cùng các thị trường bổ sung như Hàn Quốc, Úc chiếm 7–8%. Đây là bước đi đúng hướng, nhưng vẫn là phản ứng tối thiểu trước một môi trường chính sách thương mại ngày càng gắn với yếu tố địa chính trị. Ở chiều chuỗi giá trị, các tập đoàn thức ăn thủy sản Trung Quốc đang chuyển từ bán thức ăn sang cung cấp trọn gói cả đào tạo kỹ thuật, vắc-xin và dịch vụ hỗ trợ nuôi, làm cạnh tranh trong đầu vào nuôi trồng thủy sản Việt Nam sâu hơn. Nếu doanh nghiệp tôm chỉ lo đối phó với DOC mà bỏ qua cuộc chơi công nghệ – dịch vụ đang diễn ra sát bên mình, họ sẽ bị kẹp giữa chi phí nuôi cao và giá bán biến động. Đa dạng hóa, đầu tư vào giá trị gia tăng và dịch vụ kỹ thuật là ba trụ cột không còn mang tính lựa chọn, mà là điều kiện tồn tại.
Kết luận: Thuế Mỹ là phép thử bản lĩnh của nhà xuất khẩu tôm
Kết quả quý III với doanh thu giảm gần 16% là lời nhắc rõ ràng rằng nhà xuất khẩu tôm Đông Nam Á đang bước vào giai đoạn chịu sức ép kép: chính sách thuế Mỹ bất định và thị trường thế giới nhiều cơn sóng giá. Tập trung nuôi tốt nhưng bán hàng trong môi trường thuế mờ mịt là bài toán không thể giải nếu doanh nghiệp tiếp tục coi rủi ro chính sách là yếu tố ngoại lai. Phán quyết thuế vào tháng 11 sẽ là cột mốc quan trọng, nhưng kết quả đó – dù tích cực hay tiêu cực – không nên là lý do để doanh nghiệp "thở phào" rồi quay lại quỹ đạo cũ. Bản lĩnh thật sự nằm ở việc dùng giai đoạn bất ổn này để tái thiết mô hình kinh doanh: đa dạng hóa thị trường, nâng cấp chuỗi giá trị, giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất và chuẩn bị cho chu kỳ thương mại tiếp theo nơi chính sách, chứ không phải chỉ giá, quyết định người thắng cuộc.
