Ba ưu tiên, một phép thử về thực chất
Hợp tác Việt Mỹ là quá trình hai nước mở rộng phối hợp trên các lĩnh vực cùng quan tâm, từ kinh tế và an ninh đến khắc phục hậu quả chiến tranh và giao lưu nhân dân. Sáng 2-11, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được tiếp Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Jennifer Wicks và đoàn đại biểu tàu tuần duyên Mỹ USCGC Bertholf do Đại tá Andrew Pate dẫn đầu, trong chuyến thăm thành phố kéo dài ba ngày. Cuộc gặp đáng chú ý không chỉ vì có đại diện quốc phòng tham dự, mà còn vì nó đặt các ưu tiên song phương cạnh những nhu cầu cụ thể của thành phố. Wicks nêu hợp tác kinh tế, quốc phòng và an ninh, cùng giao lưu nhân dân là những trọng tâm trong nhiệm kỳ. Việc xử lý di sản chiến tranh cũng được nhấn mạnh, cho thấy quan hệ Việt Mỹ muốn tiến xa cần đồng thời tạo cơ hội mới và giải quyết những vấn đề còn tồn đọng.
Sự hiện diện của tàu tuần duyên tạo thêm nội dung thực chất cho chương trình tiếp xúc. Theo ông Được, chuyến thăm góp phần củng cố hợp tác quốc phòng, an ninh, nhất là an ninh hàng hải; Wicks cho biết Mỹ sẵn sàng phối hợp ứng phó buôn bán ma túy, đánh bắt trái phép và các tội phạm khác trên biển. Những lĩnh vực này gắn trực tiếp với phối hợp giữa lực lượng chức năng hai nước, thay vì chỉ dừng ở tuyên bố ngoại giao. Tuy nhiên, hợp tác an ninh sẽ có sức bền hơn khi được đặt trong một quan hệ rộng, có thêm động lực từ kinh tế, y tế và giao lưu nhân dân.
Hợp tác kinh tế cần đi cùng khả năng triển khai
Ưu tiên kinh tế của Wicks có hai vế đáng lưu ý: thúc đẩy hợp tác kinh tế và hướng tới quan hệ thương mại cân bằng hơn. Đại sứ cũng mong doanh nghiệp Mỹ tiếp cận thị trường Việt Nam thuận lợi hơn trong môi trường kinh doanh minh bạch, với quy định pháp lý rõ ràng. Đây là lời nhắc rằng tiềm năng đầu tư không tự chuyển thành dự án; thủ tục và tính ổn định của chính sách cũng quyết định mức độ doanh nghiệp sẵn sàng cam kết lâu dài.
TP.HCM đang tìm cách chuyển động lực tăng trưởng sang khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế để thu hút các định chế tài chính. Thành phố cũng muốn có thêm nhà đầu tư Mỹ trong công nghệ cao, chip bán dẫn, tài chính và năng lượng; các ưu tiên khác gồm đào tạo nhân lực chất lượng cao, năng lượng sạch, cảng biển và logistics. Trong đó có dự án điện khí LNG. Wicks ghi nhận phản hồi tích cực từ doanh nghiệp Mỹ đang hoạt động tại Việt Nam, còn ông Được cam kết tạo điều kiện cho đầu tư dài hạn. Khoảng cách giữa hai bên vì thế không nằm ở việc thiếu lĩnh vực quan tâm, mà ở khả năng tháo gỡ vướng mắc để biến lời mời gọi thành hợp tác kinh tế cụ thể.
An ninh biển và y tế cần lộ trình nối tiếp
Chuyến thăm của USCGC Bertholf đưa hợp tác an ninh hàng hải từ đối thoại sang tiếp xúc trực tiếp giữa lực lượng hai nước. Lãnh đạo TP.HCM xem đây là đóng góp cho quan hệ quốc phòng, an ninh; phía Mỹ nêu khả năng phối hợp xử lý tội phạm trên biển. Ý nghĩa của bước đi này sẽ được đo bằng mức độ duy trì trao đổi và phối hợp, không chỉ bằng bản thân một chuyến thăm.
Y tế là một hướng hợp tác có mốc tiếp nối rõ ràng hơn. Wicks cho biết Chính phủ Mỹ muốn phối hợp với TP.HCM để chuyển giao bền vững các chương trình y tế do Mỹ tài trợ, đặc biệt trong hai năm tới. Mốc thời gian ấy khiến việc bàn giao, duy trì chương trình trở thành thước đo cụ thể cho cam kết song phương. Cùng với năng lượng, giáo dục và phát triển nhân lực—những lĩnh vực Wicks cũng muốn thúc đẩy—y tế cho thấy hợp tác địa phương có thể bổ sung chiều sâu cho quan hệ cấp quốc gia. Để giữ được đà này, đối thoại cần gắn với trách nhiệm triển khai và phối hợp liên tục.
Di sản chiến tranh vẫn là phần không thể bỏ qua
Không thể đánh giá đầy đủ quan hệ Việt Mỹ nếu chỉ nhìn vào thương mại hay an ninh hiện tại. Wicks cho biết các chuyến thăm gần đây tới Quảng Trị và sân bay Biên Hòa giúp bà hiểu rõ hơn hậu quả kéo dài của chiến tranh và chứng kiến sự phối hợp giữa hai nước. Bà mô tả việc tiếp tục xử lý di sản chiến tranh vừa là cam kết với lãnh đạo và Quốc hội Mỹ, vừa là cam kết cá nhân. Cách nhấn mạnh này có ý nghĩa, nhưng điều quan trọng hơn vẫn là duy trì các chương trình đã và đang triển khai.
Ông Được cảm ơn Mỹ hỗ trợ rà phá bom mìn, xử lý vật liệu nổ, cải tạo đất ô nhiễm và giúp đỡ gia đình nạn nhân chất độc da cam. Hai bên cũng phối hợp trong chiến dịch 500 ngày tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên toàn quốc; gần 1.000 bộ hài cốt đã được tìm thấy qua nỗ lực chung. TP.HCM mong muốn mở rộng hợp tác, trong đó có tìm kiếm và quy tập hài cốt. Những công việc này nhắc rằng lòng tin song phương được bồi đắp không chỉ bằng dự án mới, mà còn bằng trách nhiệm chung trước những mất mát lịch sử.
Cuộc gặp ngày 2-11 cho thấy hợp tác song phương đang được triển khai đồng thời ở cấp đối ngoại và địa phương: định hướng lớn được nêu bởi đại sứ, còn TP.HCM đưa ra nhu cầu đầu tư, năng lượng, nhân lực và khắc phục hậu quả chiến tranh. Đây là hướng đi thuyết phục, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào việc biến ưu tiên thành chương trình có tiến độ, đối thoại chính sách có kết quả và cam kết được duy trì. Quan hệ Việt Mỹ sẽ vững hơn khi lợi ích phát triển và trách nhiệm lịch sử cùng được theo đuổi.
