Trạm dừng nghỉ – mắt xích yếu của mạng lưới cao tốc Bắc-Nam
Trạm dừng nghỉ cao tốc là hệ thống công trình dịch vụ thiết yếu nằm dọc các tuyến cao tốc, cung cấp nhiên liệu, bãi đỗ xe, khu vệ sinh, ăn uống, nghỉ ngơi và các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật, được thiết kế để bảo đảm an toàn, sức khỏe và trải nghiệm thuận tiện cho người lái xe và hành khách trong suốt hành trình dài liên tục trên đường cao tốc. Hiện cả nước đã đưa vào khai thác khoảng 3.345km đường bộ cao tốc và đang thi công thêm 1.870km, nhưng mạng lưới trạm dừng nghỉ lại phát triển chậm, thiếu đồng bộ. Trên cao tốc Bắc-Nam phía Đông, mới có 7/36 trạm dừng nghỉ hoàn thành và khai thác, tạo nên nghịch lý: hạ tầng đường đã mở, nhưng dịch vụ hỗ trợ người và phương tiện vẫn “khát”. Vấn đề không còn là có làm hay không, mà là vì sao làm mãi chưa xong.
Tiến độ xây dựng: con số đẹp trên giấy, trải nghiệm lại chắp vá
Theo báo cáo của Cục Đường bộ Việt Nam, trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9 đã có 20/21 trạm dừng nghỉ có công trình dịch vụ thiết yếu đưa vào khai thác, cơ bản đáp ứng nhu cầu của người dân và phương tiện lưu thông trên cao tốc. Câu chuyện nghe có vẻ tích cực, nhưng đằng sau là một thực tế chắp vá: nhiều trạm mới chỉ hoàn thành hạng mục thiết yếu, chưa hoàn thiện đầy đủ các tiện ích và hạ tầng đồng bộ. Ngay trên tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông, tổng mạng lưới được quy hoạch tới 36 trạm dừng nghỉ, song tiến độ xây dựng vẫn chậm khi chỉ 7 trạm được hoàn thành và khai thác trọn vẹn. Điều này khiến những chuyến đi dài vẫn phụ thuộc vào một số điểm dừng quá tải, trong khi các tuyến cao tốc khác gần như “trắng” dịch vụ chất lượng.
Gốc rễ chậm tiến độ: giải phóng mặt bằng, cơ chế và năng lực nhà đầu tư
Điểm nghẽn lớn nhất của trạm dừng nghỉ cao tốc là giải phóng mặt bằng và thiếu đất sạch. Nhiều dự án bị đình trệ do bồi thường kéo dài, tranh chấp đất và thủ tục giao, thuê đất không thống nhất. Dự án trạm dừng nghỉ chuẩn loại I tại Km80+850 trên cao tốc Cam Lộ – La Sơn, qua phường Kim Long (Huế), được chấp thuận chủ trương từ năm 2017 nhưng đến nay vẫn chưa khởi công vì vướng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng; một số hộ không nhận tiền do cho rằng mức bồi thường còn thấp, dẫn đến chậm bàn giao đất sạch. Cùng lúc, nhiều nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm, lúng túng với thủ tục đầu tư, điều hành công trường, xử lý phát sinh kỹ thuật, nguồn vật liệu hay điều chỉnh thiết kế. Kết quả là trạm dừng nghỉ không kịp hoàn thành đồng bộ với tuyến cao tốc, khiến người dân đi trên đường hiện đại nhưng dịch vụ lại “lạc hậu”.
Chính phủ siết tiến độ: đủ quyết liệt để không lặp lại “căn bệnh” trễ hẹn?
Trước tình trạng chậm tiến độ, Bộ Xây dựng đã có công văn yêu cầu Cục Đường bộ Việt Nam, các ban quản lý dự án và nhà đầu tư khẩn trương đẩy nhanh các dự án trạm dừng nghỉ. Cục Đường bộ được giao rà soát, tổng kết quá trình triển khai, nhận diện bất cập – đặc biệt về hình thức đầu tư – và báo cáo, đề xuất phương án triển khai trong tháng 9 để đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm khai thác đồng bộ với các tuyến cao tốc. Đồng thời, cơ quan này phải chủ động làm việc với địa phương nhằm tháo gỡ vướng mắc giải phóng mặt bằng, giao và thuê đất, để nhà đầu tư sớm nhận đủ mặt bằng thi công. Một chỉ đạo đáng chú ý là yêu cầu các nhà đầu tư “tập trung tối đa nguồn lực, bổ sung nhân lực, thiết bị, tổ chức thêm mũi thi công, tăng ca, tăng kíp” để hoàn thành toàn bộ hạng mục trạm dừng nghỉ trong năm 2026 theo tiến độ hợp đồng.
Để kịp mốc 2026: phải biến cam kết thành kỷ luật và cơ hội phát triển vùng
Mục tiêu hoàn thành toàn bộ trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc-Nam phía Đông trong năm 2026 chỉ khả thi nếu coi đây là chỉ tiêu gắn với trách nhiệm cá nhân, chứ không phải khẩu hiệu chung chung. Các cơ quan trung ương cần sớm thống nhất khung quy định về giải phóng mặt bằng, giao – thuê đất, rút bớt lớp thủ tục khiến dự án mất đà. Địa phương phải xem trạm dừng nghỉ không chỉ là công trình dịch vụ mà còn là điểm kích hoạt kinh tế vùng: nơi tiêu thụ đặc sản địa phương, tạo việc làm, đón khoảng hàng nghìn lượt khách mỗi ngày như quy hoạch trạm trên cao tốc Cam Lộ – La Sơn. Ở chiều ngược lại, nhà đầu tư không thể vin vào khó khăn để chậm mãi; cần mạnh dạn thay thế những đơn vị yếu kém, kiên quyết xử lý hợp đồng chậm tiến độ như định hướng của Cục Đường bộ. Nếu không, “căn bệnh” trễ hẹn sẽ tiếp tục làm giảm giá trị hàng nghìn kilomet cao tốc đã và đang được đầu tư.
