Điện sạch giờ là điều kiện cạnh tranh
Năng lượng sạch TP.HCM là hệ thống nguồn điện tái tạo cùng hạ tầng truyền tải và lưu trữ, giúp thành phố đáp ứng nhu cầu điện, giảm phát thải và thu hút các ngành công nghệ cao. Chiều 26-10, tại chương trình CEO 500 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, đại diện doanh nghiệp quốc tế nêu các đề xuất phát triển lĩnh vực này. Thông điệp đáng chú ý không chỉ là cần thêm nguồn điện xanh: nhà đầu tư cần biết nguồn điện có ổn định, tiếp cận được và kết nối được với dự án của họ hay không. Với các trung tâm dữ liệu, bán dẫn và công nghệ cao, nguồn điện không thể được xem như hạ tầng bổ trợ; nó ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định chọn địa điểm. Vì vậy, thu hút vốn năng lượng xanh đòi hỏi thành phố biến cam kết phát triển bền vững thành hạ tầng và cơ chế có thể triển khai.
Nhu cầu này tăng cùng sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và điện toán đám mây, những lĩnh vực cần hạ tầng số quy mô lớn, vận hành lâu dài và có yêu cầu cao về điện. Đại diện AmCham cho biết nguồn cung ổn định với giá cạnh tranh là yếu tố quan trọng với nhà đầu tư Mỹ, đặc biệt trong bán dẫn và công nghệ cao; khả năng tiếp cận điện tái tạo cũng ngày càng tác động đến lựa chọn địa điểm đầu tư. Đây là lý do năng lượng xanh không còn là hồ sơ môi trường đứng riêng: nó đã trở thành một phần của năng lực cạnh tranh kinh tế.
Nút thắt nằm ở hạ tầng đồng bộ và cách kết nối
Các đề xuất tại diễn đàn cho thấy đầu tư năng lượng tái tạo sẽ khó đi nhanh nếu nguồn phát được tính riêng, còn truyền tải và lưu trữ để xử lý sau. Ông Lục Kiên, Phó Chủ tịch Windey, đề xuất kết hợp điện mặt trời, lưu trữ với hệ thống sạc và đổi pin thông minh để hỗ trợ chuyển đổi xe máy xăng sang xe máy điện trên diện rộng. Cách tiếp cận này có ý nghĩa gần gũi với người dân: chuyển đổi phương tiện cần mạng lưới sạc thuận tiện, không chỉ thêm xe điện trên đường. Với điện gió ngoài khơi, ông Phạm Quốc Anh, Chủ tịch Điều hành Pacifico Energy Việt Nam, kiến nghị thành phố chủ động quy hoạch không gian biển và chuẩn bị đồng bộ hạ tầng truyền tải. Thiếu quy hoạch và kết nối lưới, tiềm năng nguồn điện có thể không chuyển thành nguồn cung sẵn sàng cho doanh nghiệp.
Một nút thắt khác là cơ chế để bên mua lớn tiếp cận trực tiếp nhà cung cấp điện tái tạo. AmCham đánh giá hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA) có thể giúp doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn mua điện tái tạo, đồng thời hỗ trợ cam kết bền vững và thúc đẩy dòng vốn mới vào năng lượng. Vì thế, đề xuất thí điểm kết nối nhu cầu điện của dự án công nghệ cao với nhà cung cấp cần được xem như bước triển khai thiết thực, thay vì dừng ở lời kêu gọi đầu tư.
Triển vọng giảm chi phí cần đi cùng kế hoạch thực hiện
Triển vọng công nghệ tạo thêm lý do để thành phố hành động sớm, nhưng không nên nhầm dự báo với kết quả đã có. Windey giới thiệu giải pháp kết hợp điện gió, điện mặt trời và lưu trữ có thể đáp ứng tới 70% nhu cầu vận hành của trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo; doanh nghiệp dự báo chi phí sản xuất điện bình quân của hệ sinh thái này có thể giảm gần một nửa trong 5 năm tới. Nếu thành hiện thực, mức giảm ấy có thể cải thiện sức hấp dẫn của điện sạch đối với các dự án sử dụng nhiều năng lượng. Tuy nhiên, lợi ích phụ thuộc vào khả năng kết nối nguồn phát với phụ tải, năng lực truyền tải, lưu trữ và cơ chế giao dịch rõ ràng. Thành phố cũng cần tính đến tái chế pin và thiết bị năng lượng theo mô hình tuần hoàn, để quá trình chuyển đổi không tạo ra gánh nặng môi trường mới.
Việc cần làm tiếp theo là biến đề xuất thành danh mục dự án có đầu mối và lộ trình rõ. Tại chương trình CEO 500, thành phố giao Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư làm đầu mối tiếp nhận, tổng hợp sáng kiến, kiến nghị và dự án để phối hợp thúc đẩy sau diễn đàn. Đây là cơ hội để rà soát đồng thời quy hoạch biển, truyền tải, lưu trữ và cơ chế DPPA, thay vì xử lý từng khâu rời rạc. Kết luận, TP.HCM có cơ sở để thu hút vốn năng lượng xanh, nhưng lợi thế sẽ chỉ thành hiện thực khi nhà đầu tư nhìn thấy quy trình có thể dự đoán và hạ tầng sẵn sàng. Tốc độ tháo gỡ những nút thắt ấy sẽ quyết định liệu tiềm năng điện sạch có trở thành nguồn lực cho tăng trưởng hay không.
