Trạm dừng nghỉ cao tốc: mắt xích an toàn bị xem nhẹ quá lâu
Trạm dừng nghỉ cao tốc trên tuyến Bắc-Nam là các công trình hạ tầng phục vụ dừng chân, cung cấp dịch vụ thiết yếu miễn phí, dịch vụ thương mại và các hạng mục hỗ trợ cho người lái xe, hành khách, nhằm bảo đảm an toàn giao thông, sức khỏe và trải nghiệm đi lại trên toàn tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông theo quy hoạch thống nhất. Điểm mấu chốt lúc này là mạng lưới trạm dừng nghỉ đã không còn là phần “phụ” của hạ tầng giao thông Việt Nam, mà trở thành điều kiện bắt buộc nếu chúng ta muốn khai thác cao tốc một cách an toàn, bền vững. Theo báo cáo của Cục Đường bộ Việt Nam, đến dịp nghỉ lễ Quốc khánh, đã có 20/21 trạm dừng nghỉ có công trình dịch vụ thiết yếu được đưa vào khai thác, cơ bản đáp ứng nhu cầu người dân lưu thông trên cao tốc. Đó là bước tiến rõ ràng, nhưng chưa đủ để yên tâm.
Tiến độ dự án hoàn thành 2026: số liệu đẹp, áp lực lớn
Theo Quyết định 938, toàn tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông được quy hoạch 36 trạm dừng nghỉ, trong đó 7 trạm đã hoàn thành và đang khai thác, còn 29 trạm đang đầu tư mới để vận hành đồng bộ với tuyến. Trong số 29 trạm mới, 24 trạm thuộc quản lý của Bộ Xây dựng; đến nay đã ký hợp đồng đầu tư xây dựng 21 trạm, 3 trạm còn đang làm thủ tục đầu tư. Về xây dựng, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết đến giữa tháng 9, 18/21 trạm đã hoàn thành công trình dịch vụ thiết yếu và đưa vào khai thác, cơ bản đáp ứng nhu cầu người sử dụng tuyến. Cục khẳng định mục tiêu “hoàn thành toàn bộ các trạm trong năm 2026 theo tiến độ hợp đồng”. Nhưng phía sau tuyên bố mạnh mẽ này là câu hỏi khó: liệu các bên có đủ quyết liệt để biến hạn cuối thành thực tế, hay đây sẽ lại là một mốc thời gian phải xin lùi?
Một điểm cho thấy sự quyết liệt là yêu cầu các nhà đầu tư tăng cường nguồn lực, bổ sung mũi thi công, tăng ca, tăng kíp để đẩy nhanh tiến độ, đặc biệt tại các trạm Cam Lộ-La Sơn, Cam Lâm-Vĩnh Hảo và Diễn Châu-Bãi Vọt. Trạm Vĩnh Hảo-Phan Thiết tại Km144 vừa được bàn giao mặt bằng ngày 24/8, đang khảo sát, thiết kế, dự kiến thi công trong tháng 9 và hoàn thành cuối năm. Đây là ví dụ điển hình cho dạng dự án bị chậm mặt bằng, sau đó phải “chạy nước rút” để kịp mốc 2026. Về mặt chính sách, thông điệp đã rõ: công trình nào chậm tiến độ sẽ bị xem xét trách nhiệm và xử lý theo hợp đồng. Nhưng nếu các nút thắt thuộc về thủ tục đất đai hay phối hợp địa phương, chế tài với nhà đầu tư thôi sẽ khó giải quyết gốc rễ.
Tiêu chuẩn hóa trạm dừng nghỉ và sức ép lên nhiều địa phương
Mạng lưới trạm dừng nghỉ cao tốc Bắc-Nam không chỉ là vài nhà vệ sinh và cây xăng đặt ven đường, mà phải tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 43:2024/BGTVT với ba nhóm hạng mục: công trình dịch vụ công cộng (miễn phí), công trình dịch vụ thương mại và các công trình phụ trợ. Điều này đòi hỏi bài toán quy hoạch sức chứa, năng lực phục vụ hành khách và đồng bộ hạ tầng ở nhiều tỉnh trên tuyến. Thực tế, 3 trạm dừng nghỉ do địa phương làm cơ quan chủ quản (như các trạm trên đoạn Hữu Nghị-Chi Lăng, Lạng Sơn-Bắc Giang hay Trung Lương-Mỹ Thuận) đang phải tự lo thủ tục đầu tư, bố trí quỹ đất và phối hợp doanh nghiệp. Ở chiều ngược lại, Cục Đường bộ cũng yêu cầu bổ sung, hoàn thiện hệ thống trạm sạc điện tại 21 trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc-Nam, đồng bộ khi đưa vào khai thác. Đây là bước đi tiến bộ, nhưng là thêm một tầng áp lực kỹ thuật và tài chính đặt lên cả nhà đầu tư lẫn địa phương.
Vấn đề đất đai đang là lực cản rõ nhất. Báo cáo của Cục Đường bộ nêu một ví dụ điển hình là thủ tục đất tại trạm dừng nghỉ đoạn Hậu Giang–Cà Mau tại Km100+200: dù cơ quan trung ương và nhà đầu tư đã nhiều lần làm việc, cung cấp hồ sơ hướng dẫn, đến thời điểm báo cáo địa phương vẫn chưa hoàn tất thủ tục cho thuê đất. Hệ quả là dự án đứng trước nguy cơ không đáp ứng điều kiện thu phí trên tuyến Hậu Giang–Cà Mau từ ngày 15/9. Nếu một trạm dừng nghỉ bị treo vì đất đai, người dân trên tuyến phải chấp nhận chạy xe hàng trăm km không có nơi nghỉ, tiếp nhiên liệu đúng chuẩn. Đó không chỉ là bất tiện, mà là rủi ro an toàn giao thông rất cụ thể, cho thấy chuyện “vướng thủ tục” đã trực tiếp tác động đến đời sống và an toàn của người sử dụng cao tốc.
Trung Lương - Mỹ Thuận: bài học về sự gián đoạn và cuộc tái khởi động
Trên trục cao tốc từ TP.HCM đi Cần Thơ, bài toán trạm dừng nghỉ càng lộ rõ. Hiện chỉ có một trạm tại Km28+200 đang khai thác, thiếu hẳn điểm dừng chân ở đoạn gần miền Tây. Sau nhiều năm ngưng thi công, hai trạm dừng nghỉ cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận tại Km78+220 (xã Mỹ Thành, tỉnh Đồng Tháp) mới được tái khởi động từ đầu tháng 8. Dự án gồm hai trạm đối xứng hai bên tuyến, quy mô khoảng 98.000m2, thi công hạ tầng giao thông nội bộ, bãi đỗ xe, khu nhà hàng, nhà vệ sinh, trạm nhiên liệu và khu sạc xe điện. Nhà thầu huy động gần 200 công nhân, kỹ sư cùng máy móc hoạt động liên tục để bám tiến độ. Kế hoạch đặt ra là đưa vào khai thác cuối năm 2027, muộn hơn mốc dự án hoàn thành 2026 trên toàn mạng lưới, nhưng nếu giữ được đà thi công hiện nay, đây sẽ là mảnh ghép quan trọng giúp hoàn thiện trải nghiệm cao tốc hướng miền Tây.
Câu chuyện Trung Lương - Mỹ Thuận cho thấy một thực tế: gián đoạn thi công trạm dừng nghỉ gây ra “lỗ hổng dịch vụ” kéo dài, còn việc tái khởi động luôn đi kèm áp lực thời gian khổng lồ. Hàng loạt hạng mục hạ tầng, thoát nước, đường nội bộ, bãi đỗ xe phải làm gấp trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, như hình ảnh công nhân thi công dưới cái nóng hầm hập. Về phía người dùng, lợi ích sẽ thấy rất rõ: khi hai trạm này vận hành, tài xế và du khách trên cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận sẽ có thêm nơi nghỉ ngơi, tiếp nhiên liệu, sạc xe điện và sử dụng nhà vệ sinh đúng chuẩn. Nhưng nhìn ở góc độ hệ thống, chúng ta nên đặt câu hỏi: tại sao một cấu phần quan trọng của hạ tầng giao thông Việt Nam lại có thể bị treo hàng năm trời, và sau đó phải cứu bằng những đợt chạy tiến độ cấp tập?
Kết luận: Đến 2026, cần một mạng lưới trạm dừng nghỉ hoàn chỉnh, không phải một bảng thống kê đẹp
Nếu cao tốc Bắc-Nam là xương sống của hạ tầng giao thông Việt Nam, thì trạm dừng nghỉ chính là những “đốt sống” bảo đảm chức năng an toàn và tiện nghi cho người dùng. Đến nay, việc 18/21 trạm thuộc các dự án mới đã có công trình dịch vụ thiết yếu và đưa vào khai thác là tín hiệu tích cực. Việc bổ sung trạm sạc điện đồng bộ trên 21 trạm và yêu cầu hoàn thiện các trạm hiện hữu theo quy chuẩn quốc gia cho thấy tư duy khai thác đang chuyển từ “mở đường là xong” sang “phải phục vụ được con người trên đường”. Nhưng mốc dự án hoàn thành 2026 sẽ chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm giải pháp thực chất cho các vướng mắc đất đai, thủ tục địa phương và cơ chế ràng buộc trách nhiệm nhà đầu tư. Người dân không cần thêm những bản báo cáo đẹp, mà cần một mạng lưới trạm dừng nghỉ cao tốc vận hành đầy đủ, an toàn và đồng bộ trên toàn tuyến. Đó phải là thước đo cuối cùng của thành công.
