Lễ hội ẩm thực Việt Nam: Di sản không còn nằm trong bếp
Lễ hội ẩm thực Việt Nam là những sự kiện văn hóa – du lịch quy tụ đầu bếp, nông dân, doanh nghiệp và du khách nhằm giới thiệu đặc sản địa phương, ẩm thực dân tộc và di sản ẩm thực qua trải nghiệm ăn uống, trình diễn, nghiên cứu và quảng bá gắn với phát triển du lịch. Năm nay, từ Đồng Nai, Cần Thơ, Huế đến TP.HCM, hàng loạt tuần lễ ẩm thực 2026 cho thấy một điều: món ăn đã bước ra khỏi căn bếp gia đình để trở thành ngôn ngữ nhận diện địa phương. Vấn đề không còn là “ăn ngon”, mà là “ăn để hiểu mình là ai”. Ai bỏ lỡ những lễ hội này sẽ bỏ lỡ bức tranh rõ nhất về cách Việt Nam đang hiện đại hóa mà vẫn giữ hồn ẩm thực.
Đồng Nai và bản đồ 106 món ngon: nghiên cứu ẩm thực nghiêm túc
Đồng Nai đã gửi đi thông điệp mạnh: ẩm thực địa phương xứng đáng được nghiên cứu như một “công trình” chứ không chỉ là danh sách món ngon. Sa bàn 106 món ăn và nguyên liệu đặc sắc được Hội Đầu bếp Đồng Nai xây dựng công phu từ các vùng trong tỉnh, từ ẩm thực vùng nước lợ đến món của đồng bào dân tộc thiểu số. Đây không phải màn trình diễn hình thức; đó là bản đồ hệ thống hóa di sản ẩm thực địa phương. Những món từng lập kỷ lục như xôi chiên phồng, gỏi bưởi Tân Triều, thịt bò xào lá nhíp hay bánh bò được xếp trong cùng một câu chuyện về sản vật và đời sống Đồng Nai. Trích dẫn đáng nhớ ở đây là: “Sa bàn 106 món ngon, nguyên liệu đặc sắc Đồng Nai là kết quả của quá trình nghiên cứu, tìm hiểu và lập danh sách các món ngon đặc sắc từ các địa phương”. Nói cách khác, Đồng Nai đang biến đặc sản địa phương thành sản phẩm du lịch có cấu trúc, có nhận diện và có chiều sâu.
Cần Thơ và Huế: từ tuần lễ ẩm thực đến sân khấu di sản
Nếu Đồng Nai chọn cách dựng sa bàn, thì Cần Thơ và Huế biến lễ hội ẩm thực Việt Nam thành những sân khấu mở. Tuần lễ Ẩm thực TP Cần Thơ 2026 khai mạc tối 28/8 với hơn 100 gian hàng, kéo dài đến 2/9, tập trung vào chủ đề “Ẩm thực Tây Đô – Tinh hoa miền sông nước” và giới thiệu đặc sản Tây Đô cùng món ngon nhiều vùng miền. Cách bố trí khu Ẩm thực Tây Đô, Gánh hàng rong, Chợ quê cho thấy Cần Thơ không chỉ bán món ăn, mà bán ký ức về chợ, gánh, bến nước. Huế lại chọn một chiến lược khác: Ngày hội Văn hóa Ẩm thực nằm trong Lễ hội Di sản và Âm nhạc quốc tế, với 85 gian hàng chia thành ẩm thực đường phố, ẩm thực quốc tế, đặc sản vùng miền Việt Nam, ẩm thực và văn hóa Thái Lan, và đặc sản Huế. Ở đây, di sản ẩm thực Huế được giới thiệu có tư vấn của nghệ nhân và nhà nghiên cứu văn hóa, biến mâm cơm thành bài học lịch sử sống.
TP.HCM và lễ hội ẩm thực chay: sống xanh như một lựa chọn văn hóa
Trong bức tranh lễ hội ẩm thực Việt Nam, TP.HCM tạo ra điểm nhấn khác biệt: đưa lối sống xanh vào trung tâm. Lễ hội Ẩm thực chay lần thứ 3 không chỉ là nơi ăn chay theo phong trào, mà là sự kiện quy tụ hơn 200 gian hàng món chay từ khắp nơi, thu hút hơn 355.000 lượt khách và ghi nhận hơn 5 triệu lượt xem trên nền tảng số. Câu phát biểu đáng ghi nhớ là: “Lễ hội Ẩm thực chay TP. Hồ Chí Minh lần thứ 3 lan tỏa thông điệp sống xanh, kết nối văn hóa, ẩm thực và du lịch bền vững”. Từ rau củ, ngũ cốc đến nông sản bản địa, không gian này kết nối nông dân, doanh nghiệp, đầu bếp và cộng đồng yêu lối sống xanh. Điểm quan trọng là TP.HCM đã nâng ẩm thực chay – vốn thường bị xem là phụ – thành một phần di sản ẩm thực mới, gắn với ý thức môi trường và sức khỏe đô thị.
Từ đặc sản địa phương đến di sản ẩm thực chung
Nhìn lại chuỗi sự kiện, có thể nói các tuần lễ ẩm thực 2026 đã trả lời một câu hỏi cốt lõi: làm sao để ẩm thực dân tộc không bị đóng khung trong phạm vi làng xã. Đồng Nai chọn nghiên cứu và hệ thống hóa, Cần Thơ xây thương hiệu “Ẩm thực Tây Đô” như sản phẩm du lịch đặc trưng, Huế kết nối đặc sản vùng miền với ẩm thực quốc tế và Thái Lan để đưa di sản ẩm thực Huế ra đối thoại với thế giới, trong khi TP.HCM dùng ẩm thực chay để kể câu chuyện sống xanh và phát triển bền vững. Điểm chung là tất cả đều coi đặc sản địa phương không chỉ là món ăn mà là tài sản văn hóa, có thể tạo công ăn việc làm, định vị điểm đến và nuôi dưỡng niềm tự hào. Kết luận hợp lý là: nếu Việt Nam muốn du lịch khác biệt, hãy bắt đầu từ chiếc đũa trên bàn – và những lễ hội ẩm thực mới chính là nơi câu chuyện đó được kể rõ nhất.
