Năng lượng sạch là điều kiện cạnh tranh, không chỉ là mục tiêu xanh
Đầu tư năng lượng sạch là việc cấp vốn và phát triển các nguồn điện tái tạo cùng hạ tầng truyền tải, lưu trữ để đáp ứng nhu cầu điện ổn định, giảm phát thải và hỗ trợ tăng trưởng. Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, chương trình CEO 500 ngày 26-10 ghi nhận đề xuất của doanh nghiệp quốc tế về phát triển đồng bộ các cấu phần này tại TP.HCM. Diễn đàn do Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.HCM Nguyễn Lộc Hà chủ trì, với sự tham gia của đại diện cơ quan thành phố, hiệp hội doanh nghiệp và tập đoàn quốc tế.
Lời mời gọi vốn năng lượng xanh có lý do rõ ràng: nguồn điện ổn định, giá cạnh tranh và khả năng tiếp cận điện tái tạo ngày càng ảnh hưởng đến quyết định đặt cơ sở của doanh nghiệp bán dẫn, công nghệ cao và trung tâm dữ liệu. Trí tuệ nhân tạo cùng điện toán đám mây làm nhu cầu điện tăng, trong khi nhà đầu tư cần hạ tầng đủ tin cậy để vận hành lâu dài. Vì vậy, năng lượng tái tạo TP.HCM không nên được xem là một danh mục phụ của chuyển đổi xanh; nó là điều kiện để thành phố cạnh tranh dòng vốn công nghệ và đầu tư dài hạn.
Các dự án và giải pháp năng lượng đang được gợi mở
Các đề xuất tại diễn đàn cho thấy cơ hội không chỉ nằm ở xây dựng nhà máy điện. Lục Kiên, Phó Chủ tịch Windey, đề xuất kết hợp điện mặt trời với lưu trữ và hệ thống sạc, đổi pin thông minh để hỗ trợ người dân chuyển từ xe máy xăng sang xe điện trên quy mô lớn. Giải pháp này nối đầu tư năng lượng với trải nghiệm đi lại hằng ngày: nguồn điện tái tạo chỉ phát huy giá trị rộng hơn khi người dùng có hạ tầng sạc và đổi pin thuận tiện.
Với nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo, Windey giới thiệu mô hình phối hợp điện gió, điện mặt trời và lưu trữ, được doanh nghiệp cho biết có thể đáp ứng tới 70% nhu cầu vận hành. Windey cũng dự báo chi phí sản xuất điện bình quân của hệ sinh thái này có thể giảm gần một nửa trong 5 năm tới. Đây là dự báo của doanh nghiệp, không phải kết quả đã được bảo đảm; nhà đầu tư vẫn cần đánh giá điều kiện triển khai, kết nối lưới và khả năng lưu trữ.
Pacifico Energy Việt Nam kiến nghị TP.HCM quy hoạch chủ động không gian biển và hạ tầng truyền tải đồng bộ, dựa trên kinh nghiệm các dự án điện gió ngoài khơi, trong đó có dự án tại vùng biển thành phố. Doanh nghiệp cũng đề xuất thí điểm kết nối nhu cầu điện của dự án công nghệ cao với nhà cung cấp để triển khai hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA). DPPA có thể mở thêm đường cho vốn năng lượng xanh, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào quy hoạch và cơ chế thực hiện rõ ràng.
Điện, hạ tầng số và nước thải phải được tính cùng nhau
Cơ hội đầu tư năng lượng không thể tách khỏi hạ tầng số. Đại diện Aurecon Việt Nam cho rằng quy hoạch trung tâm dữ liệu cần phối hợp đất đai, điện, kết nối và nguồn nước; thước đo hiệu quả cũng phải tính đến lợi ích cho doanh nghiệp, y tế, giáo dục và dịch vụ công. Đây là điểm đáng chú ý: nếu thành phố mời gọi các trung tâm dữ liệu mà không giải quyết đồng thời nguồn điện và hạ tầng thiết yếu, sức hút đầu tư sẽ khó chuyển thành năng lực vận hành.
Cùng lúc, xử lý nước thải đô thị là một nhu cầu vốn môi trường cụ thể, không thể đứng ngoài cuộc thảo luận về hạ tầng. Danh mục được giới thiệu gồm hệ thống thu gom nước thải phường Bình Cơ dài khoảng 8,8 km; dự án Tham Lương – Bến Cát giai đoạn 2 có công suất quy hoạch khoảng 230.000 m³/ngày vào năm 2040; và dự án xử lý nước thải Tây Bắc thành phố có công suất quy hoạch khoảng 280.000 m³/ngày vào năm 2040. Các dự án này cần làm rõ phương án huy động vốn, cách lựa chọn nhà đầu tư và lộ trình triển khai để sớm cải thiện môi trường đô thị.
Như vậy, nhà đầu tư được mời xem xét một bức tranh liên kết: nguồn tái tạo, lưu trữ và truyền tải điện; giải pháp điện cho giao thông và trung tâm dữ liệu; cùng các công trình thu gom, xử lý nước thải. Công nghệ cũng có thể hỗ trợ vận hành môi trường: đại diện Sunwah đề xuất thử nghiệm trí tuệ nhân tạo để tối ưu xử lý nước thải, với mức tiết kiệm chi phí vận hành được nêu là 20–25%. Thành phố cần tạo điều kiện thử nghiệm và xác định lộ trình thương mại hóa thay vì chỉ dừng ở danh sách ý tưởng.
Từ lời mời gọi đến dự án có thể triển khai
Điểm quyết định không phải số lượng đề xuất, mà là khả năng biến chúng thành dự án có quy hoạch, cơ chế lựa chọn nhà đầu tư và tiến độ đủ rõ để doanh nghiệp ra quyết định. TP.HCM giao Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 (C4IR) làm đầu mối tiếp nhận, tổng hợp sáng kiến, kiến nghị và dự án để phối hợp thúc đẩy triển khai sau diễn đàn. Với các dự án môi trường, yêu cầu làm rõ huy động vốn và lộ trình càng cấp thiết vì quy mô công trình gắn trực tiếp với nhu cầu xử lý nước thải và chất lượng sống đô thị.
Kết luận, TP.HCM đang mở ra cơ hội đầu tư năng lượng sạch theo hướng tích hợp, nhưng lời mời chỉ có sức nặng khi đi kèm quy hoạch điện, cơ chế DPPA khả thi và thủ tục dự án dễ dự báo. Thành phố cũng cần đặt vốn cho năng lượng bên cạnh hạ tầng số và xử lý nước thải đô thị, thay vì xem mỗi lĩnh vực là một bài toán riêng. Đó mới là cách biến nhu cầu tăng trưởng xanh thành cơ hội đầu tư có thể triển khai và lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp lẫn người dân.
