Hai hướng hợp tác cùng được đặt lên bàn
Hợp tác hàng hải Việt Nam–Mỹ gồm kết nối đào tạo nhân lực dân sự và trao đổi chuyên môn giữa lực lượng hải quân, hai hướng có thể bổ trợ cho năng lực biển nhưng cần được triển khai với mục tiêu rõ ràng. Tối 27.10, Đại sứ Mỹ Jennifer Wicks cùng đoàn công tác thăm, làm việc tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam ở Hải Phòng, tập trung thúc đẩy đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển nguồn nhân lực hàng hải. Đoàn cũng thăm Bộ Tư lệnh Hải quân Việt Nam tại Hải Phòng; cuộc gặp với Phó đô đốc Nguyễn Đình Hùng là một nhánh tiếp xúc khác, hướng tới trao đổi quốc phòng và hợp tác giữa hai lực lượng. Điểm đáng chú ý không phải một chuyến thăm đơn lẻ, mà là sự nối tiếp giữa xây dựng năng lực nghề nghiệp và duy trì đối thoại quốc phòng.
Đào tạo là nền tảng hợp tác thiết thực
Ở Đại học Hàng hải, trọng tâm có tính dài hạn: đào tạo đội ngũ có chuyên môn đáp ứng một ngành phụ thuộc vào kỹ năng, công nghệ và kết nối quốc tế. Hiệu trưởng Phạm Xuân Dương giới thiệu lịch sử 70 năm của trường, cùng quy mô gần 27.000 sinh viên và học viên đang theo học. Nhà trường xem hợp tác quốc tế là ưu tiên chiến lược và Hoa Kỳ là một đối tác quan trọng. Quan hệ với Học viện Hàng hải Cal Poly từ năm 2010 đã triển khai chương trình đào tạo, trao đổi giảng viên, sinh viên và giao lưu văn hóa; đến năm 2026, chương trình thu hút khoảng 3.500 lượt sinh viên qua 15 khóa. Những con số này cho thấy trao đổi giáo dục đã có nền tảng, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở việc nâng chất lượng đào tạo hàng hải và mở rộng cơ hội tiếp cận phương pháp giảng dạy mới.
Từ học bổng đến nghiên cứu ứng dụng
Các chương trình hiện có tạo ra lợi ích cụ thể cho người học, nhưng hợp tác sẽ có chiều sâu hơn nếu mở rộng từ trao đổi sang nghiên cứu và kỹ năng chuyên ngành. Trong giai đoạn 2013–2022, American Bureau of Shipping của Hoa Kỳ tài trợ học bổng cho 39 sinh viên của trường; các chương trình tiếng Anh và hoạt động giảng viên tình nguyện cũng hỗ trợ nâng cao năng lực ngoại ngữ, chuyên môn. Nhà trường muốn Đại sứ quán Mỹ kết nối thêm với đại học, viện nghiên cứu và tổ chức Hoa Kỳ, đồng thời thúc đẩy trao đổi giảng viên, cán bộ và sinh viên. Những lĩnh vực được đề xuất gồm tự động hóa hàng hải, động cơ tàu thủy, công nghệ đóng tàu và kinh tế hàng hải. Nếu các kết nối này đi vào đào tạo và nghiên cứu thực chất, người học và ngành kinh tế biển sẽ hưởng lợi trực tiếp từ nguồn nhân lực có năng lực phù hợp hơn.
Trao đổi với Hải quân cần duy trì tính liên tục
Nhánh tiếp xúc quốc phòng bổ sung một chiều kích khác cho chuyến công tác. Tại Bộ Tư lệnh Hải quân, Phó đô đốc Nguyễn Đình Hùng trao đổi về quan hệ hữu nghị, đối tác và hợp tác quốc phòng; bối cảnh là quan hệ hai nước được nâng lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 9.2023. Phía Hải quân Việt Nam đề nghị tiếp tục trao đổi đoàn ở các cấp; các nội dung được nêu gồm đào tạo tiếng Anh, chỉ huy, tham mưu, y học biển và những chuyên ngành hải quân khác. Đại sứ Wicks đánh giá cao sự phát triển của Hải quân Việt Nam và bày tỏ mong muốn hai lực lượng tiếp tục hợp tác. Đây là hướng đi đáng chú ý, nhưng hiệu quả không nên chỉ đo bằng những cuộc gặp: tính liên tục của trao đổi chuyên môn và đào tạo mới tạo nên lòng tin bền vững.
Kết luận: biến tiếp xúc thành năng lực
Chuyến thăm kết nối hai nhu cầu bổ trợ nhau: nâng chất lượng nguồn nhân lực hàng hải và duy trì đối thoại chuyên môn giữa hải quân hai nước. Với Đại học Hàng hải, ưu tiên tiếp theo là biến các đề xuất trao đổi, nghiên cứu và kết nối quốc tế thành chương trình cụ thể trong những lĩnh vực nhà trường đã nêu. Với Bộ Tư lệnh Hải quân, duy trì trao đổi đoàn và đào tạo chuyên ngành là cách thiết thực để tiếp nối hợp tác. Tác động cuối cùng cần được nhìn qua năng lực người học, chất lượng nghiên cứu và chiều sâu phối hợp, thay vì chỉ qua số chuyến thăm. Nếu hai hướng này được theo đuổi nhất quán, tiếp xúc ngoại giao có thể tạo ra giá trị lâu dài cho ngành hàng hải và quan hệ quốc phòng.
